தமிழர்விக்கி

ஈரான்: திருத்தங்களுக்கு இடையிலான வேறுபாடு

உள்ளடக்கம் நீக்கப்பட்டது உள்ளடக்கம் சேர்க்கப்பட்டது
VisualWikitext
imported>சுப. இராஜசேகர்
சிNo edit summary
 
"{{Infobox country | conventional_long_name = ஈரான் இசுலாமியக் குடியரசு | common_name = ஈரான் | native_name = <templatestyles src="Nobold/styles.css"/><span class="nobold">{{native name|fa|جمهوری اسلامی ایران|italics=off}}</span><br /><span style="f..."-இப்பெயரில் புதிய பக்கம் உருவாக்கப்பட்டுள்ளது
 
வரிசை 94:
{{Main|ஈரானின் வரலாறு}}
 
=== வரலாற்றுக்கு முந்தைய காலம் ===
[[File:Choqa Zanbil Darafsh 1 (37).JPG|thumb|பொ. ஊ. மு. 14-ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த சோகா சன்பில் என்பது ஓர் [[உலகப் பாரம்பரியக் களம்|உலகப் பாரம்பரியக் களமாகும்]]. இவன் சிகுரத் (படிகளையுடைய செவ்வக வடிவக் கோபுரம்) எனப்படும் ஒரு கட்டட வடிவம் ஆகும். நன்றாக எஞ்சியுள்ள படிகளையுடைய பிரமிடு போன்ற நினைவுச் சின்னம் இதுவாகும். ]]
 
வரிசை 101:
[[வெண்கலக் காலம்]] முதல் இப்பகுதியானது ஈரானிய நாகரிகத்தின் தாயகமாக உள்ளது.<ref>{{Cite book |last=Whatley, Christopher |author-link=Christopher Whatley |title=Bought and Sold for English Gold: The Union of 1707 |date=2001 |publisher=Tuckwell Press}}</ref><ref>{{Cite book |last=Lowell Barrington |url=https://books.google.com/books?id=yLLuWYL8gTsC&pg=PA121 |title=Comparative Politics: Structures and Choices, 2nd ed.tr: Structures and Choices |date=2012 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1-111-34193-0 |page=121 |access-date=21 June 2013}}</ref> இதில் [[ஈலாம்]], சிரோப்து மற்றும் சயந்தேருது போன்ற நாகரிகங்கள் அடங்கும். இதில் மிக முக்கியமானதான ஈலாம் ஈரானியப் பீடபூமியானது ஓர் அரசாக [[மீடியாப் பேரரசு|மீடியாப் பேரரசால்]] பொ. ஊ. மு. 7-ஆம் நூற்றாண்டில் ஒன்றிணைக்கப்படும் வரை தொடர்ந்து இருந்தது. சுமேரியாவில் எழுத்து முறை கண்டறியப்பட்டது மற்றும் ஈலாமில் எழுத்து முறை கண்டறியப்பட்டது ஆகியவை ஒரே காலத்தில் நடைபெற்றன. ஈலாமின் சித்திர எழுத்துக்கள் பொ. ஊ. மு. 3-ஆம் ஆயிரமாண்டில் உருவாகத் தொடங்கின.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ancient Scripts:Elamite |url=http://www.ancientscripts.com/elamite.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513235032/http://www.ancientscripts.com/elamite.html |archive-date=13 May 2011 |access-date=28 April 2011}}</ref> [[செப்புக் காலம்|செப்புக் காலத்தின்]] போது [[பண்டைய அண்மை கிழக்கின் நகரங்கள்|அண்மைக் கிழக்கின் தொடக்க கால நகரமயமாக்கலின்]] ஒரு பகுதியாக ஈலாம் இருந்தது. வெண்கலக் காலத்தைச் சேர்ந்த பல்வேறு வகைப்பட்ட பொருட்கள், இரும்புக் காலத்தைச் சேர்ந்த பெரும் கட்டடங்கள் ஆகியவை பிரான்சாகர் மற்றும் பிற பகுதிகளில் கடந்த 8,000 ஆண்டுகளாக மனித நாகரிகத்திற்கு ஏற்ற சூழ்நிலைகள் இருந்தன என்பதைக் காட்டுகின்றன.<ref>{{cite web |date=7 January 2019 |title=8,000 years old artifacts unearthed in Iran |url=https://newspakistan.tv/8000-years-old-artifacts-unearthed-in-iran/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190222170355/https://newspakistan.tv/8000-years-old-artifacts-unearthed-in-iran/ |archive-date=22 February 2019 |access-date=14 January 2024}}</ref><ref>{{cite web |date=8 January 2019 |title=8,000 years old artifacts unearthed in Iran |url=https://www.nation.com.pk/08-Jan-2019/8-000-years-old-artifacts-unearthed-in-iran |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228235520/https://www.nation.com.pk/08-Jan-2019/8-000-years-old-artifacts-unearthed-in-iran |archive-date=28 February 2024 |access-date=14 January 2024}}</ref>
 
=== பண்டைய ஈரானும், ஒன்றிணைக்கப்படுதலும் ===
{{Main|மீடியாப் பேரரசு|அகாமனிசியப் பேரரசு|செலூக்கியப் பேரரசு|பார்த்தியப் பேரரசு|சாசானியப் பேரரசு}}
[[File:اکباتان (2).jpg|alt=Inscription of Ardeshir Babakan (ruling 224–242) in Naqsh-e Rostam|thumb|தெயோசிசுவால் பொ. ஊ. மு. 678-இல் ஈரானின் முதல் தலைநகரமாக [[எகபடனா]] ([[அமாதான்]]) தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டது. இவர் மீடியா இராச்சியத்தை நிறுவியவர் ஆவார்.]]
வரிசை 123:
ஐந்து நூற்றாண்டு பார்த்திய ஆட்சிக்குப் பிறகு நடைபெற்ற உள்நாட்டுப் போரானது படையெடுப்புகளை விட அரசின் நிலைத்தன்மைக்கு மிகுந்த அச்சுறுத்தலாக விளங்கியது என நிரூபிக்கப்பட்டது. நான்காம் அர்தபனுசை பாரசீக ஆட்சியாளரான [[முதலாம் அர்தசிர்]] கொன்ற போது பார்த்திய சக்தியானது நீர்த்துப் போனது. பொ. ஊ. 224-இல் முதலாம் அர்தசிர் [[சாசானியப் பேரரசு|சாசானியப் பேரரசை]] நிறுவினார். சாசானியர்களும், அவர்களது பரம எதிரிகளான [[உரோமைப் பேரரசு|உரோமானிய]]-[[பைசாந்தியப் பேரரசு|பைசாந்தியர்களும்]] நான்கு நூற்றாண்டுகளுக்கு உலகின் ஆதிக்கமிக்க சக்திகளாகத் திகழ்ந்தனர். பண்டைய காலத்தின் பிந்தைய பகுதியானது ஈரானின் மிகுந்த செல்வாக்கு மிக்க காலங்களில் ஒன்றாகக் கருதப்படுகிறது.<ref name="Sarkhosh2">{{Citation |author1=Sarkhosh Curtis, Vesta |title=Birth of the Persian Empire: The Idea of Iran |date=2005 |url=https://books.google.com/books?id=a0IF9IdkdYEC |page=108 |location=London |publisher=I.B. Tauris |isbn=978-1-84511-062-8 |quote=Similarly the collapse of Sassanian Eranshahr in AD 650 did not end Iranians' national idea. The name 'Iran' disappeared from official records of the Saffarids, Samanids, Buyids, Saljuqs and their successor. But one unofficially used the name Iran, Eranshahr, and similar national designations, particularly Mamalek-e Iran or 'Iranian lands', which exactly translated the old Avestan term Ariyanam Daihunam. On the other hand, when the Safavids (not Reza Shah, as is popularly assumed) revived a national state officially known as Iran, bureaucratic usage in the Ottoman empire and even Iran itself could still refer to it by other descriptive and traditional appellations. |author2=Stewart, Sarah |access-date=20 June 2017 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328151332/https://books.google.com/books?id=a0IF9IdkdYEC |url-status=live }}</ref> இதன் தாக்கமானது பண்டைய உரோம்,<ref name="J. B. Bury, p. 109">{{cite book |author=Bury, J.B. |title=History of the Later Roman Empire from the Death of Theodosius I. to the Death of Justinian, Part 1 |date=1958 |publisher=[[Dover Publications|Courier Corporation]] |pages=90–92|author-link=J. B. Bury }}</ref><ref>{{cite book |author=Durant, Will |title=The Age of Faith: The Story of Civilization |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=2011 |url=https://books.google.com/books?id=cusRoE1OJvEC&q=Repaying+its+debt |quote=Repaying its debt, Sasanian art exported its forms and motives eastward into India, Turkestan, and China, westward into Syria, Asia Minor, Constantinople, the Balkans, Egypt, and Spain.|isbn=978-1-4516-4761-7 }}</ref> ஆப்பிரிக்கா,<ref>{{cite web |url=http://www.transoxiana.com.ar/0104/sasanians.html |title=Transoxiana 04: Sasanians in Africa |publisher=Transoxiana.com.ar |access-date=16 December 2013 |archive-date=28 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528203821/http://www.transoxiana.com.ar/0104/sasanians.html |url-status=live }}</ref> [[சீனப் பண்பாடு|சீனா]] மற்றும் [[இந்தியாவின் பண்பாடு|இந்தியாவை]]<ref>{{cite book |author=[[இரமேஷ் சுந்தர் தத்|Dutt, Romesh Chunder]] |author2=[[வின்சென்ட் ஸ்மித்|Smith, Vincent Arthur]] |author3=[[Stanley Lane-Poole|Lane-Poole, Stanley]] |author4=[[Henry Miers Elliot|Elliot, Henry Miers]] |author5=[[William Wilson Hunter|Hunter, William Wilson]] |author6=[[Alfred Comyn Lyall|Lyall, Alfred Comyn]] |title=History of India |volume=2 |date=1906 |publisher=[[Grolier]] Society |page=243}}</ref> அடைந்தது. ஐரோப்பா மற்றும் ஆசியாவின் நடுக்காலக் கலையில் ஒரு முக்கியமான பங்கை ஆற்றியது.<ref name="Norman A. Stillman p. 22">{{Cite book |last=Stillman, Norman A. |url=https://archive.org/details/jewsofarablands00stil |title=The Jews of Arab Lands |date=1979 |publisher=Jewish Publication Society |isbn=978-0-8276-1155-9 |page=[https://archive.org/details/jewsofarablands00stil/page/22 22] |url-access=registration}}</ref><ref name="Byzantine Studies 2006, p. 29">{{cite book |author1=Jeffreys, Elizabeth |title=Proceedings of the 21st International Congress of Byzantine Studies: London, 21–26 August, 2006, Volume 1 |author2=Haarer, Fiona K. |publisher=Ashgate Publishing |year=2006 |isbn=978-0-7546-5740-8 |page=29}}</ref> நுட்பமான நிர்வாகத்தைக் கொண்டிருந்த சாசானிய ஆட்சியானது ஓர் உச்ச நிலையாகக் கருதப்படுகிறது. [[சரதுசம்|சரதுசத்தை]] முறைமைக்கு ஏற்ற மற்றும் ஒன்றிணைக்கும் சக்தியாக இது மீண்டும் உருவாக்கியது.<ref>{{Cite book |last=Eiland |first=Murray L. |url=https://www.academia.edu/36355586 |title=&quot;West Asia 300 BC – AD 600&quot;, in John Onions (ed) Atlas of World Art |access-date=2 May 2024 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108192221/https://www.academia.edu/36355586 |url-status=live }}</ref>
 
=== நடுக்கால ஈரானும், ஈரானிய இடைக்காலமும் ===
[[File:Falak -ol - Aflak Castle 1. Khoramabad- Lorestan.jpg|thumb|கொர்ரமாபாத் என்ற இடத்தில் உள்ள பலக்கோல் அப்லக் கோட்டை. இது பொ. ஊ. 240-270-இல் [[சாசானியப் பேரரசு|சாசானியப் பேரரசின்]] ஆட்சியின் போது கட்டப்பட்டது.]]
 
வரிசை 136:
1219 மற்றும் 1221க்கு இடையில் [[குவாரசமியப் பேரரசு|குவாரசமியப் பேரரசின்]] கீழ் [[மங்கோலியர்களின் குவாரசமியப் படையெடுப்பு|மங்கோலியத் தாக்குதலால்]] ஈரான் பாதிப்படைந்தது. இசுதீவன் வார்து என்ற வரலாற்றாளரின் கூற்றுப் படி, "[[மங்கோலியப் படையெடுப்புகளும் வெற்றிகளும்|மங்கோலிய வன்முறையானது]]... ஈரானியப் பீடபூமியின் மொத்த மக்கள் தொகையில் முக்கால் பங்கினர் வரை கொன்றது, சாத்தியமான வகையில் 1 முதல் 1.50 கோடி மக்கள் கொல்லப்பட்டனர்.... ஈரானின் மக்கள் தொகையானது மங்கோலியருக்கு முந்தைய...அதன் நிலைகளை 20-ஆம் நூற்றாண்டின் நடுப்பகுதி வரை மீண்டும் அடையவில்லை." பிறர் இது முசுலிம் வரலாற்றாளர்களின் ஒரு மிகைப்படுத்தப்பட்ட மதிப்பீடு என்கின்றனர்.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Iran|title=Iran – The Mongol invasion|website=Encyclopedia Britannica|date=3 August 2023|access-date=17 August 2016|archive-date=9 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009135443/https://www.britannica.com/place/Iran|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://iranicaonline.org/|title=Welcome to Encyclopaedia Iranica|first=Encyclopaedia Iranica|last=Foundation|website=iranicaonline.org|access-date=27 October 2021|archive-date=14 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210714014650/https://iranicaonline.org/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-royal-asiatic-society/article/abs/cambridge-history-of-iran-vol-v-the-saljuq-and-mongol-periods-edited-by-j-a-boyle-pp-xiii-762-16-pl-cambridge-university-press-1968-375/500FB3BC61352E3DF36AE63FD5D4CA16|doi=10.1017/S0035869X0012965X|title=The Cambridge history of Iran. Vol. V: The Saljuq and Mongol periods. Edited by J. A. Boyle, pp. Xiii, 762, 16 pl. Cambridge University Press, 1968. £3.75.|year=1972|last1=Beckingham|first1=C. F.|journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland|volume=104|pages=68–69|s2cid=161828080|access-date=27 October 2021|archive-date=27 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027155602/https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-royal-asiatic-society/article/abs/cambridge-history-of-iran-vol-v-the-saljuq-and-mongol-periods-edited-by-j-a-boyle-pp-xiii-762-16-pl-cambridge-university-press-1968-375/500FB3BC61352E3DF36AE63FD5D4CA16|url-status=live}}</ref> 1256-இல் மங்கோலியப் பேரரசு சிதறுண்டது. அதைத் தொடர்ந்து [[குலாகு கான்]] ஈரானில் [[ஈல்கானரசு|ஈல்கானரசு பேரரசை]] நிறுவினார். 1357-இல் தலைநகரமான [[தப்ரீசு]] [[தங்க நாடோடிக் கூட்டம்|தங்க நாடோடிக் கூட்டத்தால்]] ஆக்கிரமிக்கப்பட்டது. மையப்படுத்தப்பட்ட அதிகாரமானது வீழ்ச்சியடைந்தது. பகைமையுடைய அரசமரபுகள் உருவாவதற்கு வழி வகுத்தது. 1370-இல் மற்றொரு மங்கோலியரான [[தைமூர்]] ஈரானின் கட்டுப்பாட்டைப் பெற்றார். [[தைமூரியப் பேரரசு|தைமூரியப் பேரரசை]] நிறுவினார். 1387-இல் [[இசுபகான்]] நகரத்தில் இருந்து அனைவரையும் மொத்தமாகப் படு கொலை செய்ய தைமூர் ஆணையிட்டார். இவ்வாறாக 70,000 பேரை இவர் கொன்றார்.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/people-places/Irans-Hidden-Jewel.html?c=y&page=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100717113459/http://www.smithsonianmag.com/people-places/Irans-Hidden-Jewel.html?c=y&page=2 |url-status=dead |archive-date=17 July 2010 |title=Isfahan: Iran's Hidden Jewel |publisher=Smithsonianmag.com |access-date=21 June 2013 }}</ref>
 
=== நவீன காலத் தொடக்கம் ===
==== சபாவியர் ====
{{multiple image
| align = right
வரிசை 160:
பொதுப்பணி நிர்வாகம், அரண்மனை மற்றும் இராணுவத்தில் கிசில்பாசு பிரிவினரின் அதிகாரத்தை அப்பாஸ் ஒழித்தார். தலை நகரத்தை காசுவினிலிருந்து [[இசுபகான்|இசுபகானுக்கு]] இவர் இடம் மாற்றினார். சபாவிய கட்டடக்கலையின் கவனக் குவியமாக இசுபகானை ஆக்கினார். இவரது ஆட்சியின் கீழ் [[உதுமானியப் பேரரசு|உதுமானியர்களிடம்]] இருந்து ஈரானுக்கு [[தப்ரீசு]] திருப்பிக் கொடுக்கப்பட்டது. அரசவையில் நடந்த ஆர்வத்தைத் தூண்டும் நிகழ்வுகளைத் தொடர்ந்து தன்னுடைய மகன்கள் மீது அப்பாஸ் சந்தேகமடைந்தார். அவர்களைக் கொன்றார் அல்லது கண்பார்வையற்றவராக ஆக்கினார். 1600களின் பிந்தைய காலம் மற்றும் 1700களின் தொடக்க காலத்தில் ஒரு படிப்படியான வீழ்ச்சியைத் தொடர்ந்து சபாவிய ஆட்சியானது பாஷ்தூன் கிளர்ச்சியாளர்களால் முடித்து வைக்கப்பட்டது. அவர்கள் இசுபகானை முற்றுகையிட்டனர். சொல்தான் உசைனை 1722-இல் தோற்கடித்தனர். இது படிப்படியாக வீழ்ச்சி அடைந்ததற்கு உட்சண்டைகள், உதுமானியர்களுடனான போர்கள் மற்றும் அயல்நாட்டுத் தலையீடு ஆகியவை காரணமாகும். கிழக்கு மற்றும் மேற்குக்கு இடையில் ஒரு பொருளாதார வலுவூட்டல் பகுதியாக ஈரானை மீண்டும் உருவாக்கியது, அதிகாரத்தைப் பிரித்துக் கொடுப்பதை அடிப்படையாகக் கொண்ட திறமையான [[அதிகாரத்துவம்]], இவர்களது கட்டடக்கலை புதுமைகள் மற்றும் சிறந்த கலைகளுக்கு இவர்களது புரவலத் தன்மை ஆகியவை சபாவியர்களின் மரபு ஆகும். பன்னிருவர் சியா இசுலாமியப் பிரிவை அரசின் மதமாக இவர்கள் நிறுவினர். இன்றும் இது ஈரானின் அரசின் மதமாகத் தொடர்கிறது. சியா இசுலாமை [[மத்திய கிழக்கு]], [[நடு ஆசியா]], [[காக்கேசியா]], [[அனத்தோலியா]], [[பாரசீக வளைகுடா]], மற்றும் [[மெசொப்பொத்தேமியா]] முழுவதும் இவர்கள் பரப்பினர்.<ref>{{Cite web |title=READ: The Safavid Empire (article) |url=https://www.khanacademy.org/humanities/world-history-project-ap/xb41992e0ff5e0f09:unit-3-land-based-empires/xb41992e0ff5e0f09:3-1empires-expand/a/read-the-safavid-empire |access-date=2024-06-08 |website=Khan Academy |language=en}}</ref>
 
==== அப்சரியரும், சாந்துகளும் ====
{{Main|அப்சரித்து ஈரான்|அப்சரித்து வம்சம்}}
[[File:Arg.karimkhan.jpg|thumb|கரீம் கானின் அர்க் கோட்டை எனப்படும் கட்டடம். கரீம் கான் சாந்தின் (1751–1779) இருப்பிடமாக இது பயன்படுத்தப்பட்டது. இவரே சாந்த் அரசமரபை [[சீராசு|சீராசில்]] நிறுவியவர் ஆவார்.]]
வரிசை 168:
பிந்தைய அரசமரபுகளுடன் ஒப்பிடும் போது சாந்துகளின் புவிசார் அரசியல் விரிவு குறைவாகவே இருந்தது. காக்கேசியாவில் இருந்த பல ஈரானிய நிலப்பரப்புகள் சுயாட்சி பெற்றன. காக்கேசியக் கானரசுகள் மூலம் ஆட்சி செய்தன. எனினும், சாந்து இராச்சியத்திற்கு அவை குடிமக்களாகவும், திறை செலுத்தியவர்களாகவும் தொடர்ந்தனர். இந்த அரசானது பெரும்பாலான ஈரான் மற்றும் நவீன [[ஈராக்கு|ஈராக்கின்]] பகுதிகளை உள்ளடக்கியதாக விரிவடைந்தது. தற்கால [[ஆர்மீனியா]], [[அசர்பைஜான்]] மற்றும் [[சியார்சியா|சியார்சியாவின்]] நிலங்கள் கானரசுகளால் கட்டுப்படுத்தப்பட்டது. சட்டப்பூர்வமாக இவை சாந்து ஆட்சிக்கு உட்பட்டவையாகும். ஆனால், உண்மையில் அவை சுயாட்சி உடையவையாக இருந்தன.<ref>{{Cite book |last=Perry |first=John R. |url=https://books.google.com/books?id=_eaEDwAAQBAJ |title=Karim Khan Zand: A History of Iran, 1747–1779 |date=14 May 2015 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-66102-5 |language=en}}</ref> இதன் மிக முக்கியமான ஆட்சியாளரான கரீம் கானின் ஆட்சியானது செழிப்பு மற்றும் அமைதியால் குறிக்கப்படுகிறது. இவர் தன்னுடைய தலை நகரத்தை [[சீராசு|சீராசில்]] வைத்திருந்தார். அந்நகரத்தில் கலைகள் மற்றும் கட்டடக் கலையானது செழித்து வளர்ந்தது. 1779-இல் கானின் இறப்பைத் தொடர்ந்து சாந்து அரசமரபுக்குள் ஏற்பட்ட உள்நாட்டுப் போரின் காரணமாக ஈரான் வீழ்ச்சி அடைந்தது. இதன் கடைசி ஆட்சியாளரான லோத்பு அலி கான் 1794-இல் அகா மொகம்மது கான் கஜரால் மரண தண்டனைக்கு உட்படுத்தப்பட்டார்.
 
==== கஜர்கள் ====
{{Main|கஜர் ஈரான்|குவாஜர் வம்சம்}}
[[File:کاخ گلستان 6.jpg|thumb|[[தெகுரான்|தெகுரானில்]] உள்ள கோலேஸ்தான் அரண்மனை. 1789 முதல் 1925 வரை [[குவாஜர் வம்சம்|கஜர் மன்னர்களின்]] இருப்பிடமாக இது இருந்தது. இது ஓர் [[உலகப் பாரம்பரியக் களம்|உலகப் பாரம்பரியக் களமாகும்]].]]
வரிசை 175:
[[உருசிய பாரசீக போர் (1804–1813)|1804-1813]] மற்றும் 1826-1828 உருசிய-ஈரானியப் போர்கள் காக்கேசியாவில் ஈரானுக்கு நிலப்பரப்பு இழப்புகளில் முடிந்தது. [[தென்காக்கேசியா]] மற்றும் [[தாகெஸ்தான்]] ஆகிய பகுதிகளை ஈரான் இழந்தது.{{sfn|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|pp=329–330}} இப்பகுதியில் ஈரானுடன் இணைந்திருந்த நிலப்பரப்புகளை உருசியர்கள் கைப்பற்றினர். குலிஸ்தான் மற்றும் துருக்மென்சாய் ஆகிய ஒப்பந்தங்கள் இதை உறுதி செய்தன.<ref name="Timothy C. Dowling pp. 728-730">{{cite book |author=Dowling, Timothy C. |url=https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ |title=Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond |publisher=ABC-CLIO |year=2014 |isbn=978-1-59884-948-6 |pages=728–730}}</ref><ref name="Swietochowski Borderland">{{cite book |last=Swietochowski|first=Tadeusz |author-link= Tadeusz Swietochowski |year=1995|title=Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition|pages= 69, 133 |publisher=[[Columbia University Press]] |isbn=978-0-231-07068-3 |url= https://books.google.com/books?id=qj-UAgAAQBAJ}}</ref><ref>{{cite book|last=L. Batalden|first=Sandra|year=1997|title=The newly independent states of Eurasia: handbook of former Soviet republics|page=98|publisher=Greenwood Publishing Group|url=https://books.google.com/books?id=WFjPAxhBEaEC|isbn=978-0-89774-940-4|access-date=20 June 2015|archive-date=16 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230316173804/https://books.google.com/books?id=WFjPAxhBEaEC|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|author=Ebel, Robert E.|author2=Menon, Rajan|year=2000|title=Energy and conflict in Central Asia and the Caucasus|page=181|publisher=Rowman & Littlefield|url=https://books.google.com/books?id=-sCpf26vBZ0C|isbn=978-0-7425-0063-1|access-date=20 June 2015|archive-date=27 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027153817/https://books.google.com/books?id=-sCpf26vBZ0C|url-status=live}}</ref> உருசியா மற்றும் பிரிட்டன் ஆகியவற்றுக்கு இடையில் நடந்த அரசியல் விளையாட்டான [[பெரும் விளையாட்டு|பெரும் விளையாட்டின்]] போராட்டங்களில் பலவீனமடைந்து வந்த ஈரானானது ஒரு பாதிக்கப்பட்ட நாடானது.<ref>{{Cite journal |last=Gozalova |first=Nigar |date=2023 |title=Qajar Iran at the centre of British–Russian confrontation in the 1820s |url=https://muse.jhu.edu/pub/457/article/874972 |journal=The Maghreb Review |volume=48 |issue=1 |pages=89–99 |doi=10.1353/tmr.2023.0003 |s2cid=255523192 |issn=2754-6772 |access-date=14 March 2023 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709173333/https://muse.jhu.edu/pub/457/article/874972 |url-status=live }}</ref> குறிப்பாக துருக்மென்சாய் ஒப்பந்தத்திற்குப் பிறகு ஈரானில் ஆதிக்கம் மிகுந்த சக்தியாக உருசியா உருவானது.<ref>{{Cite journal |last=Deutschmann |first=Moritz |date=2013 |title="All Rulers are Brothers": Russian Relations with the Iranian Monarchy in the Nineteenth Century |url=https://www.jstor.org/stable/24482848 |journal=Iranian Studies |volume=46 |issue=3 |pages=401–413 |doi=10.1080/00210862.2012.759334 |issn=0021-0862 |jstor=24482848 |s2cid=143785614 |access-date=19 May 2022 |archive-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519022824/https://www.jstor.org/stable/24482848 |url-status=live }}</ref> 1837 மற்றும் 1856-இல் ஹெறாத்தில் நடந்த முற்றுகைகள் போன்ற 'பெரும் விளையாட்டு' யுத்தங்களில் கஜர்கள் ஒரு பங்கை அதே நேரத்தில் ஆற்றினர். ஈரான் சுருங்கிய போது பல [[தென்காக்கேசியா|தென்காக்கேசிய]] மற்றும் வடக்கு காக்கேசிய முசுலிம்கள் ஈரானை நோக்கி இடம்பெயர்ந்தனர்.<ref name="Mansoori">{{cite book|last=Mansoori|first=Firooz|title=Studies in History, Language and Culture of Azerbaijan|year=2008|publisher=Hazar-e Kerman|location=Tehran|isbn=978-600-90271-1-8|page=245|chapter=17|language=fa}}</ref> குறிப்பாக [[சேர்க்காசிய இனப்படுகொலை]] வரை மற்றும் அதைத் தொடர்ந்த தசாப்தங்களுக்குப் பிறகு இது நடைபெற்றது. அதே நேரத்தில், ஈரானின் ஆர்மீனியர்கள் புதிதாக இணைத்துக் கொள்ளப்பட்ட உருசிய நிலப்பரப்புகளில் குடியமர வைக்கப்பட்டனர்.<ref>"Griboedov not only extended protection to those Caucasian captives who sought to go home but actively promoted the return of even those who did not volunteer. Large numbers of Georgian and Armenian captives had lived in Iran since 1804 or as far back as 1795." Fisher, William Bayne; Avery, Peter; Gershevitch, Ilya; Hambly, Gavin; Melville, Charles. ''The Cambridge History of Iran'', Cambridge University Press – 1991. p. 339</ref><ref>Bournoutian. ''Armenian People'', p. 105</ref> இது மக்கள்தொகை இடமாற்றத்துக்குக் காரணமானது. 1870-1872-ஆம் ஆண்டின் பாரசீகப் பஞ்சத்தின் விளைவாக சுமார் 15 இலட்சம் மக்கள், அதாவது மக்கள் தொகையில் 20% - 25% பேர் இறந்தனர்.<ref>{{cite book |last=Yeroushalmi |first=David |title=The Jews of Iran in the Nineteenth Century: Aspects of History, Community |url=https://books.google.com/books?id=XYlGS3s3zTQC&pg=PA327 |publisher=Brill |year=2009 |page=327 |isbn=978-90-04-15288-5 |access-date=20 June 2015 |archive-date=16 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230916142025/https://books.google.com/books?id=XYlGS3s3zTQC&pg=PA327 |url-status=live }}</ref>
 
==== அரசியலமைப்புப் புரட்சியும், பகலவிகளும் ====
{{Main|பகலவி வம்சம்}}
[[File:Parliamenttehran1906.jpg|thumb|பாரசீக அரசியலமைப்புப் புரட்சியின் போது 1906-இல் முதல் ஈரானிய தேசியப் பாராளுமன்றமானது நிறுவப்பட்டது.]]
வரிசை 189:
சோவியத் ஒன்றியத்துக்கான [[கடன்-குத்தகை ஒப்பந்தம்|பிரித்தானிய மற்றும் அமெரிக்க உதவிக்கு]] ஒரு முதன்மையான வழியாக ஈரான் உருவானது. ஈரான் வழியாக 1.20 இலட்சம் போலந்து அகதிகளும், ஆயுதமேந்திய காவல் படைகளும் தப்பித்தன.<ref>{{cite book|url=http://www.history.army.mil/books/wwii/persian/chapter01.htm#b1 |title=United States Army in World War II the Middle East Theater the Persian Corridor and Aid to Russia|author=T.H. Vail Motter |publisher=[[United States Army Center of Military History]]|year=1952|access-date=15 November 2016 |archive-date=23 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223171845/http://www.history.army.mil/books/wwii/persian/chapter01.htm#b1|url-status=dead}}</ref> 1943-ஆம் ஆண்டின் தெகுரான் மாநாட்டில் ஈரானின் சுதந்திரம் மற்றும் எல்லைகளுக்கு உறுதியளிக்கத் தெகுரான் அறிவிப்பை [[இரண்டாம் உலகப் போரின் நேச நாடுகள்|நேச நாடுகள்]] வெளியிட்டன. எனினும், சோவியத்துகள் கைப்பாவை அரசுகளை வடமேற்கு ஈரானில் நிறுவினர். அவை அசர்பைஜானின் மக்கள் அரசாங்கம் மற்றும் மகாபத் குடியரசு ஆகியவையாகும். இது 1946-ஆம் ஆண்டின் ஈரான் பிரச்சனைக்கு வழி வகுத்தது. [[பனிப்போர்|பனிப் போரின்]] முதல் பிரச்சனைகளில் இதுவும் ஒன்றாகும். சோவியத் ஒன்றியத்துக்கு எண்ணெய்ச் சலுகைகள் உறுதியளிக்கப்பட்ட பிறகு இது முடிந்தது. சோவியத் ஒன்றியமானது 1946-இல் பின் வாங்கியது. கைப்பாவை அரசுகள் பதவியிலிருந்து தூக்கி எறியப்பட்டன. சலுகைகள் இரத்து செய்யப்பட்டன.<ref>Louise Fawcett, "Revisiting the Iranian Crisis of 1946: How Much More Do We Know?" ''Iranian Studies'' 47#3 (2014): 379–399.</ref><ref>Gary R. Hess, "The Iranian Crisis of 1945–46 and the Cold War." ''Political Science Quarterly'' 89#1 (1974): 117–146. [https://web.archive.org/web/20160215211023/http://azargoshnasp.com/recent_history/atoor/theiraniancriris194546.pdf online]</ref>
 
=== 1951–1978: மொசாத்தேக், பகலவி மற்றும் கொமெய்னி ===
{{Main|அஜாக்ஸ் நடவடிக்கை}}
{{multiple image|
வரிசை 208:
மொகம்மது ரேசா பகலவி சர்வாதிகாரியாகவும், சுல்தானைப் போலவும் நடந்து கொண்டார். ஐக்கிய அமெரிக்காவுடனான ஒரு தசாப்த சர்ச்சைக்குரிய நெருக்கமான உறவுகளுக்குள் ஈரான் நுழைந்தது.<ref>Nikki R. Keddie, Rudolph P Matthee. [https://books.google.com/books?id=CdzFJIE7f5oC ''Iran and the Surrounding World: Interactions in Culture and Cultural Politics''] University of Washington Press, 2002 p. 366</ref> ஈரானை நவீனமயமாக்கியதாகவும், ஈரானைத் தொடர்ந்து மதச் சார்பற்ற அரசாக வைத்திருந்ததாகவும்<ref name="Anthony H. Cordesman p 22">{{cite book |author=Cordesman, Anthony H. |author-link=Anthony Cordesman |url=https://books.google.com/books?id=3j6sZyByv8EC |title=Iran's Military Forces in Transition: Conventional Threats and Weapons of Mass Destruction |date=1999 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-0-275-96529-7 |page=22 |access-date=20 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328153602/https://books.google.com/books?id=3j6sZyByv8EC |archive-date=28 March 2024 |url-status=live}}</ref> மொகம்மது ரேசா குறிப்பிட்ட அதே நேரத்தில் எதிர்ப்பாளர்களை ஒடுக்குவதற்காக சவக் எனப்படும் இவரது இரகசிய காவல் துறையினர் நியாயமற்ற கைதுகள் மற்றும் சித்திரவதையைச் செய்தனர்.<ref>{{cite journal |last1=Baraheni |first1=Reza |date=28 October 1976 |title=Terror in Iran |url=https://www.nybooks.com/articles/1976/10/28/terror-in-iran/ |url-status=live |journal=[[The New York Review of Books]] |volume=23 |issue=17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516054245/https://www.nybooks.com/articles/1976/10/28/terror-in-iran/ |archive-date=16 May 2022 |access-date=21 January 2019}}</ref> [[1973 எண்ணெய் நெருக்கடி|1973-ஆம் ஆண்டின் எண்ணெய் நெருக்கடி]] காரணமாக பொருளாதாரத்தில் அயல்நாட்டுப் பணங்கள் வெள்ளம் போல் கொண்டு வரப்பட்டன. இது [[பணவீக்கம்|பணவீக்கத்துக்குக்]] காரணமானது. 1974 வாக்கில் ஈரான் இரட்டை இலக்கப் பணவீக்கத்தைக் கண்டது. பெரிய நவீன மயமாக்கும் திட்டங்கள் இருந்த போதும் ஊழலானது பரவலாக இருந்தது. ஒரு [[பொருளியல் பின்னடைவு|பொருளியல் பின்னடைவானது]] வேலையில்லாத் திண்டாட்டத்தை அதிகரித்தது. 1970களின் தொடக்க கால ஆண்டுகளின் விரைவான வளர்ச்சி ஆண்டுகளின் போது நகரங்களுக்குக் கட்டடக்கலை வேலைகளுக்காக இடம் பெயர்ந்திருந்த இளைஞர்கள் மத்தியில் குறிப்பாக வேலையில்லா திண்டாட்டம் அதிகரித்தது. 1970களின் பிற்பகுதியில் பகலவியின் தேர்ந்தெடுக்கப்படாத அரசுக்கு எதிராக அவர்கள் போராடினர்.<ref name="Hurd2009">{{cite book|author-link1=Elizabeth Shakman Hurd|author=Elizabeth Shakman Hurd|title=The Politics of Secularism in International Relations|url=https://books.google.com/books?id=096dp4dthm0C&pg=PA75|year=2009|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-2801-2|page=75|access-date=17 August 2016}}</ref>
 
=== ஈரானியப் புரட்சி ===
{{Main|ஈரானியப் புரட்சி}}
[[File:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|thumb|upright=.8|அயதோல்லா [[ரூகொல்லா கொமெய்னி]] 1 பெப்ரவரி 1979 அன்று ஈரானுக்குத் திரும்பி வருதல்.]]
வரிசை 218:
நவம்பர் 1979-இல் பகலவியை நாடு கடத்த ஐக்கிய அமெரிக்கா மறுத்ததற்குப் பிறகு ஈரானிய மாணவர்கள் ஐக்கிய அமெரிக்கத் தூதரகத்தைக் கைப்பற்றினர். 53 அமெரிக்கர்களைக் கைதிகளாகப் பிடித்தனர்<ref name="carterpbs">{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/carter/sfeature/sf_hostage.html|title=American Experience, Jimmy Carter, "444 Days: America Reacts"|publisher=Pbs.org|access-date=18 June 2011|archive-date=19 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119224031/https://www.pbs.org/wgbh/amex/carter/sfeature/sf_hostage.html|url-status=dead}}</ref>. அவர்களது விடுவிக்கப் பேச்சுவார்த்தை நடத்த [[ஜிம்மி கார்ட்டர்]] நிர்வாகமானது முயற்சித்தது. அவர்களை விடுவிக்கவும் முயன்றது. அதிபராகக் கார்ட்டர் தனது கடைசி நாளில் அல்சியர்சு ஒப்பந்தத்தின் கீழ் கடைசிப் பிணைக் கைதிகள் விடுதலை செய்யப்பட்டனர். ஏப்ரல் 1980-இல் ஐக்கிய அமெரிக்கா மற்றும் ஈரான் தூதரக உறவுகளை முறித்துக் கொண்டன. அன்றிலிருந்து அதிகாரப்பூர்வ தூதரக உறவுகளானது இரு நாடுகளுக்கும் இடையில் கிடையாது.<ref>{{Cite web |date=7 April 2024 |title=The Iranian Hostage Crisis |url=https://history.state.gov/departmenthistory/short-history/iraniancrises |access-date=7 April 2024 |website=U.S. Department of State (.gov) |archive-date=9 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409005751/https://history.state.gov/departmenthistory/short-history/iraniancrises |url-status=live }}</ref> ஈரான்-ஐக்கிய அமெரிக்க உறவுகளில் ஒரு திருப்பு முனையாக அமைந்த நிகழ்வாக இப்பிரச்சினை உள்ளது.
 
=== ஈரான்–ஈராக் போர் (1980–1988) ===
{{Main|ஈரான் – ஈராக் போர்}}
[[File:Irani F-14 Tomcats carrying AIM-54 Phoenixs.jpg|thumb|ஈரானிய விமானப் படையின் எச்-3 தாக்குதலானது வரலாற்றின் மிக வெற்றிகரமான [[வான் போர்|வான் ஊடுருவல்களில்]] ஒன்றாகும்.<ref>{{Cite web |last=Dagres |first=Holly |date=31 March 2021 |title=How Iranian Phantoms pulled off one of the most daring airstrikes in recent memory |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/iransource/how-iranian-phantoms-pulled-off-one-of-the-most-daring-airstrikes-in-recent-memory/ |access-date=8 May 2024 |website=Atlantic Council |language=en-US |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508213026/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/iransource/how-iranian-phantoms-pulled-off-one-of-the-most-daring-airstrikes-in-recent-memory/ |url-status=live }}</ref>]]
வரிசை 225:
1988 வரை போரானது தொடர்ந்தது. அப்போது ஈராக்குக்குள் இருந்த ஈரானியப் படைகள் ஈராக்கைத் தோற்கடித்தது. எல்லைகளைத் தாண்டி ஈரானியத் துருப்புகளை உந்தித் தள்ளியது. ஐக்கிய நாடுகள் அவையால் ஏற்படுத்தப்பட்ட ஒரு சண்டை நிறுத்த ஒப்பந்தத்துக்கு கொமெய்னி ஒப்புக் கொண்டார். இரு நாடுகளும் போருக்கு முந்தைய தங்களது எல்லைகளுக்குள் திரும்பி வந்தன. 20-ஆம் நூற்றாண்டின் மிகப் பெரிய மரபு வழிப் போர் இதுவாகும். [[வியட்நாம் போர்|வியட்நாம் போருக்குப்]] பிறகு 20-ஆம் நூற்றாண்டின் இரண்டாவது மிகப் பெரிய போர் இதுவாகும். மொத்த ஈரானிய இழப்புகளானவை 1.23 முதல் 1.60 இலட்சம் பேர் வரை [[களச்சாவு|கொல்லப்பட்டது]], 66,000 பேர் தொலைந்து போனது மற்றும் 11,000 - 16,000 குடிமக்கள் கொல்லப்பட்டது என மதிப்பிடப்பட்டுள்ளது.<ref>{{cite book|last=Hiro|first=Dilip|author-link=Dilip Hiro|title=The Longest War: The Iran-Iraq Military Conflict|publisher=Routledge|location=New York|year=1991|page=[https://archive.org/details/longestwariranir00hiro/page/205 205]|isbn=978-0-415-90406-3|oclc=22347651|url=https://archive.org/details/longestwariranir00hiro/page/205}}</ref><ref>{{cite book|last=Abrahamian|first=Ervand|author-link=Ervand Abrahamian|title=A History of Modern Iran|url=https://archive.org/details/historymodernira00abra|url-access=limited|publisher=[[கேம்பிறிட்ஜ் பல்கலைக்கழகப் பதிப்பகம்]]|location=Cambridge, UK; New York|year=2008|pages=[https://archive.org/details/historymodernira00abra/page/n202 171]–175, 212|isbn=978-0-521-52891-7|oclc=171111098}}</ref> சதாம் உசேனின் வீழ்ச்சிக்குப் பிறகு ஈரான் ஈராக்கின் அரசியலை வடிவமைத்துள்ளது. இரு நாடுகளுக்கு இடைப்பட்ட உறவுகளானவை மிகவும் நன்முறையில் உள்ளன.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Murtaza |date=17 March 2023 |title=How Iran Won the U.S. War in Iraq |url=https://theintercept.com/2023/03/17/iraq-war-iran-cables/ |access-date=8 May 2024 |website=The Intercept |language=en-US |archive-date=18 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418013613/https://theintercept.com/2023/03/17/iraq-war-iran-cables/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=From Rivals to Allies: Iran's Evolving Role in Iraq's Geopolitics |url=https://mecouncil.org/publication_chapters/from-rivals-to-allies-irans-evolving-role-in-iraqs-geopolitics/ |access-date=8 May 2024 |website=Middle East Council on Global Affairs |language=en-US |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508164230/https://mecouncil.org/publication_chapters/from-rivals-to-allies-irans-evolving-role-in-iraqs-geopolitics/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Yee |first1=Vivian |last2=Rubin |first2=Alissa J. |date=19 March 2023 |title=In U.S.-Led Iraq War, Iran Was the Big Winner |url=https://www.nytimes.com/2023/03/19/world/middleeast/iraq-war-iran.html |access-date=8 May 2024 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429193605/https://www.nytimes.com/2023/03/19/world/middleeast/iraq-war-iran.html |url-status=live }}</ref> குறிப்பிடத்தக்க இராணுவ உதவியானது ஈரானால் ஈராக்குக்குக் கொடுக்கப்பட்டுள்ளது. ஈரான் ஒரு பெரும் அளவுக்கு செல்வாக்கைக் கொண்டிருக்கவும், ஈராக்கில் காலூன்றவும் இது வழி வகுத்துள்ளது. ஈராக் மிகுந்த நிலைத் தன்மையுடைய மற்றும் முன்னேறிய ஈரானைத் தனது எரியாற்றல் தேவைகளுக்காக மிகவும் சார்ந்துள்ளது.<ref>{{Cite web |title=Iran is still the main foreign power in Iraq |url=https://www.ispionline.it/en/publication/iran-is-still-the-main-foreign-power-in-iraq-121476 |access-date=8 May 2024 |website=ISPI |language=en-US |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130175734/https://www.ispionline.it/en/publication/iran-is-still-the-main-foreign-power-in-iraq-121476 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=11 December 2022 |title=Iran strengthens political, economic hold over Iraq |url=https://www.france24.com/en/live-news/20221211-iran-strengthens-political-economic-hold-over-iraq |access-date=8 May 2024 |website=France 24 |language=en |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112630/https://www.france24.com/en/live-news/20221211-iran-strengthens-political-economic-hold-over-iraq |url-status=live }}</ref>
 
=== 1990களிலிருந்து ===
[[File:Seyed Ruhollah Khomeini's tomb in 2023.jpeg|thumb|ரூகொல்லா கொமெய்னியின் கல்லறையானது அதிபர் அக்பர் ரப்சஞ்சனி மற்றும் பிற முக்கிய நபர்களின் சமாதிகளையும் கூடக் கொண்டுள்ளது.]]
 
வரிசை 232:
1997-இல் ரப்சஞ்சனிக்குப் பிறகு மிதவாத சீர்திருத்தவாதியான [[முகமது கத்தாமி]] பதவிக்கு வந்தார். அவரது அரசாங்கமானது [[கருத்து வெளிப்பாட்டுச் சுதந்திரம்|கருத்து வெளிப்பாட்டுச் சுதந்திரத்துக்கு]] ஆதரவளித்தது. ஆசியா மற்றும் [[ஐரோப்பிய ஒன்றியம்|ஐரோப்பிய ஒன்றியத்துடன்]] பயனுள்ள தூதரக உறவுகளுக்கு முன்னுரிமை கொடுத்தது. ஒரு கட்டற்ற சந்தை மற்றும் அயல்நாட்டு முதலீட்டுக்கு ஆதரவளித்த ஒரு பொருளாதாரக் கொள்கையைக் கொண்டு வந்தார்.
 
2005-ஆம் ஆண்டு அதிபர் தேர்தலானது பழமைவாதப் புகழாளரும், தேசியவாத வேட்பாளருமான [[மகுமூத் அகமதிநெச்சாத்|
2005-ஆம் ஆண்டு அதிபர் தேர்தலானது பழமைவாதப் புகழாளரும், தேசியவாத வேட்பாளருமான [[மகுமூத் அகமதிநெச்சாத்|மகுமூத் அகமதிநெச்சாத்தை]] அதிகாரத்துக்குக் கொண்டு வந்தது. இவர் தன் பிடிவாதமான பார்வைகள், அணு ஆயுதமயமாக்கம், மற்றும் இசுரேல், [[சவூதி அரேபியா]], [[ஐக்கிய இராச்சியம்]], ஐக்கிய அமெரிக்கா மற்றும் பிற அரசுகளுக்கு எதிரான பகைமை ஆகியவற்றுக்காக அறியப்பட்டார். தன் அதிபர் பதவி குறித்த கேள்விகளுக்குப் பதிலளிக்க [[ஈரான் நாடாளுமன்றம்|நாடாளுமன்றத்தால்]] அழைப்பாணையிடப்பட்ட முதல் அதிபர் இவர் ஆவார்.<ref>{{Cite news |date=5 June 2012 |title=Ahmadinejad critic Larijani re-elected Iran speaker |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-18328882 |access-date=10 May 2024 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=10 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510171821/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-18328882 |url-status=live }}</ref> [[File:Meeting of the heads of state at the 16th summit of the NAM (1).jpg|thumb|[[தெகுரான்|தெகுரானில்]] ஈரான் 2012-ஆம் ஆண்டின் அணி சேரா இயக்க மாநாட்டை நடத்தியது. 120 நாடுகளின் தலைவர்கள் இதில் கலந்து கொண்டனர்.]]2013-இல் மையவாதியும், சீர்திருத்தவாதியுமான [[அசன் ரூகானி]] அதிபராகத் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்டார். உள்நாட்டுக் கொள்கையில் இவர் தனி நபர் சுதந்திரம், தகவல்களுக்கான சுதந்திரமான அனுமதி, மற்றும் மேம்பட்ட பெண்ணுரிமை ஆகியவற்றை ஊக்குவித்தார். சமரச மடல்களின் பரிமாற்றம் மூலம் ஈரானின் தூதரக உறவுகளை இவர் மேம்படுத்தினார்.<ref>{{Cite news |last1=Borger |first1=Julian |last2=Dehghan |first2=Saeed Kamali |date=19 September 2013 |title=Hassan Rouhani sets out his vision for a new and free Iran |url=https://www.theguardian.com/world/2013/sep/19/hassan-rouhani-vision-iran-free |access-date=10 May 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=12 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112101132/https://www.theguardian.com/world/2013/sep/19/hassan-rouhani-vision-iran-free |url-status=live }}</ref> இணைந்த அகல் விரிவான திட்டச் செயலானது 2015-இல் [[வியன்னா|வியன்னாவில்]] ஈரான், பி5+1 (ஐ. நா. பாதுகாப்பு அவை + செருமனி) மற்றும் ஐரோப்பிய ஒன்றியம் ஆகியவற்றுக்கு இடையே எட்டப்பட்டது. [[யுரேனியம் செறிவூட்டுதல்|செறிவூட்டப்பட்ட யுரேனியத்தை]] உற்பத்தி செய்வதற்கான கட்டுப்பாடுகளை ஈரான் ஏற்றுக் கொண்டால் பொருளாதாரத் தடைகள் நீக்கப்படும் என்பதை மையமாகக் கொண்டு பேச்சுவார்த்தைகள் நடைபெற்றன.<ref name=":2">{{cite web |author=Kutsch, Tom |date=14 July 2015 |title=Iran, world powers strike historic nuclear deal |url=http://america.aljazeera.com/articles/2015/7/14/iran-world-powers-strike-historic-nuclear-deal.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715175516/http://america.aljazeera.com/articles/2015/7/14/iran-world-powers-strike-historic-nuclear-deal.html |archive-date=15 July 2015 |access-date=15 July 2015 |publisher=Aljazeera America}}</ref> எனினும், 2018-இல் டிரம்ப் நிர்வாகத்தின் கீழான ஐக்கிய அமெரிக்காவானது இந்த ஒப்பந்தத்திலிருந்து விலகியது. புதிய பொருளாதாரத் தடைகள் விதிக்கப்பட்டன. ஈரானுக்குப் பொருளாதார உதவிகள் கிடைப்பதை இது சட்டப்படி செல்லுபடியாகததாக்கியது, ஒப்பந்தத்தை இடர்ப்பாட்டு நிலைக்கு உள்ளாக்கியது, மற்றும் ஈரானை அணு ஆயுத உருவாக்கத்தின் தொடக்க நிலைக்குக் கொண்டு வந்தது.<ref>{{Cite news |last=Brewer |first=Eric |date=2024-06-25 |title=Iran's New Nuclear Threat |url=https://www.foreignaffairs.com/iran/irans-new-nuclear-threat |access-date=2024-07-02 |work=Foreign Affairs |language=en-US |issn=0015-7120}}</ref> 2020-இல் [[இசுலாமிய புரட்சிகர பாதுகாப்புப் படைகள்|இசுலாமிய புரட்சிகர பாதுகாப்புப் படைகளின்]] தளபதியும், ஈரானிலேயே மிக சக்தி வாய்ந்த 2வது நபராகிய [[காசிம் சுலைமானி]]<ref>{{Cite web |date=4 January 2020 |title=U.S. killing of Iran's second most powerful man risks regional conflagration |url=https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-blast-soleimani-analysi/u-s-killing-of-irans-second-most-powerful-man-risks-regional-conflagration-idUSKBN1Z21TJ/ |website=Reuters |access-date=7 May 2024 |archive-date=18 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418120615/https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-blast-soleimani-analysi/u-s-killing-of-irans-second-most-powerful-man-risks-regional-conflagration-idUSKBN1Z21TJ/ |url-status=live }}</ref> ஐக்கிய அமெரிக்காவால் அரசியல் கொலை செய்யப்பட்டார். இது இரு நாடுகளுக்கும் இடையிலான பதட்டத்தை அதிகரித்தது.<ref name="Roelants">Carolien Roelants, Iran expert of ''[[NRC Handelsblad]]'', in a debate on ''[[Buitenhof (TV series)|Buitenhof]]'' on Dutch television, 5 January 2020.</ref> ஈராக்கிலிருந்த ஐக்கிய அமெரிக்க இராணுவ விமான தளங்கள் மீது ஈரான் பதில் தாக்குதல் நடத்தியது. அமெரிக்கர்கள் மீது நடத்தப்பட்ட மிகப் பெரிய தொலைதூர ஏவுகணைத் தாக்குதல் இதுவாகும்;<ref>{{Citation |title=Never-before-seen video of the attack on Al Asad Airbase | date=28 February 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=lGP7hZQuTL0 |access-date=8 January 2024 |language=en |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223104408/https://www.youtube.com/watch?v=lGP7hZQuTL0 |url-status=live }}</ref> 110 பேருக்கு இத்தாக்குதலால் [[புறவழி மூளைக் காயம்|புறவழி மூளைக் காயங்கள்]] ஏற்பட்டன.<ref>{{Cite web |title=109 US troops diagnosed with brain injuries from Iran attack |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/2/10/109-us-troops-diagnosed-with-brain-injuries-from-iran-attack |access-date=7 April 2024 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=7 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240407113740/https://www.aljazeera.com/news/2020/2/10/109-us-troops-diagnosed-with-brain-injuries-from-iran-attack |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Pentagon admits 109 brain injuries in Iran attack – DW – 02/10/2020 |url=https://www.dw.com/en/109-us-service-members-were-injured-in-the-iran-missile-attack/a-52331039 |access-date=7 April 2024 |website=dw.com |language=en |archive-date=7 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240407113741/https://www.dw.com/en/109-us-service-members-were-injured-in-the-iran-missile-attack/a-52331039 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Starr |first=Barbara |date=10 February 2020 |title=Over 100 US troops have been diagnosed with traumatic brain injuries following Iran strike {{!}} CNN Politics |url=https://www.cnn.com/2020/02/10/politics/traumatic-brain-injuries-iran-strike/index.html |access-date=7 April 2024 |website=CNN |language=en |archive-date=7 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240407113740/https://www.cnn.com/2020/02/10/politics/traumatic-brain-injuries-iran-strike/index.html |url-status=live }}</ref>
 
பிடிவாதக் கொள்கையுடைய [[இப்ராகிம் ரையீசி]] 2021-இல் அதிபராக மீண்டும் போட்டியிட்டார். [[அசன் ரூகானி|அசன் ரூகானிக்குப்]] பிறகு பதவிக்கு வந்தார். ரையீசியின் பதவிக் காலத்தின் போது, ஈரான் யுரேனியம் செறிவூட்டுவதைத் தீவிரப்படுத்தியது, சர்வதேச ஆய்வுகளைக் கட்டுப்படுத்தியது, சாங்காய் ஒத்துழைப்பு மாநாடு மற்றும் பிரிக்சு ஆகிய அமைப்புகளில் இணைந்தது, [[2022 உக்ரைன் மீதான உருசியாவின் படையெடுப்பு|உக்ரைன் மீதான உருசியாவின் படையெடுப்புக்கு]] ஆதரவளித்தது, மற்றும் சவூதி அரேபியாவுடனான தூதரக உறவுகளை மீண்டும் கொண்டு வந்தது. ஏப்பிரல் 2024இல், ஓர் ஈரானியத் துணைத் தூதரகம் மீதான இசுரேலின் விமானத் தாக்குதலானது இசுலாமிய புரட்சிகர பாதுகாப்புப் படைகளின் தளபதி ஒருவரைக் கொன்றது.<ref>{{Cite web |title=Several killed in Israeli strike on Iranian consulate in Damascus |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/1/several-killed-in-israeli-strike-on-iranian-consulate-in-damascus-reports |access-date=1 May 2024 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=30 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240430180537/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/1/several-killed-in-israeli-strike-on-iranian-consulate-in-damascus-reports |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=1 April 2024 |title=Israeli strike on Iran's consulate in Syria killed 2 generals and 5 other officers, Iran says |url=https://apnews.com/article/israel-syria-airstrike-iranian-embassy-edca34c52d38c8bc57281e4ebf33b240 |access-date=1 May 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=19 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419075609/https://apnews.com/article/israel-syria-airstrike-iranian-embassy-edca34c52d38c8bc57281e4ebf33b240 |url-status=live }}</ref> [[ஆளில்லாத வானூர்தி|ஆளில்லாத வானூர்திகள்]], [[சீர்வேக ஏவுகணை|சீர்வேக]] மற்றும் [[தொலைதூர ஏவுகணை|தொலைதூர ஏவுகணைகளைப்]] பயன்படுத்தி ஈரான் பதில் தாக்குதல் நடத்தியது; இதில் 9 இசுரேலைத் தாக்கின.<ref>{{Cite web |last1=center |first1=This aerial view shows Tel Aviv's Ben Gurion International Airport in the |last2=April 5 |first2=the surrounding urban areas in Lodin central Israel on |last3=Images |first3=2024-ROY ISSA/AFP via Getty |date=15 April 2024 |title=How Iran's attack on Israel is disrupting air traffic – Al-Monitor: Independent, trusted coverage of the Middle East |url=https://www.al-monitor.com/originals/2024/04/how-irans-attack-israel-disrupting-air-traffic |access-date=1 May 2024 |website=www.al-monitor.com |language=en |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174027/https://www.al-monitor.com/originals/2024/04/how-irans-attack-israel-disrupting-air-traffic |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Toossi |first=Sina |date=2 May 2024 |title=Iran Has Defined Its Red Line With Israel |url=https://foreignpolicy.com/2024/04/18/iran-has-defined-its-red-line-with-israel/ |access-date=1 May 2024 |website=Foreign Policy |language=en-US |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174027/https://foreignpolicy.com/2024/04/18/iran-has-defined-its-red-line-with-israel/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=14 April 2024 |title=What was in wave of Iranian attacks and how were they thwarted? |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68811273 |access-date=1 May 2024 |language=en-GB |archive-date=14 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414091527/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68811273 |url-status=live }}</ref> சில ஈரானிய ஆளில்லாத வானூர்திகளை அழிக்க இசுரேலுக்கு மேற்குலக மற்றும் சோர்தானிய இராணுவங்கள் உதவி புரிந்தன.<ref name="Borger">{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=14 April 2024 |title=US and UK forces help shoot down Iranian drones over Jordan, Syria and Iraq |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/14/us-and-uk-forces-help-shoot-down-iranian-drones-over-jordan-syria-and-iraq |access-date=1 May 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=14 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414002629/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/14/us-and-uk-forces-help-shoot-down-iranian-drones-over-jordan-syria-and-iraq |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=15 April 2024 |title=Macron: France intercepted Iranian drones 'at Jordan's request' |url=https://www.politico.eu/article/france-intercepted-iranian-drones-at-jordans-request-emmanuel-macron/ |access-date=1 May 2024 |website=POLITICO |language=en-GB |archive-date=15 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415095405/https://www.politico.eu/article/france-intercepted-iranian-drones-at-jordans-request-emmanuel-macron/ |url-status=live }}</ref> வரலாற்றின் மிகப் பெரிய ஆளில்லாத வானூர்தித் தாக்குதல்,<ref>{{Cite web |title=The largest drone attack in history |url=http://iranpress.com/aliaspage/277652 |access-date=1 May 2024 |website=iranpress.com |language=en}}</ref> ஈரானிய வரலாற்றின் மிகப் பெரிய ஏவுகணைத் தாக்குதல்,<ref>{{Cite web |last=Motamedi |first=Maziar |title='True Promise': Why and how did Iran launch a historic attack on Israel? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/14/true-promise-why-and-how-did-iran-launch-a-historic-attack-on-israel |access-date=1 May 2024 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=14 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414145020/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/14/true-promise-why-and-how-did-iran-launch-a-historic-attack-on-israel |url-status=live }}</ref> இசுரேல் மீதான ஈரானின் முதல் நேரடித் தாக்குதல்<ref>{{Cite web |date=13 April 2024 |title=Iran launches first-ever direct attack on Israel |url=https://abc7ny.com/israel-gaza-live-updates-iran-launches-dozens-of-drones-in-retaliatory-strike/14656640/ |access-date=1 May 2024 |website=ABC7 New York |language=en |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174027/https://abc7ny.com/israel-gaza-live-updates-iran-launches-dozens-of-drones-in-retaliatory-strike/14656640/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=18 April 2024 |title=How Israel could respond to Iran's drone and missile assault |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20240418-how-israel-could-respond-to-iran-s-drone-and-missile-assault |access-date=1 May 2024 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174029/https://www.france24.com/en/middle-east/20240418-how-israel-could-respond-to-iran-s-drone-and-missile-assault |url-status=live }}</ref> மற்றும் 1991-ஆம் ஆண்டிலிருந்து இசுரேல் ஒரு நாட்டால் நேரடியாகத் தாக்கப்படுவது இதுவே முதல் முறையாகும்.<ref>{{Cite news |last=Johny |first=Stanly |date=14 April 2024 |title=Analysis {{!}} By attacking Israel, Iran turns shadow war into direct conflict |url=https://www.thehindu.com/news/international/analysis-three-takeaways-from-irans-attack-on-israel/article68064678.ece |access-date=1 May 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=14 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414203401/https://www.thehindu.com/news/international/analysis-three-takeaways-from-irans-attack-on-israel/article68064678.ece |url-status=live }}</ref> காசா முனை மீதான இசுரேலின் படையெடுப்புக்கு நடுவிலான அதிகபட்ச பதற்றங்களுக்கு மத்தியில் இது நடைபெற்றது. மே 2024இல், ஒரு [[2024 வார்சகான் உலங்கூர்தி விபத்து|உலங்கூர்தி விபத்தில்]] அதிபர் ரையீசி கொல்லப்பட்டார். அரசியலமைப்பின் படி சூனில் ஈரான் ஒரு அதிபர் தேர்தலை நடத்தியது. சீர்திருத்த அரசியல்வாதியும், முன்னாள் மருத்துவத் துறை அமைச்சருமான [[மசூத் பெசஸ்கியான்]] அதிகாரத்திற்கு வந்தார்.<ref>{{Cite web |date=2024-07-06 |title=Masoud Pezeshkian, a heart surgeon who rose to power in parliament, now Iran's president-elect |url=https://apnews.com/article/iran-presidential-runoff-election-masoud-pezeshkian-profile-a07e9921fa8c25b1a05333e128c03916 |access-date=2024-07-06 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Fassihi |first1=Farnaz |last2=Vinograd |first2=Cassandra |date=2024-07-06 |title=Reformist Candidate Wins Iran's Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |access-date=2024-07-06 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> 1 அக்டோபர் 2024 அன்று [[இசுமாயில் அனியே படுகொலை|இசுமாயில் அனியே]], அசன் நசரல்லா மற்றும் அப்பாசு நில்போரோசான் ஆகியோரின் அரசியல் கொலைகளுக்குப் பதிலடியாக ஈரான் 180 தொலைதூர ஏவுகணைகளை இசுரேல் மீது [[அக்டோபர் 2024 ஈரானிய தாக்குதல்கள்|ஏவியது]].<ref>{{cite news|title=What we know about Israel's attack on Iran|url=https://www.bbc.com/news/articles/cgr0yvrx4qpo|work=[[BBC News]]|archive-date=27 October 2024|access-date=31 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241027231243/https://www.bbc.com/news/articles/cgr0yvrx4qpo|url-status=live}}</ref>
 
[[File:تقدیم پیام پادشاه عربستان به رهبر انقلاب 07.jpg|thumb|17 ஏப்ரல் 2025 அன்று அயதோல்லா [[அலி காமெனி]] [[சவூதி அரேபியா|சவூதி அரேபியாவின்]] பாதுகாப்பு அமைச்சர் கலீத் பின் சல்மான் மற்றும் ஈரானியத் தளபதி மொகம்மது பகேரியுடன்.]]
 
===== 2025 போர் (2025–) =====
13 சூன் 2025 அன்று [[ஈரான்-இசுரேல் போர்|இசுரேல் ஈரானைத் தாக்கியது]]. ஈரானின் அணு உலைகளைத் தாக்கியது. ஈரானிய இராணுவத் தலைவர்களின் உயர் நிலை உறுப்பினர்களில் பலரைக் கொன்றது.<ref>{{Cite news |last=Shotter |first=James |last2=Sevastopulo |first2=Demetri |last3=England |first3=Andrew |last4=Bozorgmehr |first4=Najmeh |date=13 June 2025 |title=Israel launches air strikes against Iran commanders and nuclear sites |url=https://www.ft.com/content/46b1a363-c805-4800-abbf-6b47b9602ef2 |access-date=13 June 2025 |work=Financial Times}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Fassihi |first1=Farnaz |last2=Nauman |first2=Qasim |last3=Boxerman |first3=Aaron |last4=Kingsley |first4=Patrick |last5=Bergman |first5=Ronen |date=13 June 2025 |title=Israel Strikes Iran's Nuclear Program, Killing Top Military Officials: Live Updates |url=https://www.nytimes.com/live/2025/06/12/world/israel-iran-us-nuclear |access-date=13 June 2025 |work=[[த நியூயார்க் டைம்ஸ்]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> பதிலடியாக ஈரான் தன் சொந்த ஏவுகணைத் தாக்குதல்களைத் தொடங்கியது. இது இரு நாடுகளுக்கும் இடையில் போராக மாறியது. 22 சூன் அன்று ஐக்கிய அமெரிக்கா இப்போரில் இணைந்தது. போர்தோ, நாதான்சு, மற்றும் இசுபகான் ஆகிய அணு சக்தி சார் இடங்களைத் தாக்கியது.<ref>{{Cite news |date=2025-06-22 |title=Trump says US has attacked three nuclear sites in Iran |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/21/trump-us-nuclear-strikes-iran |access-date=2025-06-22 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref>
 
== புவியியல் ==
{{multiple image
| align = right
| image1 = Damavand-Iran-2018.jpg
| width1 = 200
| alt1 =
| caption1 = [[ஆசியா]]வில் உள்ள மிக உயரமான எரிமலையான தமவந்த் எரிமலை. பாரசீகப் பழங்கதைகளில் இம்மலை ஒரு தனித்துவமான இடத்தைக் கொண்டுள்ளது.
| image2 = Filband mazandaran Province 12.jpg
| width2 = 211
| alt2 =
| caption2 = [[மாசாந்தரான் மாகாணம்|மாசாந்தரான் மாகாணத்தில்]] உள்ள பில்பந்த் பகுதியில் உள்ள காட்டு மலைகள்.
| width3 = 150
| alt3 =
| footer =
}}
ஈரான் 16,48,195 சதுர கிலோமீட்டர் பரப்பளவைக் கொண்டுள்ளது. முழுவதுமாக ஆசியாவில் உள்ள நாடுகளில் இது ஆறாவது மிகப் பெரிய நாடாகும். மேற்கு ஆசியாவில் இது இரண்டாவது மிகப் பெரிய நாடாகும்.<ref>{{cite magazine |title=Iran's Strategy in the Strait of Hormuz |url=https://thediplomat.com/2012/07/irans-strategy-in-the-strait-of-hormuz/ |url-status=dead |magazine=The Diplomat |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208071232/https://thediplomat.com/2012/07/irans-strategy-in-the-strait-of-hormuz/ |archive-date=8 December 2015 |access-date=29 November 2015}}</ref> 24° மற்றும் 40° வடக்கு அட்சரேகைக்கு இடையிலும், 44° மற்றும் 64° கிழக்கு தீர்க்க ரேகைக்கு இடையிலும் இது அமைந்துள்ளது. இந்நாட்டுக்கு வடமேற்கே [[ஆர்மீனியா|ஆர்மீனியாவும்]] (35 கிலோமீட்டர்), அசர்பைசானுடன் இணைக்கப்படாத அதன் பகுதியான நக்சிவானும் (179 கிலோமீட்டர்),<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/azerbaijan/|title=CIA – The World Factbook|publisher=Cia.gov|access-date=7 April 2012|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127171042/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/azerbaijan/|url-status=live}}</ref> மற்றும் [[அசர்பைஜான்|அசர்பைசான்]] குடியரசு (616 கிலோமீட்டர்) ஆகியவையும் எல்லைகளைக் கொண்டுள்ளன. இந்நாட்டுக்கு வடக்கே [[காசுப்பியன் கடல்|காசுப்பியன் கடலும்]], வடகிழக்கே [[துருக்மெனிஸ்தான்|துருக்மெனிஸ்தானும்]] (992 கிலோமீட்டர்), கிழக்கே [[ஆப்கானித்தான்]] (936 கிலோமீட்டர்) மற்றும் பாக்கித்தானும் (909 கிலோமீட்டர்) அமைந்துள்ளன. இந்நாட்டுக்குத் தெற்கே [[பாரசீக வளைகுடா|பாரசீக வளைகுடாவும்]], [[ஓமான் குடா|ஓமான் குடாவும்]] அமைந்துள்ளன. மேற்கே [[ஈராக்கு]] (1458 கிலோமீட்டர்) மற்றும் துருக்கி (499 கிலோமீட்டர்) ஆகியவை அமைந்துள்ளன.
 
நிலநடுக்கஞ்சார்ந்த செயல்பாட்டில் உள்ள ஒரு பகுதியில் ஈரான் அமைந்துள்ளது.<ref>{{cite web|url=https://www.usgs.gov/faqs/which-country-has-most-earthquakes|title=Which country has the most earthquakes?|publisher=[[ஐக்கிய அமெரிக்க நில அளவாய்வுத் துறை]]|access-date=22 May 2021|archive-date=22 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522195818/https://www.usgs.gov/faqs/which-country-has-most-earthquakes|url-status=live}}</ref> சராசரியாக ஒவ்வொரு பத்து ஆண்டுகளுக்கு ஒரு முறை [[ரிக்டர் அளவு|ரிக்டர் அளவுகோலில்]] ஏழு என்ற அளவுடைய நிலநடுக்கமானது இந்நாட்டில் நிகழ்கிறது.<ref>{{cite web |url=https://www.ilna.news/fa/tiny/news-11875 |title=هر ده سال، یک زلزله ۷ ریشتری در کشور رخ می‌دهد &#124; خبرگزاری ایلنا |date=13 October 2012 |work=Ilna.news |access-date=5 August 2022 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328151114/https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-47/11875-%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%8C%DA%A9 |url-status=live }}</ref> பெரும்பாலான நிலநடுக்கங்களானவை ஆழமில்லாத பகுதியில் நடைபெறுகின்றன. இவை மிகவும் அழிவு ஏற்படுத்தக் கூடியவையாக உள்ளன. இதற்கு ஓர் எடுத்துக்காட்டு 2003-ஆம் ஆண்டு ஏற்பட்ட பாம் நிலநடுக்கம் ஆகும்.
 
ஈரான் [[ஈரானியப் பீடபூமி|ஈரானியப் பீடபூமியைத்]] தன்னகத்தே கொண்டுள்ளது. உலகின் மிகப் மலைப்பாங்கான நாடுகளில் இதுவும் ஒன்றாகும். [[வடிநிலம்|வடிநிலங்கள்]] அல்லது [[பீடபூமி|பீடபூமிகளைப்]] பிரிக்கும் கூர்மையான [[மலைத் தொடர்|மலைத்தொடர்கள்]] இதன் நிலப்பகுதி மீது ஆதிக்கம் செலுத்தி வருகின்றன. இந்நாட்டின் மிகுந்த மக்கள் தொகையுடைய மேற்குப் பகுதியானது மிகுந்த மலைப்பாங்கானதாகவும் உள்ளது. இங்கு [[காக்கசஸ் மலைத்தொடர்|காக்கசஸ்]], [[சக்ரோசு மலைத்தொடர்|சக்ரோசு]] மற்றும் [[அல்போர்சு மலைத்தொடர்|அல்போர்சு]] போன்ற மலைத் தொடர்கள் காணப்படுகின்றன. அல்போர்சு மலைத் தொடரானது தமவந்த் மலையைக் கொண்டுள்ளது. இதுவே ஈரானின் அதிக உயரமான புள்ளியாகும். இதன் உயரம் 5,610 மீட்டர் ஆகும். ஆசியாவில் உள்ள மிக உயரமான எரிமலை இதுவாகும். ஈரானின் மலைகளானவை இதன் அரசியல் மற்றும் பொருளாதாரம் மீது நூற்றாண்டுகளாகத் தாக்கம் செலுத்தி வருகின்றன.
 
வடக்குப் பகுதியானது அடர்த்தியும், செழிப்பும் மிக்க கடல் மட்டத்தில் உள்ள காசுப்பியன் ஐர்கானியக் காடுகளால் மூடப்பட்டுள்ளது. இக்காடுகள் காசுப்பியன் கடலின் தெற்குக் கரையோரப் பகுதிக்கு அருகில் அமைந்துள்ளன. நாட்டின் கிழக்குப் பகுதியானது பெரும்பாலும் காவிர் பாலைவனம் போன்ற [[பாலைவனம்|பாலைவன]] வடிநிலங்களைப் பெரும்பாலும் கொண்டுள்ளது. காவிர் இந்த நாட்டின் மிகப் பெரிய பாலைவனம் ஆகும். மேலும், கிழக்குப் பகுதியில் லூத் பாலைவனம், உப்பு ஏரிகள் போன்றவை அமைந்துள்ளன. லூத் பாலைவனமானது பூமியின் மேற்பரப்பிலேயே பதிவு செய்யப்பட்ட மிக வெப்பமான இடமாக உள்ளது. 2005-ஆம் ஆண்டு இங்கு 70.7&nbsp;°C வெப்பம் பதிவிடப்பட்டது.<ref>{{Cite web |date=9 November 2009 |title=The 5 Hottest Deserts in the World |url=https://www.mapquest.com/travel/survival/wilderness/5-hottest-deserts-on-earth.htm |access-date=31 December 2023 |website=MapQuest Travel |language=en-us |archive-date=31 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231121804/https://www.mapquest.com/travel/survival/wilderness/5-hottest-deserts-on-earth.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=5 April 2012 |title=Where Is the Hottest Place on Earth? |url=https://earthobservatory.nasa.gov/features/HottestSpot |access-date=31 December 2023 |website=earthobservatory.nasa.gov |language=en |archive-date=3 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103173321/https://earthobservatory.nasa.gov/features/HottestSpot |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=22 February 2017 |title=The hottest place on earth – Secret Compass |url=https://secretcompass.com/ten-things-you-didnt-know-about-iran-lut-desert-gallery-video/ |access-date=31 December 2023 |language=en-GB |archive-date=31 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231121805/https://secretcompass.com/ten-things-you-didnt-know-about-iran-lut-desert-gallery-video/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sand-boarding.com |date=10 August 2023 |title=The Hottest Deserts on Earth Are Too Hot to Handle |url=https://sand-boarding.com/hottest-deserts-in-the-world/ |access-date=31 December 2023 |website=Surf the Sand |language=en-US |archive-date=31 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231121804/https://sand-boarding.com/hottest-deserts-in-the-world/ |url-status=live }}</ref> காசுப்பியன் கடலின் கரையோரம் மற்றும் பாரசீக வளைகுடாவின் வடக்கு முடிவு ஆகியவற்றுக்குப் பக்கவாட்டில் நாட்டின் ஒரே பெரும் [[சமவெளி|சமவெளிகளின்]] காணப்படுகின்றன. பாரசீக வளைகுடாவின் வடக்கு முடிவில் இந்நாடானது [[சாட் அல் அராப் ஆறு|அர்வந்த் ஆற்றின்]] வாய்ப் பகுதியில் எல்லைகளைக் கொண்டுள்ளது. பாரசீக வளைகுடா, [[ஓர்முசு நீரிணை]] மற்றும் ஓமான் குடா ஆகியவற்றின் எஞ்சிய கடற்கரையின் பக்கவாட்டில் சிறிய, தொடர்ச்சியற்ற சமவெளிகள் காணப்படுகின்றன.<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} Iranian Student Organization (IrSO) {{!}} Nebraska |url=https://www.unl.edu/irso/geography |access-date=28 January 2024 |website=unl.edu |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128122610/https://www.unl.edu/irso/geography |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=IRAN TODAY – Geography... |url=https://www.allventure.com/en/impressions/iran-today/geography.html |access-date=28 January 2024 |website=allventure.com |language=en-gb |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128122610/https://www.allventure.com/en/impressions/iran-today/geography.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Iran ecotourism {{!}} Iran Ecotour guide training course |url=https://arasbaran.org/en/news.cfm?id=680 |access-date=28 January 2024 |website=arasbaran.org |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128122612/https://arasbaran.org/en/news.cfm?id=680 |url-status=live }}</ref>
 
=== தீவுகள் ===
[[File:Tahmineh Monzavi Photo Majara Residence Hormuz Iran View from the sea 2020.jpg|thumb|[[பாரசீக வளைகுடா|பாரசீக வளைகுடாவின்]] [[ஹோர்முஸ் தீவு|ஹோர்முஸ் தீவில்]] உள்ள ஒரு கடலோரத் தங்கும் வளாகமான மசாரா குடியிருப்பு.]]
ஈரானின் தீவுகளானவை முதன்மையாகப் பாரசீக வளைகுடாவில் அமைந்துள்ளன. ஈரான் [[உருமியா ஏரி|உருமியா ஏரியில்]] 102 தீவுகளையும், அராசு ஆற்றில் 427 தீவுகளையும், அன்சாலி கடற்கழியில் பல தீவுகளையும், [[காசுப்பியன் கடல்|காசுப்பியன் கடலில்]] அசுராத் தீவையும், [[ஓமான் குடா|ஓமான் கடலில்]] செய்தன் தீவையும் மற்றும் பிற உள் நிலத் தீவுகளையும் கொண்டுள்ளது. பாக்கித்தானுக்கு அருகில் ஓமான் குடாவின் தொலை தூர முடிவில் ஒரு மக்களற்ற தீவை ஈரான் கொண்டுள்ளது. ஒரு சில தீவுகள் சுற்றுலாப் பயணிகளால் அடையக் கூடியவையாக உள்ளன. பெரும்பாலானவை இராணுவத்தின் கட்டுப்பாட்டில் உள்ளன அல்லது காட்டு விலங்குகளைப் பாதுகாப்பதற்காகப் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. இவற்றுக்கான நுழைவானது தடை செய்யப்பட்டுள்ளது அல்லது நுழைய அனுமதி பெற வேண்டியுள்ளது.<ref>{{Cite web |title=Iran Islands Tours, Top 10 Islands You Must See in Iran – Iran Travel Information |url=https://persiaplanet.com/top-iran-islands-tour/ |access-date=22 January 2024 |language=en-US |archive-date=13 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213065104/https://persiaplanet.com/top-iran-islands-tour/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Motamedi |first=Maziar |title=Iran's IRGC runs military drills on disputed islands claimed by UAE |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/8/2/irans-irgc-runs-military-drills-on-disputed-islands-claimed-by-uae |access-date=28 January 2024 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128122609/https://www.aljazeera.com/news/2023/8/2/irans-irgc-runs-military-drills-on-disputed-islands-claimed-by-uae |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 August 2023 |title=Iran's Revolutionary Guard Runs Drill on Disputed Islands in Persian Gulf |url=https://www.voanews.com/a/iran-s-revolutionary-guard-runs-drill-on-disputed-islands-in-persian-gulf/7209101.html |access-date=28 January 2024 |website=Voice of America |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128122609/https://www.voanews.com/a/iran-s-revolutionary-guard-runs-drill-on-disputed-islands-in-persian-gulf/7209101.html |url-status=live }}</ref>
 
பாரசீக வளைகுடா மற்றும் ஓமன் குடாவுக்கு இடையில் உள்ள [[ஓர்முசு நீரிணை|ஓர்முசு நீரிணையில்]] உள்ள பமுசா மற்றும், பெரிய மற்றும் சிறிய துன்புகள் ஆகிய தீவுகளின் கட்டுப்பாட்டை ஈரான் 1971-ஆம் ஆண்டு பெற்றது. இத்தீவுகள் சிறியவையாகவும், மிகக் குறைவான இயற்கை வளங்கள் அல்லது மக்கள் தொகையைக் கொண்டிருந்தாலும் இவற்றின் உத்தி ரீதியிலான அமைவிடத்திற்காக இவை மிகவும் மதிப்புடையவையாக உள்ளன.<ref>{{Cite web |title=Strait of Hormuz – About the Strait |url=https://www.strausscenter.org/strait-of-hormuz-about-the-strait/ |access-date=22 January 2024 |website=The Strauss Center |language=en-US |archive-date=31 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231155936/https://www.strausscenter.org/strait-of-hormuz-about-the-strait/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Why is the Strait of Hormuz so strategically important? |url=https://www.aljazeera.com/economy/2019/7/11/why-is-the-strait-of-hormuz-so-strategically-important |access-date=22 January 2024 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=22 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240122211454/https://www.aljazeera.com/economy/2019/7/11/why-is-the-strait-of-hormuz-so-strategically-important |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite magazine |date=23 July 2019 |title=The Strait of Hormuz Is at the Center of Iran Tensions Again. Here's How the Narrow Waterway Gained Wide Importance |url=https://time.com/5632388/strait-of-hormuz-iran-tanker/ |access-date=22 January 2024 |magazine=TIME |language=en |archive-date=14 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214083050/https://time.com/5632388/strait-of-hormuz-iran-tanker/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=23 January 2024 |title=Strait of Hormuz: the world's most important oil artery |url=https://www.reuters.com/business/energy/strait-hormuz-worlds-most-important-oil-artery-2023-10-20/ |website=Routers |access-date=22 January 2024 |archive-date=5 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205175649/https://www.reuters.com/business/energy/strait-hormuz-worlds-most-important-oil-artery-2023-10-20/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=The Strait of Hormuz is the world's most important oil transit chokepoint – U.S. Energy Information Administration (EIA) |url=https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=42338 |access-date=22 January 2024 |website=www.eia.gov |archive-date=22 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240122211456/https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=42338 |url-status=live }}</ref> இத்தீவுகளின் இறையாண்மையை [[ஐக்கிய அரபு அமீரகம்]] கோருகிறது.<ref>{{Cite web |date=25 September 2022 |title=UAE demands return of three islands seized by Iran |url=https://arab.news/zvpkr |access-date=22 January 2024 |website=Arab News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 September 2011 |title=United Arab Emirates calls on Iran to take dispute over islands to UN court {{!}} UN News |url=https://news.un.org/en/story/2011/09/389112 |access-date=22 January 2024 |website=news.un.org |language=en |archive-date=22 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240122211454/https://news.un.org/en/story/2011/09/389112 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=UAE official calls for international action to end "Iranian occupation" of disputed islands |url=https://www.mei.edu/publications/uae-official-calls-international-action-end-iranian-occupation-disputed-islands |access-date=22 January 2024 |website=Middle East Institute |language=en |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727100431/https://www.mei.edu/publications/uae-official-calls-international-action-end-iranian-occupation-disputed-islands |url-status=live }}</ref> எனினும், ஈரானிடமிருந்து தொடர்ச்சியாக ஒரு கடுமையான எதிர் வினையை இதற்காகப் பெற்று வருகிறது.<ref>{{Cite web |date=24 December 2023 |title=Iran summons Russian envoy over statement on Persian Gulf disputed islands |url=https://apnews.com/article/iran-russia-diplomatic-spat-uae-islands-persian-gulf-8a5c0a577811c37869d79ce7b30ee62a |access-date=22 January 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=31 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231234933/https://apnews.com/article/iran-russia-diplomatic-spat-uae-islands-persian-gulf-8a5c0a577811c37869d79ce7b30ee62a |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Spokesman: Iran's Sovereignty over Three Persian Gulf Islands Undeniable {{!}} Farsnews Agency |url=https://www.farsnews.ir/en/news/14020420000737/Spkesman-Iran%27s-Svereigny-ver-Three-Persian-Glf-Islands-Undeniable |access-date=22 January 2024 |website=www.farsnews.ir |archive-date=22 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240122212150/https://www.farsnews.ir/en/news/14020420000737/Spkesman-Iran%27s-Svereigny-ver-Three-Persian-Glf-Islands-Undeniable |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2023 |title=Tehran dismisses UAE claim to three Iranian islands |url=https://www.tehrantimes.com/news/489390/Tehran-dismisses-UAE-claim-to-three-Iranian-islands |access-date=22 January 2024 |website=Tehran Times |language=en |archive-date=22 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240122212151/https://www.tehrantimes.com/news/489390/Tehran-dismisses-UAE-claim-to-three-Iranian-islands |url-status=live }}</ref> இத்தீவுகளின் வரலாற்று மற்றும் பண்பாட்டுப் பின்புலம் இதற்கு அடிப்படையாக உள்ளது.<ref>{{Cite web |title=UAE-Iran islands dispute complicates regional diplomacy {{!}} Responsible Statecraft |url=https://responsiblestatecraft.org/2023/08/09/uae-iran-islands-dispute-complicates-regional-diplomacy/ |access-date=22 January 2024 |website=responsiblestatecraft.org |language=en |archive-date=22 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240122211454/https://responsiblestatecraft.org/2023/08/09/uae-iran-islands-dispute-complicates-regional-diplomacy/ |url-status=live }}</ref> இத்தீவுகள் மீதான முழுமையான கட்டுப்பாட்டை ஈரான் கொண்டுள்ளது.<ref>{{Cite web |title=Hormozgan Cultural Heritage, Handcrafts & Tourism Organization |url=https://hchto.ir/en/pages/Abu-Musa |access-date=28 January 2024 |website=Hormozgan Cultural Heritage, Handcrafts & Tourism Organization |language=en-US |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128122610/https://hchto.ir/en/pages/Abu-Musa |url-status=live }}</ref>
 
ஒரு [[கட்டற்ற வணிக வலயம்|கட்டற்ற வணிக வலயமான]] கீஷ் தீவானது நுகர்வோரின் சொர்க்கம் என்று புகழப்படுகிறது. இங்கு வணிக வளாகங்கள், கடைகள், சுற்றுலா பயணிகளுக்கான ஈர்ப்புகள் மற்றும் சொகுசுத் தங்கும் விடுதிகள் ஆகியவை உள்ளன. ஈரானில் உள்ள மிகப் பெரிய தீவு கெசிம் ஆகும். இது 2016-ஆம் ஆண்டு முதல் ஒரு யுனெஸ்கோ உலகளாவியப் புவியியல் பூங்காவாக உள்ளது.<ref>{{Cite web |date=6 May 2017 |title=Qeshm Island Geopark Becomes Global After Receiving UNESCO Green Card – Iran Front Page |url=https://ifpnews.com/qeshm-geopark-becomes-global-receiving-unesco-green-card/ |access-date=22 January 2024 |website=ifpnews.com |language=en-US |archive-date=2 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602124503/https://ifpnews.com/qeshm-geopark-becomes-global-receiving-unesco-green-card/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Qeshm island Geopark – Home |url=https://www.qeshmgeopark.ir/ |access-date=22 January 2024 |website=www.qeshmgeopark.ir |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204101526/https://qeshmgeopark.ir/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |title=Visit of Qeshm UNESCO Global Geopark |date=12 August 2021 |url=https://www.unesco.org/archives/multimedia/document-5401 |access-date=22 January 2024 |language=en |archive-date=27 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627224441/https://www.unesco.org/archives/multimedia/document-5401 |url-status=live }}</ref> இதன் உப்புக் குகையான நமக்தன் உலகிலேயே மிகப் பெரிய உப்புக் குகையாகும். உலகில் உள்ள மிக நீளமான குகைகளில் இதுவும் ஒன்றாகும்.<ref>{{Cite web |title=Namakdan Salt Cave {{!}} One of the Longest {{!}} Qeshm Attraction {{!}} Apochi.com |url=https://apochi.com/attractions/qeshm/namakdan-salt-cave/ |access-date=22 January 2024 |website=Apochi |language=en-US |archive-date=29 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129013820/https://apochi.com/attractions/qeshm/namakdan-salt-cave/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Namakdan Salt Cave |url=https://iugs-geoheritage.org/geoheritage_sites/namakdan-salt-dome/ |access-date=22 January 2024 |website=IUGS |language=en |archive-date=5 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005025434/https://iugs-geoheritage.org/geoheritage_sites/namakdan-salt-dome/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=13 April 2023 |title=Namakdan Salt Cave: Qeshm's World-Famous Wonder {{!}}TAP Persia |url=https://www.tappersia.com/namakdan-salt-cave-qeshm/ |access-date=22 January 2024 |language=en-US |archive-date=2 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602125936/https://www.tappersia.com/namakdan-salt-cave-qeshm/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=www.sirang.com |first=Sirang Rasaneh |title=Namakdan Salt Cave 2024 {{!}} Qeshm Island, Hormozgan {{!}} Sights – ITTO |url=https://itto.org/iran/attraction/namakdan-salt-cave-qeshm-island/ |access-date=22 January 2024 |website=itto.org {{!}} Iran Tourism & Touring |archive-date=11 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211020949/https://itto.org/iran/attraction/namakdan-salt-cave-qeshm-island |url-status=live }}</ref>
 
=== காலநிலை ===
[[File:Koppen-Geiger Map IRN present.svg|thumb|[[கோப்பென் காலநிலை வகைப்பாடு]].]]
ஈரானின் காலநிலையானது வேறுபட்டதாக உள்ளது. வறண்டது மற்றும் பகுதியளவு வறண்டது முதல் [[அயன அயல் மண்டலம்]] வரையிலான காலநிலையானது காசுப்பியன் கடற்கரை மற்றும் வடக்கு காடுகளின் பக்கவாட்டில் காணப்படுகிறது.<ref name="HaftlangLang2003">{{cite book|author1=Kiyanoosh Kiyani Haftlang|author2=Kiyānūsh Kiyānī Haft Lang|title=The Book of Iran: A Survey of the Geography of Iran|url=https://books.google.com/books?id=Gecy7sqblqoC&pg=PA17|year=2003|publisher=Alhoda UK|isbn=978-964-94491-3-5|page=17}}</ref> இந்நாட்டின் வடக்கு விளிம்பில் வெப்ப நிலையானது அரிதாகவே உறை நிலைக்குக் கீழே செல்கிறது. இப்பகுதியானது தொடர்ந்து ஈரப்பதமுடையதாக உள்ளது. கோடை கால வெப்ப நிலைகள் அரிதாகவே 29°Cக்கும் அதிகமாகின்றன.<ref>{{cite web|url=https://weather-and-climate.com/average-monthly-Rainfall-Temperature-Sunshine-in-Iran |title=Weather and Climate: Iran, average monthly Rainfall, Sunshine, Temperature, Humidity, Wind Speed |newspaper=World Weather and Climate Information |access-date=29 November 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150922105410/https://weather-and-climate.com/average-monthly-Rainfall-Temperature-Sunshine-in-Iran |archive-date=22 September 2015}}</ref> ஆண்டு மழைப் பொழிவு சமவெளியின் கிழக்குப் பகுதியில் 68 சென்டி மீட்டராகவும், மேற்குப் பகுதியில் 170 சென்டி மீட்டருக்கும் அதிகமானதாகவும் உள்ளது. ஈரானுக்கான ஐ. நா. குடியிருப்போர் ஒருங்கிணைப்பானது "ஈரானில் தற்போது [[தண்ணீர்ப் பற்றாக்குறை|தண்ணீர்ப் பற்றாக்குறையானது]] மிகக் கடுமையான மனிதப் பாதுகாப்புச் சவாலைக் கொடுப்பதாகக்" கூறுகிறது.<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/farming-reforms-offer-hope-irans-water-crisis-131227395.html |title=Farming reforms offer hope for Iran's water crisis |last1=Moghtader |first1=Michelle |date=3 August 2014 |agency=Reuters |access-date=4 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140807031853/http://news.yahoo.com/farming-reforms-offer-hope-irans-water-crisis-131227395.html |archive-date=7 August 2014 }}</ref>
 
மேற்கே சக்ரோசு வடி நிலத்தில் உள்ள குடியிருப்புகள் குறைவான வெப்பநிலைகளைப் பெறுகின்றன. உறைய வைக்கும் சராசரி தினசரி வெப்பநிலைகளுடனான கடுமையான குளிர்காலங்கள் மற்றும் கடுமையான பனிப்பொழிவை இவை பெறுகின்றன. கிழக்கு மற்றும் மைய வடிநிலங்களானவை வறண்டவையாகும். இங்கு 20 சென்டி மீட்டருக்கும் குறைவான மழையே பொழிகிறது. ஆங்காங்கே பாலைவனங்களும் காணப்படுகின்றன.<ref name="Nicholson2011">{{cite book|author=Sharon E. Nicholson|title=Dryland Climatology|url=https://books.google.com/books?id=fqussIGJ0NcC&pg=PA367|year=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-50024-1|page=367}}</ref> சராசரி கோடைக்கால வெப்ப நிலையானது அரிதாகவே 38°Cஐ விட அதிகமாகிறது. பாரசீக வளைகுடா மற்றும் ஓமான் குடாவின் தெற்குக் கடற்கரை சமவெளிகள் மிதமான குளிர் காலங்களைக் கொண்டுள்ளன. மிகவும் ஈரப்பதமான மற்றும் வெப்பமான கோடை காலங்களைக் கொண்டுள்ளன. ஆண்டு மழைப் பொழிவானது இங்கு 13.5 முதல் 35.5 சென்டி மீட்டர் வரையிலானதாக உள்ளது.<ref name="Nagarajan2010">{{cite book |author=R. Nagarajan |url=https://books.google.com/books?id=x1505bxl0EkC&pg=PA383 |title=Drought Assessment |publisher=Springer Science & Business Media |year=2010 |isbn=978-90-481-2500-5 |page=383}}</ref>
 
=== உயிரினப் பல்வகைமை ===
[[File:Persian Leopard sitting.jpg|thumb|[[ஈரானியப் பீடபூமி|ஈரானியப் பீடபூமியை]] வாழ்விடமாகக் கொண்டுள்ள பாரசீகச் சிறுத்தை.]]
இந்நாட்டின் பத்தில் ஒரு பங்குக்கும் மேலான நிலப்பரப்பானது [[காடு|காடுகளால்]] மூடப்பட்டுள்ளது.<ref>{{Cite web |title=Iranian Journal of Forest – 4th National Forest Conference of Iran |url=https://www.ijf-isaforestry.ir/news?newsCode=1782&lang=en |access-date=8 May 2024 |website=www.ijf-isaforestry.ir |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112629/https://www.ijf-isaforestry.ir/news?newsCode=1782&lang=en |url-status=live }}</ref> தேசியப் பயன்பாட்டுக்காக 12 கோடி ஹெக்டேர்கள் அளவுள்ள காடுகளும், நிலப்பரப்புகளும் அரசாங்கத்தினுடையதாக உள்ளன.<ref>{{Cite journal |last=Kernan |first=Henry S. |date=1957 |title=Forest Management in Iran |url=https://www.jstor.org/stable/4322899 |journal=Middle East Journal |volume=11 |issue=2 |pages=198–202 |jstor=4322899 |issn=0026-3141 |access-date=8 May 2024 |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112629/https://www.jstor.org/stable/4322899 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Sotoudeh Foumani |first1=B. |last2=Rostami Shahraji |first2=T. |last3=Mohammadi Limaei |first3=S. |date=1 June 2017 |title=Role of political power in forest administration policy of Iran |url=https://cjes.guilan.ac.ir/article_2374.html |journal=Caspian Journal of Environmental Sciences |language=en |volume=15 |issue=2 |pages=181–199 |doi=10.22124/cjes.2017.2374 |issn=1735-3033 |access-date=8 May 2024 |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112630/https://cjes.guilan.ac.ir/article_2374.html |url-status=live }}</ref> ஈரானின் காடுகளானவை ஐந்து தாவரப் பகுதிகளாகப் பிரிக்கப்படுகின்றன: நாட்டின் வடக்குப் பகுதியில் பச்சைப் பட்டையை அமைக்கும் ஐர்கானிய பகுதி; ஈரானின் மையப் பகுதியில் முதன்மையாகச் சிதறிக் காணப்படும் துரான் பகுதி; மேற்கே முதன்மையாக ஓக் மரக் காடுகளைக் கொண்டுள்ள [[சக்ரோசு மலைத்தொடர்|சக்ரோசு பகுதி]]; தெற்குக் கடற்கரைப் பட்டையில் சிதறிக் காணப்படும் [[பாரசீக வளைகுடா|பாரசீக வளைகுடா பகுதி]]; அழகான மற்றும் தனித்துவமான உயிரினங்களைக் கொண்டுள்ள அரசுபரனி பகுதி. இந்நாட்டில் 8,200க்கும் மேற்பட்ட [[தாவரம்|தாவர]] வகைகள் வளருகின்றன. ஐரோப்பாவைப் போல் நான்கு மடங்கு இயற்கைத் தாவரங்கள் இந்நிலைத்தை மூடியுள்ளன.<ref>{{Cite web |title=Iran Wildlife and Nature – including flora and fauna and their natural habitats. |url=http://www.aitotours.com/aboutiran/20/wildlife---nature/default.aspx |access-date=5 May 2024 |website=www.aitotours.com |archive-date=5 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240505152636/http://www.aitotours.com/aboutiran/20/wildlife---nature/default.aspx |url-status=live }}</ref> உயிரினப் பல்வகைமை மற்றும் காட்டுயிர்களைப் பாதுகாக்க 200க்கும் மேற்பட்ட பாதுகாக்கப்பட்ட பகுதிகள் இந்நாட்டில் உள்ளன. 30க்கும் மேற்பட்ட [[தேசியப் பூங்கா|தேசியப் பூங்காக்கள்]] உள்ளன.
 
ஈரானின் வாழ்ந்து வரும் உயிரினங்களானவை 34 [[வௌவால்]] இனங்கள், [[இந்தியச் சாம்பல் கீரி]], [[சிறிய இந்தியக் கீரி]], [[பொன்னிறக் குள்ளநரி]], [[இந்திய ஓநாய்]], [[நரி|நரிகள்]], [[வரிக் கழுதைப்புலி]], [[சிறுத்தை]], [[ஐரோவாசியச் சிவிங்கிப் பூனை]], பழுப்புக் கரடி மற்றும் [[ஆசியக் கறுப்புக் கரடி]] ஆகியவற்றை உள்ளடக்கியுள்ளன. [[குளம்பிகள்|குளம்பி]] இனங்களானவை [[காட்டுப்பன்றி]], உரியல் காட்டுச் செம்மறியாடுகள், ஆர்மீனியக் காட்டுச் செம்மறியாடுகள், [[சிவப்பு மான்]], மற்றும் கழுத்து தடித்த மறிமான் ஆகியவற்றை உள்ளடக்கியுள்ளன.<ref name="Fast2005">{{cite book|author=April Fast|title=Iran: The Land|url=https://archive.org/details/iranland0000fast|url-access=registration|year=2005|publisher=Crabtree Publishing Company|isbn=978-0-7787-9315-1|page=[https://archive.org/details/iranland0000fast/page/31 31]}}</ref><ref name="Firouz2005">{{cite book|author=Eskandar Firouz|title=The Complete Fauna of Iran|url=https://books.google.com/books?id=t2EZCScFXloC&pg=PP1|year=2005|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-85043-946-2}}</ref> இதில் மிகவும் புகழ் பெற்ற விலங்கானது மிக அருகிய இனமான [[வேங்கைப்புலி]] ஆகும். இது ஈரானில் மட்டுமே எஞ்சியுள்ளது. ஈரான் அதன் அனைத்து [[ஆசியச் சிங்கம்|ஆசியச் சிங்கங்களையும்]], அற்று விட்ட காசுப்பியன் புலிகளையும் 20-ஆம் நூற்றாண்டின் தொடக்கத்தில் இழந்து விட்டது.<ref>{{cite book | author=Guggisberg, C.A.W. |year=1961 |title= Simba: The Life of the Lion | publisher=Howard Timmins, Cape Town}}</ref> குளம்பிகளான வீட்டு விலங்குகளானவை [[செம்மறியாடு]], [[ஆடு]], [[மாடு]], [[குதிரை]], [[எருமை (கால்நடை)]], [[கழுதை (விலங்கு)]] மற்றும் [[ஒட்டகம்|ஒட்டகத்தால்]] பிரதிநித்துவப்படுத்தப்படுகின்றன. [[வீசனம்]], கௌதாரி, [[பெரிய நாரை]], [[கழுகு|கழுகுகள்]] மற்றும் [[வல்லூறு|வல்லூறுகள்]] ஆகியவை இந்நாட்டை வாழ்விடமாகக் கொண்ட பறவையினங்கள் ஆகும்.<ref>{{Cite book |last=Firouz |first=Eskander |url=https://books.google.com/books?id=t2EZCScFXloC&pg=PP1 |title=The Complete Fauna of Iran |date=14 October 2005 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-85043-946-2 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Humphreys |first1=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=esV0hccod0kC&pg=PP1 |title=The Lion and the Gazelle: The Mammals and Birds of Iran |last2=Kahrom |first2=Esmail |date=31 December 1997 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-86064-229-6 |language=en}}</ref>
 
== அரசாங்கமும், அரசியலும் ==
=== அதியுயர் தலைவர் ===
{{multiple image
| total_width = 340
| caption_align = center
| image1 = Ayatollah Ali Khamenei at the Great Conference of Basij members at Azadi stadium October 2018 012.jpg
| caption1 = [[ஈரானின் அதியுயர் தலைவர்|அதியுயர் தலைவர்]]<br />[[அலி காமெனி]]
| image2 = Masoud Pezeshkian, 2024-6-12 (cropped).jpg
| caption2 = அதிபர்<br />[[மசூத் பெசஸ்கியான்]]
| align = right
}}
 
புரட்சியின் தலைவர் அல்லது அதியுயர் தலைமைத்துவ அதிகாரமுடையவர் என அழைக்கப்படும் [[ஈரானின் அதியுயர் தலைவர்|அதியுயர் தலைவர்]] அல்லது "ரபர்" எனப்படுவர் [[நாட்டுத் தலைவர்]] ஆவார். இவர் கொள்கை மேற்பார்வைக்கான பொறுப்பைக் கொண்டுள்ளார். ரபருடன் ஒப்பிடும் போது அதிபர் வரம்புக்குட்பட்ட அதிகாரத்தையே கொண்டுள்ளார். ரபரின் ஒப்புதலுடனேயே முக்கியமான அமைச்சர்கள் தேர்ந்தெடுக்கப்படுகின்றனர். அயல் நாட்டுக் கொள்கையில் இறுதி முடிவை ரபரே எடுக்கிறார்.<ref name="reuters.com">{{cite news |date=8 January 2018 |title=In jab at rivals, Rouhani says Iran protests about more than economy |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-rallies-rouhani/in-jab-at-hardliners-rouhani-says-iran-protests-were-not-only-economic-idUSKBN1EX0S9 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113092651/https://www.reuters.com/article/us-iran-rallies-rouhani/in-jab-at-hardliners-rouhani-says-iran-protests-were-not-only-economic-idUSKBN1EX0S9 |archive-date=13 January 2018 |access-date=1 February 2018 |newspaper=Reuters}}</ref> பாதுகாப்பு, உளவுத்துறை மற்றும் அயல்நாட்டு விவகாரங்கள், மேலும் பிற உயர் அமைச்சர் பதவித் துறைகளுக்கான வேட்பாளர்களை அதிபரிடமிருந்து பெற்றதற்குப் பிறகு அமைச்சர்களை நியமிப்பதில் ரபர் நேரடியாகப் பங்கேற்கிறார்.
 
பிராந்தியக் கொள்கையானது ரபரால் நேரடியாகக் கட்டுப்படுத்தப்படுகிறது. அயல்நாட்டு விவகாரத்துறை அமைச்சரின் செயலானது மரபுச் சீர்முறை மற்றும் விழாத் தருணங்களுடன் முடித்துக் கொள்ளப்படுகிறது. அரபு நாடுகளுக்கான தூதர்கள் எடுத்துக்காட்டாக [[குத்ஸ் படைகள்|குத்ஸ் படைகளால்]] தேர்ந்தெடுக்கப்படுகின்றனர். குத்ஸ் படைகள் ரபருக்கு நேரடியாக எடுத்துரைக்கின்றன.<ref name="english.aawsat.com">{{cite web |last=Al-awsat |first=Asharq |date=25 September 2017 |title=Khamenei Orders New Supervisory Body to Curtail Government – ASHARQ AL-AWSAT English Archive |url=https://english.aawsat.com/amir-taheri/features/khamenei-orders-new-supervisory-body-curtail-government |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010083335/https://english.aawsat.com/amir-taheri/features/khamenei-orders-new-supervisory-body-curtail-government |archive-date=10 October 2017 |access-date=23 October 2017}}</ref> சட்டத் திருத்தங்களை ரபரால் ஆணையிட முடியும்.<ref>{{cite news |url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/12/iran-retirement-law-reemployment-retirees-khamenei-order.html |title=Khamenei orders controversial retirement law amended |work=Al-Monitor |date=5 December 2018 |access-date=12 December 2018 |archive-date=7 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181207154816/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/12/iran-retirement-law-reemployment-retirees-khamenei-order.html |url-status=live }}</ref> இமாம் கொமெய்னியின் ஆணைகளைச் செயல்படுத்தம் செதாத் எனும் அமைப்பானது ராய்ட்டர்ஸ் செய்தி நிறுவனத்தால் 2013-ஆம் ஆண்டு {{USDConvert|95|b}} என மதிப்பிடப்பட்டுள்ளது. இதன் கணக்குகளானவை [[ஈரான் நாடாளுமன்றம்|நாடாளுமன்றத்துக்கும்]] கூடத் தெரியாமல் இரகசியமாக உள்ளன.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/investigates/iran/|title=Reuters Investigates – Assets of the Ayatollah|website=Reuters|date=11 November 2013|access-date=8 January 2018|archive-date=12 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112231535/http://www.reuters.com/investigates/iran/|url-status=live}}</ref><ref name="SetadWins">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-setad-sanctions-exclusive/exclusive-khameneis-business-empire-gains-from-iran-sanctions-relief-idUSBREA0L1CO20140122|title=Exclusive: Khamenei's business empire gains from Iran sanctions relief|work=Reuters|author=Steve Stecklow, Babak Dehghanpisheh|date=22 January 2014|access-date=14 January 2018|archive-date=15 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115124809/https://www.reuters.com/article/us-setad-sanctions-exclusive/exclusive-khameneis-business-empire-gains-from-iran-sanctions-relief-idUSBREA0L1CO20140122|url-status=live}}</ref>
 
இராணுவப் படைகளின் தலைமைத் தளபதியாகவும் இவர் திகழ்கிறார். இராணுவ உதவிகள் மற்றும் பாதுகாப்புச் செயல்பாடுகளை இவர் கட்டுப்படுத்துகிறார். போரையோ அல்லது அமைதியையோ கொண்டு வரும் ஒற்றை அதிகாரத்தை இவர் கொண்டுள்ளார். நீதித்துறை, அரசு வானொலி மற்றும் தொலைக்காட்சி இணையங்களின் தலைவர்கள், காவல்துறை மற்றும் இராணுவத்தின் தளபதிகள், [[பாதுகாவலர்கள் மன்றம் (ஈரான்)|பாதுகாவலர்கள் மன்றத்தின்]] உறுப்பினர்கள் ஆகிய அனைவரும் ரபரால் நியமிக்கப்படுகின்றனர்.
 
ரபரைத் தேர்ந்தெடுக்கும் பொறுப்பானது [[வல்லுநர் மன்றம் (ஈரான்)|வல்லுநர் மன்றத்திடம்]] உள்ளது. தகுதிகள் மற்றும் பொது மக்கள் மத்தியிலான மதிப்பு ஆகியவற்றை அடிப்படையாகக் கொண்டு ரபரைப் பதவி நீக்கம் செய்யும் அதிகாரம் இதற்கு உள்ளது.<ref name="loc">{{cite web |url=http://countrystudies.us/iran/81.htm |title=Iran – The Constitution |first=Library of Congress |last=Federal Research Division |access-date=14 April 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060923063550/http://countrystudies.us/iran/81.htm |archive-date=23 September 2006}}</ref> இன்று வரை வல்லுநர் மன்றமானது ரபரின் எந்த ஒரு முடிவுக்கும் சவால் விடுக்கவில்லை மற்றும் இவரைப் பதவி நீக்கம் செய்ய முயற்சி செய்யவில்லை. நீதித்துறை அமைப்பின் முன்னாள் தலைவரான சதேக் லரிசனி ரபரால் நியமிக்கப்பட்டவர் ஆவார். இவர் ரபர் மீது மேற்பார்வை செய்வது என்பது வல்லுநர் மன்றத்திற்கு சட்டப்படி முறையற்றது என்று குறிப்பிட்டுள்ளார்.<ref name="Al-awsat">{{cite web|url=http://english.aawsat.com/2015/12/article55345842/55345842 |title=Controversy in Iran Surrounding the Supervision of the Supreme Leader's Performance – ASHARQ AL-AWSAT |first=Asharq |last=Al-awsat |date=15 December 2015 |access-date=1 July 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625141325/http://english.aawsat.com/2015/12/article55345842/55345842 |archive-date=25 June 2016}}</ref> வல்லுநர் மன்றமானது எந்தவொரு உண்மையான அதிகாரமும் இன்றிப் பெயரளவு மன்றமாக மாறிவிட்டது என பலர் நம்புகின்றனர்.<ref>{{cite magazine |url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2016/02/iran-parliamentary-elections-assembly-of-experts/470580/ |title=Myths and Realities of Iran's Parliamentary Elections |magazine=The Atlantic |date=23 February 2016 |access-date=26 February 2017 |archive-date=16 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170216170320/https://www.theatlantic.com/international/archive/2016/02/iran-parliamentary-elections-assembly-of-experts/470580/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/anomalies-and-results-from-irans-assembly-of-experts-election |title=Anomalies in Iran's Assembly of Experts Election – The Washington Institute for Near East Policy |website=Washingtoninstitute.org |date=22 March 2016 |access-date=26 February 2017 |archive-date=17 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817025352/http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/anomalies-and-results-from-irans-assembly-of-experts-election |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |author=Majid Rafizadeh |title=Why Khamenei wants the next Supreme Leader to be 'revolutionary' |website=AlArabiya News |date=24 June 2016 |url=http://english.alarabiya.net/en/views/news/middle-east/2016/06/24/Why-Khamenei-wants-the-next-Supreme-Leader-to-be-revolutionary-.html |access-date=4 October 2022 |archive-date=4 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170310/http://english.alarabiya.net/en/views/news/middle-east/2016/06/24/Why-Khamenei-wants-the-next-Supreme-Leader-to-be-revolutionary-.html |url-status=live }}</ref>
 
இந்த நாட்டின் அரசியல் அமைப்பானது அரசியலமைப்புச் சட்டத்தை அடிப்படையாகக் கொண்டுள்ளது.<ref name="servcons">{{cite web |url=http://www.servat.unibe.ch/icl/ir00000_.html |title=Constitution of Iran |publisher=[[University of Berne|University of Bern]] |location=Switzerland |access-date=2 April 2016 |archive-date=21 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821093931/http://www.servat.unibe.ch/icl/ir00000_.html |url-status=live }}</ref> ''எக்கனாமிஸ்ட் பத்திரிகையின் சனநாயகப் பட்டியலில்'' ஈரான் 2022-ஆம் ஆண்டு 154வது இடத்தைப் பிடித்தது.<ref>{{Cite web |date=2023 |title=Democracy Index 2022: Frontline democracy and the battle for Ukraine |url=https://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/DI-final-version-report.pdf |website=[[Economist Intelligence Unit]] |page= |language=en-GB |access-date=25 May 2023 |archive-date=30 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330123307/https://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/DI-final-version-report.pdf |url-status=live }}</ref> சமூகவாதியும், அரசியல் அறிவியலாளருமான சுவான் சோசு லின்சு 2000-ஆம் ஆண்டு "முறையாகத் தேர்ந்தெடுக்கப்படாத ஈரானிய அரசானது அரசுக்கு அடிபணியும் சித்தாந்த வளைவு மற்றும், இரண்டு அல்லது அதற்கு மேற்பட்ட அதிகார மையங்களைக் கொண்ட வரம்புபடுத்தப்பட்ட சர்வாதிகாரத்தை இணைத்துச் செயல்படுவதாக" குறிப்பிட்டுள்ளார்.<ref>Juan José Linz, ''[https://books.google.com/books?id=8cYk_ABfMJIC&pg=PA36 Totalitarian and Authoritarian Regimes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726124833/https://books.google.com/books?id=8cYk_ABfMJIC&pg=PA36|date=2020-07-26}}'' (Lynne Rienner, 2000), p. 36.</ref>
 
=== அதிபர் ===
[[File:Presidential Administration of Iran building.jpg|thumb|[[இலூயி பாசுச்சர்|லூயி பாசுடர்]] வீதியில் உள்ள அதிபரின் நிர்வாக அரண்மனைக்குச் செல்லும் வாயில். இது அமைச்சரவை சந்திக்கும் இடமாகவும், அதிபரின் அலுவலகமாகவும் உள்ளது.]]
அதிபரே [[அரசுத் தலைவர்|அரசின் தலைவராக]] உள்ளார். இரண்டாவது உயர் நிலையில் உள்ள அதிகார மையமாக உள்ளார். அதியுயர் தலைவருக்குப் பிறகு இவருக்கு அதிக அதிகாரம் உள்ளது. நான்காண்டுகளுக்கு ஒரு முறை [[பொது வாக்குரிமை|பொதுத் தேர்தலின்]] மூலம் அதிபர் தேர்ந்தெடுக்கப்படுகிறார். தேர்தலுக்கு முன்னர் அதிபர் தேர்தலில் போட்டியிட விரும்புபவர்கள் [[பாதுகாவலர்கள் மன்றம் (ஈரான்)|பாதுகாவலர்கள் மன்றத்திடம்]] ஒப்புதல் பெற வேண்டும். பாதுகாப்பு மன்ற உறுப்பினர்கள் தலைவரால் தேர்ந்தெடுக்கப்படுகின்றனர்.<ref>{{Cite web |date=2024-06-09 |title=Council of Guardians {{!}} Definition, Role, Selection, & History {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Council-of-Guardians |access-date=2024-07-06 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> அதியுயர் தலைவருக்கு அதிபரை நீக்கும் அதிகாரம் உள்ளது.<ref>{{cite news |last1=Gladstone |first1=Rick |title=Is Iran's Supreme Leader Truly Supreme? Yes, but President Is No Mere Figurehead |url=https://www.nytimes.com/2021/08/05/world/middleeast/iran-president-ebrahim-raisi.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/08/05/world/middleeast/iran-president-ebrahim-raisi.html |archive-date=28 December 2021 |url-access=limited |access-date=27 September 2021 |work=The New York Times |date=5 August 2021}}{{cbignore}}</ref> அதிபர் மீண்டும் ஒரு முறை மட்டுமே தேர்ந்தெடுக்கப்பட முடியும்.<ref name="photius">{{cite web |title=Iran The Presidency |url=http://www.photius.com/countries/iran/government/iran_government_the_presidency.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622094238/http://www.photius.com/countries/iran/government/iran_government_the_presidency.html |archive-date=22 June 2008 |access-date=18 June 2011 |publisher=Photius.com}}</ref> இராணுவத்தின் துணை தலைமைத் தளபதியாகவும், அதியுயர் தேசியப் பாதுகாப்பு மன்றத்தின் தலைவராகவும், நாடாளுமன்றம் ஒப்புதல் அளித்த பிறகு அவசர நிலையைப் பிரகடனப்படுத்த அதிகாரம் உள்ளவராகவும் அதிபர் திகழ்கிறார்.
 
அரசியலமைப்பு அமல்படுத்தப்படுவதற்கு அதிபர் பொறுப்பாக உள்ளார். ரபரால் அறிவுறுத்தப்படும் ஆணைகள் மற்றும் பொதுக் கொள்கைகளை அமல்படுத்துவதற்கான செயல் அதிகாரங்களை பயன்படுத்துபவராகவும் அதிபர் உள்ளார். ரபர் நேரடியாகத் தொடர்புடைய விவகாரங்களைத் தவிர்த்து இவ்வாறு செயல்படுகிறார். ரபருடன் தொடர்புடைய விவகாரங்களில் இறுதி முடிவை ரபரே எடுக்கிறார்.<ref name="leader">{{cite web |title=Leadership in the Constitution of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.leader.ir/langs/en/index.php?p=leader_law |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130612094341/http://www.leader.ir/langs/en/index.php?p=leader_law |archive-date=12 June 2013 |access-date=21 June 2013 |publisher=Leader.ir}}</ref> ஒப்பந்தங்கள் மற்றும் பிற பன்னாட்டு ஒப்பந்தங்களில் கையெழுத்து இடுவது மற்றும் வரவு செலவுடத் திட்ட அறிக்கை, மற்றும் அரசு வேலை வாய்ப்பு விவகாரங்கள் போன்ற விவகாரங்களைச் செயல்படுத்துவதற்காக அதிபர் செயல்படுகிறார். இது அனைத்துமே ரபரால் அங்கீகரிக்கப்பட்ட படி செயல்படுத்தப்படுகின்றன.<ref name="Middle East Eye">{{cite web |title=Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke |url=http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510 |work=Middle East Eye |access-date=3 June 2017 |archive-date=4 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404031405/http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510 |url-status=live }}</ref><ref name="en.iranwire.com">{{cite web |title=Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan |url=https://iranwire.com/en/features/273 |website=IranWire &#124; خانه |access-date=22 October 2019 |archive-date=22 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022043451/https://iranwire.com/en/features/273 |url-status=live }}</ref>
 
ரபர் மற்றும் நாடாளுமன்றத்தால் ஒப்புதல் பெறப்பட்ட அமைச்சர்களை அதிபர் நியமிக்கிறார். ரபரால் எந்த ஓர் அமைச்சரையும் நீக்கவோ அல்லது மீண்டும் அமைச்சராக்கவோ முடியும்.<ref name="stalbertgazette.com">{{Cite news|url=http://www.stalbertgazette.com/article/GB/20110420/CP01/304209937/-1/sag0806/iranian-lawmakers-warn-ahmadinejad-to-back-intelligence-chief-as|title=Iranian lawmakers warn Ahmadinejad to accept intelligence chief as political feud deepens|work=CP|access-date=21 May 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808034040/http://www.stalbertgazette.com/article/GB/20110420/CP01/304209937/-1/sag0806/iranian-lawmakers-warn-ahmadinejad-to-back-intelligence-chief-as|archive-date=8 August 2017}}</ref><ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8168202.stm|title=BBC NEWS – Middle East – Iranian vice-president 'sacked'|date=25 July 2009|publisher=BBC|access-date=26 July 2016|archive-date=3 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003041952/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8168202.stm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|author=Amir Saeed Vakil, Pouryya Askary|title=constitution in now law like order|date=2004|page=362}}</ref> மன்றத்தின் அமைச்சர்களை மேற்பார்வையிடுவது, அரசாங்க முடிவுகளை ஒருங்கிணைப்பது, நாடாளுமன்றத்துக்கு முன்னாள் வைக்கப்படும் அரசாங்கக் கொள்கைகளைத் தேர்ந்தெடுப்பது போன்றவற்றை அதிபர் செய்கிறார்.<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/iran/84.htm |title=Iran – The Prime Minister and the Council of Ministers |publisher=Countrystudies.us |access-date=18 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520124905/http://countrystudies.us/iran/84.htm |archive-date=20 May 2011}}</ref> அதிபருக்குக் கீழ் எட்டு துணை அதிபர்கள், மேலும் 22 அமைச்சர்கள் சேவையாற்றுகின்றனர். இவர்கள் அனைவருமே அதிபரால் நியமிக்கப்படுகின்றனர்.<ref>{{cite web|url=http://www.iranchamber.com/government/articles/structure_of_power.php |title=The Structure of Power in Iran |publisher=Iranchamber.com |date=24 June 2005 |access-date=18 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605074610/http://www.iranchamber.com/government/articles/structure_of_power.php |archive-date=5 June 2011}}</ref>
 
=== பாதுகாவலர்கள் மன்றம் ===
{{Main|பாதுகாவலர்கள் மன்றம் (ஈரான்)|l1=பாதுகாவலர்கள் மன்றம்}}
 
அதிபராக மற்றும் நாடாளுமன்றத்துக்காகப் போட்டியிடுபவர்கள் 12 உறுப்பினர்களைக் கொண்ட [[பாதுகாவலர்கள் மன்றம் (ஈரான்)|பாதுகாவலர்கள் மன்றம்]] (இதன் உறுப்பினர்கள் அனைவரும் அதியுயர் தலைவரால் நியமிக்கப்படுகின்றனர்) அல்லது அதியுயர் தலைவரிடம் ஒப்புதல் பெற வேண்டும். தங்களது கூட்டணியை உறுதிப்படுத்த போட்டியிடுவதற்கு முன்னர் இவ்வாறு ஒப்புதல் பெறப்பட வேண்டும்.<ref>{{cite book |author=Chibli Mallat |url=https://books.google.com/books?id=5oB4_tohQegC |title=The Renewal of Islamic Law: Muhammad Baqer As-Sadr, Najaf and the Shi'i International |date=2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-53122-1 |access-date=21 June 2013}}</ref> அதியுயர் தலைவர் இந்த விண்ணப்பங்களை அரிதாகவே ஆராய்கிறார். ஆனால் ஆராயும் அதிகாரம் அவருக்கு உள்ளது. இவ்வாறான நிலையில் பாதுகாவலர் மன்றத்தின் மேற்கொண்ட ஒப்புதலானது தேவையில்லை. பாதுகாவலர் மன்றத்தின் முடிவுகளை மீள்விக்க அதியுயர் தலைவரால் முடியும்.<ref>{{cite web |author=<!--Not stated.--> and agencies |date=24 May 2005 |title=Iran reverses ban on reformist candidates |url=https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221144045/https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran |archive-date=21 December 2016 |access-date=10 August 2017 |website=The Guardian}}</ref>
 
அரசியலமைப்பானது மன்றத்திற்கு மூன்று அதிகாரங்களைக் கொடுக்கிறது. [[ஈரான் நாடாளுமன்றம்|நாடாளுமன்றத்தால்]] இயற்றப்படும் சட்டங்கள் மீதான இரத்து அதிகாரம்,<ref>Article 98 of the constitution</ref><ref>Articles 96 and 94 of the constitution.</ref> தேர்தல்களை மேற்பார்வையிடுவது<ref name="IDP">{{cite web |title=THE GUARDIAN COUNCIL |url=https://irandataportal.syr.edu/the-guardian-council |access-date=7 September 2022 |website=Iran Data Portal. Political Institutions |archive-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519124159/https://irandataportal.syr.edu/the-guardian-council |url-status=live }}</ref> மற்றும் உள்ளூர், நாடாளுமன்ற, அதிபர் அல்லது நிபுணர்களின் அவைத் தேர்தல்கள் ஆகியவற்றில் போட்டியிட விரும்பும் மனுதாரர்களுக்கு ஒப்புதல் அளிப்பது அல்லது அவர்களைத் தகுதி நீக்கம் செய்வது போன்ற அதிகாரங்களைப் பாதுகாவலர் மன்றமானது கொண்டுள்ளது.<ref name="Article 99 of the constitution">Article 99 of the constitution</ref> மன்றத்தால் இரு வழிகளில் ஒரு சட்டத்தை இரத்து செய்ய முடியும். சட்டங்கள் [[இசுலாமியச் சட்ட முறைமை|இசுலாமியச் சட்ட முறைமைக்கு]] எதிராக இருந்தால் அல்லது அரசியலமைப்புக்கு எதிராக இருந்தால் இரத்து செய்ய முடியும்.<ref>[http://mellat.majlis.ir/archive/constitution/english.htm Article 4] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209085520/http://mellat.majlis.ir/archive/constitution/english.htm|date=9 December 2006}}</ref>
 
=== அதியுயர் தேசியப் பாதுகாப்பு மன்றம் ===
அதியுயர் தேசியப் பாதுகாப்பு மன்றமானது பன்னாட்டுக் கொள்கை முடிவுகளை எடுக்கும் செயல் முறையில் முதன்மையான அதிகாரத்தைக் கொண்டுள்ளது.<ref>{{Cite web |title=Iran's Multifaceted Foreign Policy |url=https://www.cfr.org/backgrounder/irans-multifaceted-foreign-policy |access-date=8 May 2024 |website=Council on Foreign Relations |language=en |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112631/https://www.cfr.org/backgrounder/irans-multifaceted-foreign-policy |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=1 April 2019 |title=Supreme National Security Council of Iran {{!}} The Iran Primer |url=https://iranprimer.usip.org/blog/2019/apr/01/supreme-national-security-council-iran |access-date=8 May 2024 |website=iranprimer.usip.org |language=en |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112628/https://iranprimer.usip.org/blog/2019/apr/01/supreme-national-security-council-iran |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Inside Iran – The Structure Of Power In Iran |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/tehran/inside/govt.html |access-date=8 May 2024 |website=pbs.org |archive-date=7 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507165336/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/tehran/inside/govt.html |url-status=live }}</ref> தேசிய விவகாரங்களைப் பாதுகாப்பது மற்றும் ஆதரவு அளிப்பது, புரட்சி, நிலப்பரப்பு ஒருமைப்பாடு மற்றும் தேசிய இறையாண்மை ஆகியவற்றுக்கான 1989-ஆம் ஆண்டின் ஈரானிய அரசியலமைப்புப் பொது வாக்கெடுப்பின் போது இந்த மன்றமானது உருவாக்கப்பட்டது.<ref>{{Citation |last1=Thaler |first1=David E. |title=Formal Structures of the Islamic Republic |date=2010 |work=Mullahs, Guards, and Bonyads |pages=21–36 |url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg878osd.10 |access-date=8 May 2024 |series=An Exploration of Iranian Leadership Dynamics |publisher=RAND Corporation |isbn=978-0-8330-4773-1 |last2=Nader |first2=Alireza |last3=Chubin |first3=Shahram |last4=Green |first4=Jerrold D. |last5=Lynch |first5=Charlotte |last6=Wehrey |first6=Frederic |jstor=10.7249/mg878osd.10 |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112628/https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg878osd.10 |url-status=live }}</ref> அரசியலமைப்பின் 176வது பிரிவில் இது குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. இதற்குத் தலைவராக அதிபர் உள்ளார்.<ref>{{Cite web |date=22 May 2023 |title=Iran's president appoints new official in powerful security post, replacing longtime incumbent |url=https://apnews.com/article/iran-supreme-national-security-council-shamkhani-892b335e8492782b19b28a92e066db7f |access-date=8 May 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112628/https://apnews.com/article/iran-supreme-national-security-council-shamkhani-892b335e8492782b19b28a92e066db7f |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Deep Dive: Reshuffle at Iran's Supreme National Security Council |url=https://amwaj.media/article/deep-dive-reshuffle-at-iran-s-supreme-national-security-council |access-date=8 May 2024 |website=Amwaj.media |language=en |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112631/https://amwaj.media/article/deep-dive-reshuffle-at-iran-s-supreme-national-security-council |url-status=live }}</ref>
 
அதியுயர் மன்றத்தின் செயலாளரை அதியுயர் தலைவர் தேர்ந்தெடுக்கிறார். அதியுயர் தலைவரால் உறுதிப்படுத்தப்பட்ட பிறகு மன்றத்தின் முடிவுகளானவை அமல்படுத்தப்படும். இந்த மன்றமானது அணு ஆயுதக் கொள்கையை உருவாக்குகிறது. அதியுயர் தலைவரால் உறுதிப்படுத்தப்பட்டால் இக்கொள்கை அமல்படுத்தப்படும்.<ref>{{Cite web |title=Iran's switch of top security official hints at end of nuclear talks |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Iran-s-switch-of-top-security-official-hints-at-end-of-nuclear-talks |access-date=8 May 2024 |website=Nikkei Asia |language=en-GB |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112628/https://asia.nikkei.com/Politics/Iran-s-switch-of-top-security-official-hints-at-end-of-nuclear-talks |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Iranian Supreme National Security Council: Latest News, Photos, Videos on Iranian Supreme National Security Council |url=https://www.ndtv.com/topic/iranian-supreme-national-security-council |access-date=8 May 2024 |website=NDTV.com |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112628/https://www.ndtv.com/topic/iranian-supreme-national-security-council |url-status=live }}</ref>
 
=== நாடாளுமன்றம் ===
{{Main|ஈரான் நாடாளுமன்றம்}}{{multiple image|
| align =
| direction = vertical
| width = 220
| image1 = Iranian Parliament 2.jpg
| caption1 = [[ஈரான் நாடாளுமன்றம்|ஈரானிய நாடாளுமன்றத்தின்]] கட்டடம்
| image2 = مجلس شورای اسلامی ایران.jpg
| caption2 = ஈரானிய நாடாளுமன்றமானது 290 உறுப்பினர்களைக் கொண்டுள்ளது.
| total_width =
| alt1 =
}}
 
[[ஈரான் நாடாளுமன்றம்|நாடாளுமன்றம்]] அல்லது "மசிலேசு" என்று அறியப்படும் [[சட்டவாக்க அவை|சட்டவாக்க அவையானது]] நான்கு ஆண்டுகளுக்கு ஒரு முறை தேர்ந்தெடுக்கப்படும் 290 உறுப்பினர்களைக் கொண்ட ஓர் [[ஓரவை முறைமை]] ஆகும்.<ref name="Majlis">{{cite web|url=http://www.electionguide.org/country.php?ID=103 |title=IFES Election Guide |publisher=Electionguide.org |access-date=18 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110616042705/http://www.electionguide.org/country.php?ID=103 |archive-date=16 June 2011}}</ref> இது சட்டங்களை இயற்றுகிறது, பன்னாட்டு ஒப்பந்தங்களை அமல்படுத்துகிறது, தேசிய வரவு செலவுத் திட்ட அறிக்கைக்கு ஒப்புதல் அளிக்கிறது. அனைத்து நாடாளுமன்ற உறுப்பினர்கள் மற்றும் அவையைச் சேர்ந்த சட்டங்களுக்கு [[பாதுகாவலர்கள் மன்றம் (ஈரான்)|பாதுகாவலர் மன்றத்தால்]] ஒப்புதல் அளிக்கப்பட வேண்டும்.<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/iran/86.htm |title=Iran – The Council of Guardians |publisher=Countrystudies.us |access-date=18 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520124440/http://countrystudies.us/iran/86.htm |archive-date=20 May 2011}}</ref><ref>[http://www.rferl.org/newsline/2006/10/031006.asp IRANIAN LEGISLATURE APPROVES FUNDS FOR GASOLINE IMPORTS] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061101092818/http://www.rferl.org/newsline/2006/10/031006.asp|date=1 November 2006}} provides an example the need for approval of the Guardian Council.</ref> பாதுகாவலர் மன்றத்தால் நாடாளுமன்றத்தின் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்ட உறுப்பினர்களை நீக்க முடியும். இதற்கு முன்னர் மன்றம் நீக்கியும் உள்ளது.<ref>{{cite web |last=Dehghan |first=Saeed Kamali |date=15 April 2016 |title=Iran bars female MP for 'shaking hands with unrelated man' |url=https://www.theguardian.com/world/2016/apr/15/iran-bars-female-mp-for-shaking-hands-with-unrelated-man |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811010404/https://www.theguardian.com/world/2016/apr/15/iran-bars-female-mp-for-shaking-hands-with-unrelated-man |archive-date=11 August 2017 |access-date=10 August 2017 |website=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web |date=15 May 2016 |title=Minoo Khaleghi summoned to court |url=http://www.tehrantimes.com/news/402544/Minoo-Khaleghi-summoned-to-court |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811010436/http://www.tehrantimes.com/news/402544/Minoo-Khaleghi-summoned-to-court |archive-date=11 August 2017 |access-date=10 August 2017}}</ref> பாதுகாவலர் மன்றம் இல்லாமல் நாடாளுமன்றத்திற்கு சட்ட முறைமை நிலை கிடையாது. சட்டங்களை இரத்து செய்யும் முழுமையான அதிகாரத்தைப் பாதுகாவலர் மன்றமானது கொண்டுள்ளது.<ref name="Archived copy">{{cite web |title=خانه ملت |url=http://mellat.majlis.ir/constitution/english.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705083907/http://mellat.majlis.ir/constitution/english.htm |archive-date=5 July 2009 |access-date=11 January 2022 |website=mellat.majlis.ir}}</ref>
 
நீதித்துறை மன்றமானது நாடாளுமன்றம் மற்றும் பாதுகாப்பு மன்றத்துக்கு இடையிலான பிரச்சனைகளுக்கு நீதி வழங்கும் அதிகாரத்தைக் கொண்டுள்ளது. அதியுயர் தலைவருக்கு ஓர் ஆலோசனை அமைப்பாக இது சேவையாற்றுகிறது. ஈரானில் மிக சக்தி வாய்ந்த அரசாங்க அமைப்புகளில் ஒன்றாக இது இதை ஆக்குகிறது.<ref>{{cite news |title=Expediency council |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/middle_east/03/iran_power/html/expediency_council.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080305232619/http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/middle_east/03/iran_power/html/expediency_council.stm |archive-date=5 March 2008 |access-date=3 February 2008 |work=BBC News}}</ref><ref>[http://mellat.majlis.ir/archive/constitution/english.htm Article 112] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209085520/http://mellat.majlis.ir/archive/constitution/english.htm|date=9 December 2006}}</ref>
 
ஈரானின் நாடாளுமன்றமானது 207 தொகுதிகளைக் கொண்டுள்ளது. சமயச் சிறுபான்மையினருக்கான ஒதுக்கீடு செய்யப்பட்ட 5 இடங்களும் இதில் அடங்கும். எஞ்சிய 202 தொகுதிகள் நிலப்பரப்பு சார்ந்தவை ஆகும். ஒவ்வொரு தொகுதியும் ஒன்று அல்லது அதற்கு மேற்பட்ட ஈரானின் [[ஈரானின் மண்டலங்கள்|மண்டலங்களை]] உள்ளடக்கியுள்ளன.
 
=== சட்டம் ===
ஈரான் [[இசுலாமியச் சட்ட முறைமை|இசுலாமியச் சட்ட முறைமையின்]] ஒரு வடிவத்தை அதன் சட்ட அமைப்பாகப் பயன்படுத்துகிறது. இதில் ஐரோப்பியப் [[குடிமையியல் சட்டம்|குடிமையியல் சட்டத்தின்]] காரணிகளும் அடங்கியுள்ளன. அதியுயர் தலைவர் உச்ச நீதிமன்றத்தின் தலைமை நீதிபதி மற்றும் தலைமை அரசு வழக்கறிஞரை நியமிக்கிறார். பல்வேறு வகையான நீதிமன்றங்கள் உள்ளன. பொது மற்றும் குற்ற வழக்குகளை விசாரிக்கும் பொது நீதிமன்றங்கள், தேசிய பாதுகாப்புக்கு எதிரான குற்றங்கள் போன்ற குறிப்பிட்ட குற்றங்களை விசாரிக்கும் புரட்சி நீதிமன்றங்கள் ஆகியவை இதில் அடங்கும். புரட்சி நீதிமன்றங்களின் முடிவுகளானவை இறுதியானவையாகும். அவற்றை மேல் முறையீடு செய்ய முடியாது.
 
தலைமை நீதிபதியே நீதி அமைப்பின் தலைவர் ஆவார். நீதி அமைப்பின் நிர்வாகம் மற்றும் மேற்பார்வையிடுதலுக்கு இவர் பொறுப்பேற்றுள்ளார். ஈரானிய உச்ச நீதிமன்றத்தின் தலைமை நீதிபதி இவர் ஆவார். நீதித்துறை அமைச்சராக சேவையாற்றுவதற்கான மனுதாரர்களை உச்சநீதிமன்ற நீதிபதி முன் மொழிகிறார். அதிபர் அதில் ஒருவரைத் தேர்ந்தெடுக்கிறார். உச்சநீதிமன்ற நீதிபதியால் இரு ஐந்தாண்டு காலங்களுக்குச் சேவையாற்ற முடியும்.<ref>{{cite web |author=Axel Tschentscher, LL.M. |url=https://www.servat.unibe.ch/icl/ir00000_.html |title=ICL > Iran > Constitution |work=Servat.unibe.ch |access-date=10 January 2022 |archive-date=22 April 2020 |archive-url=https://archive.today/20200422220809/https://www.servat.unibe.ch/icl/ir00000_.html |url-status=live }}</ref>
 
சிறப்பு மதகுரு நீதிமன்றமானது மதகுருக்களால் செய்ததாகக் கூறப்படும் குற்றங்களை விசாரிக்கிறது. எனினும் இது சாதாரண மக்கள் தொடர்பான வழக்குகளையும் விசாரித்துள்ளது. பொதுவான நீதி அமைப்பிலிருந்து சுதந்திரமாக சிறப்பு மதகுரு நீதிமன்றத்தின் செயல்பாடுகள் நடைபெறுகின்றன. இந்நீதிமன்றங்கள் ரபருக்கு மட்டுமே பதில் சொல்ல வேண்டும். நீதிமன்றங்களின் முடிவுகளே இறுதியானவையாகும். இவற்றை மேல்முறையீடு செய்ய முடியாது.<ref name="Judiciary">{{cite web |date=24 June 2005 |title=Iran Chamber Society: The Structure of Power in Iran |url=http://www.iranchamber.com/government/articles/structure_of_power.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605074610/http://www.iranchamber.com/government/articles/structure_of_power.php |archive-date=5 June 2011 |access-date=18 June 2011 |publisher=Iranchamber.com}}</ref> நிபுணர்களின் மன்றமானது ஆண்டுக்கு ஒரு வாரம் சந்திக்கிறது. இதில் 86 "ஒழுக்கமிக்க மற்றும் கற்றறிந்த" மதகுருமார்கள் எட்டாண்டு காலங்களுக்கு வாக்காளர்களால் தேர்ந்தெடுக்கப்படுகின்றனர்.
 
=== நிர்வாகப் பிரிவுகள் ===
{{Main|2=ஈரானின் மாகாணங்கள்|3=ஈரானின் மண்டலங்கள்}}
 
ஈரான் 31 [[மாகாணம்|மாகாணங்களாகப்]] ([[பாரசீக மொழி|பாரசீகம்]]: استان, ''ஒசுதான்'') பிரிக்கப்பட்டுள்ளது. ஓர் உள்ளூர் மையத்தில் இருந்து இவை ஒவ்வொன்றும் நிர்வகிக்கப்படுகின்றன. இம்மையங்கள் பொதுவாக மிகப் பெரிய உள்ளூர் நகரமாக உள்ளன. இவை அம்மாகாணத்தின் தலைநகரம் ([[பாரசீக மொழி|பாரசீகம்]]: {{lang|fa|مرکز}}, ''மருகசு'') என்று அழைக்கப்படுகின்றன. மாகாண அதிகாரமானது ஆளுநர் ([[பாரசீக மொழி|பாரசீகம்]]: {{lang|fa|استاندار}}, ''ஒசுதாந்தர்'') என்பவரால் தலைமை தாங்கப்பட்டுள்ளது. அமைச்சரவையின் ஒப்புதலுடன் உள் துறை அமைச்சரால் இந்த ஆளுநர் நியமிக்கப்படுகிறார்.<ref name="govgen">{{cite web |last=IRNA |first=Online Edition |title=Paris for further cultural cooperation with Iran |url=http://www2.irna.com/en/news/view/line-203/0710215516003338.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023184320/http://www2.irna.com/en/news/view/line-203/0710215516003338.htm |archive-date=23 October 2007 |access-date=2007-10-21 |df=dmy-all}}</ref>
 
{{center|{{ஈரானின் மாகாணங்களின் சொடுக்கக் கூடிய வரைபடம்}}}}
{{center|<small>ஈரானின் மாகாணங்களின் வரைபடம்</small>}}
 
=== அயல் நாட்டு உறவுகள் ===
[[File:Diplomatic relations of Iran.svg|thumb|ஈரானுடன் தூதரக உறவுகளைக் கொண்டுள்ள நாடுகளின் வரைபடம்]]
165 நாடுகளுடன் ஈரான் தூதரக உறவுகளைக் கொண்டுள்ளது. ஆனால், ஐக்கிய அமெரிக்கா மற்றும் [[இஸ்ரேல்|இசுரேலுடன்]] இந்நாடு தூதரக உறவுகளைக் கொண்டிருக்கவில்லை. 1979-ஆம் ஆண்டு ஒரு நாடாக இசுரேலின் அங்கீகாரத்தை ஈரான் ரத்து செய்தது.<ref name="MousavianShahidsaless2014">{{cite book|author1=Seyed Hossein Mousavian|author2=Shahir Shahidsaless|title=Iran and the United States: An Insider's View on the Failed Past and the Road to Peace|url=https://books.google.com/books?id=ppe9AwAAQBAJ&pg=PA33|year=2014|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-62892-870-9|page=33}}</ref>
 
வேறுபட்ட அரசியல் மற்றும் சித்தாந்தங்கள் காரணமாக சவூதி அரேபியாவுடன் ஈரான் பகைமையான உறவைக் கொண்டுள்ளது. [[சிரியா]], [[லிபியா]], மற்றும் [[தென்காக்கேசியா]] போன்ற நவீன சார்பாண்மைச் சண்டைகளில் ஈரானும், துருக்கியும் ஈடுபட்டுள்ளன.<ref>{{Cite web |last=Qaed |first=Anas Al |date=25 September 2023 |title=Unseen Tensions: The Undercurrents of Iran-Turkey Relations in the South Caucasus |url=https://gulfif.org/unseen-tensions-the-undercurrents-of-iran-turkey-relations-in-the-south-caucasus/ |access-date=1 May 2024 |website=Gulf International Forum |language=en |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174027/https://gulfif.org/unseen-tensions-the-undercurrents-of-iran-turkey-relations-in-the-south-caucasus/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=The Cold War Between Turkey and Iran – Foreign Policy Research Institute |url=https://www.fpri.org/article/2012/06/the-cold-war-between-turkey-and-iran/ |access-date=1 May 2024 |website=www.fpri.org |language=en-US |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174028/https://www.fpri.org/article/2012/06/the-cold-war-between-turkey-and-iran/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |title=Turkish and Iranian Involvement in Iraq and Syria |url=https://www.swp-berlin.org/publikation/turkish-and-iranian-involvement-in-iraq-and-syria |access-date=1 May 2024 |journal=SWP Comment |date=2022 |language=de |doi=10.18449/2022c58 |last1=Azizi |first1=Hamidreza |last2=اevik |first2=Salim |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174028/https://www.swp-berlin.org/publikation/turkish-and-iranian-involvement-in-iraq-and-syria |url-status=live }}</ref> எனினும், குறுதியப் பிரிவினைவாதம் மற்றும் கத்தார் தூதரகப் பிரச்சனை போன்ற பொதுவான ஆர்வங்களையும் இரு நாடுகளும் கொண்டுள்ளன.<ref>{{Cite web |date=25 August 2017 |title=Iran and Turkey Agree on Opposing Kurdish Independence, but Not Much More |url=https://www.fdd.org/analysis/2017/08/25/iran-and-turkey-agree-on-opposing-kurdish-independence-but-not-much-more/ |access-date=1 May 2024 |website=FDD |language=en |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174028/https://www.fdd.org/analysis/2017/08/25/iran-and-turkey-agree-on-opposing-kurdish-independence-but-not-much-more/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Five things to know about the blockade against Qatar |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/6/5/qatar-blockade-five-things-to-know-about-the-gulf-crisis |access-date=1 May 2024 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=30 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240430114242/https://www.aljazeera.com/news/2020/6/5/qatar-blockade-five-things-to-know-about-the-gulf-crisis |url-status=live }}</ref> [[தஜிகிஸ்தான்|தஜிகிஸ்தானுடன்]] ஈரான் ஒரு நெருக்கமான மற்றும் வலிமையான உறவைக் கொண்டுள்ளது.<ref>{{Cite web |title=A New Phase in Cooperation between Tajikistan and Iran |url=https://www.eurasian-research.org/publication/a-new-phase-in-cooperation-between-tajikistan-and-iran/ |access-date=8 May 2024 |language=en-US |archive-date=28 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328203848/https://www.eurasian-research.org/publication/a-new-phase-in-cooperation-between-tajikistan-and-iran/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |last=Lal |first=Rollie |title=Iran |date=2006 |work=Central Asia and Its Asian Neighbors |pages=11–18 |url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg440af.10 |access-date=8 May 2024 |series=Security and Commerce at the Crossroads |edition=1 |publisher=RAND Corporation |jstor=10.7249/mg440af.10 |isbn=978-0-8330-3878-4 |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112628/https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg440af.10 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=uz |first=Daryo |date=11 June 2023 |title=Iranian President to visit to Tajikistan to bolster bilateral relations |url=https://daryo.uz/en/2023/11/06/iranian-president-to-visit-to-tajikistan-to-bolster-bilateral-relations |access-date=8 May 2024 |website=Daryo.uz |language=en |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112629/https://daryo.uz/en/2023/11/06/iranian-president-to-visit-to-tajikistan-to-bolster-bilateral-relations |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=1 November 2011 |title=Iran Extends Influence in Central Asia's Tajikistan |url=https://www.voanews.com/a/article--iran-extends-influence-in-central-asias-tajikistan-133111348/168606.html |access-date=8 May 2024 |website=Voice of America |language=en |archive-date=21 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521202950/https://www.voanews.com/a/article--iran-extends-influence-in-central-asias-tajikistan-133111348/168606.html |url-status=live }}</ref> [[ஈராக்கு]], [[லெபனான்]] மற்றும் சிரியாவுடன் ஈரான் ஆழமான பொருளாதார உறவுகள் மற்றும் கூட்டணியைக் கொண்டுள்ளது. சிரியா பொதுவாக ஈரானின் "நெருங்கிய கூட்டாளி" என்று குறிப்பிடப்படுகிறது.<ref>{{Cite news |last=Bakri |first=Nada |date=27 August 2011 |title=Iran Calls on Syria to Recognize Citizens' Demands |url=https://www.nytimes.com/2011/08/28/world/middleeast/28syria.html |access-date=1 May 2024 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160302112046/https://www.nytimes.com/2011/08/28/world/middleeast/28syria.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Syria and Iran: What's Behind the Enduring Alliance? |url=https://www.brookings.edu/articles/syria-and-iran-whats-behind-the-enduring-alliance/ |access-date=8 May 2024 |website=Brookings |language=en-US |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112628/https://www.brookings.edu/articles/syria-and-iran-whats-behind-the-enduring-alliance/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Yan |first=Holly |date=29 August 2013 |title=Syria allies: Why Russia, Iran and China are standing by the regime |url=https://www.cnn.com/2013/08/29/world/meast/syria-iran-china-russia-supporters/index.html |access-date=8 May 2024 |website=CNN |language=en |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508112628/https://www.cnn.com/2013/08/29/world/meast/syria-iran-china-russia-supporters/index.html |url-status=live }}</ref>
 
[[File:Iranian_Foreign_Affaire_Ministry.jpg|thumb|அயல் நாட்டு விவகார அமைச்சகத்தின் கட்டடம். இது அதன் முகப்புப் பகுதியில் அகாமனிசியக் கட்டடக் கலையை விரிவாகப் பயன்படுத்தியுள்ளது. தெகுரானின் தேசியத் தோட்டம் எனும் இடம்.]]
 
[[உருசியா]] ஈரானின் ஒரு முதன்மையான வணிகக் கூட்டாளியாக உள்ளது. குறிப்பாக ஈரானின் மிகையான எண்ணெய் வள வணிகத்தில் கூட்டாளியாக உள்ளது.<ref>{{Cite web |title=Why Iran and Russia can dodge Western sanctions – DW – 04/26/2024 |url=https://www.dw.com/en/why-iran-and-russia-can-dodge-western-sanctions/a-68928255 |access-date=1 May 2024 |website=dw.com |language=en |archive-date=30 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240430234742/https://www.dw.com/en/why-iran-and-russia-can-dodge-western-sanctions/a-68928255 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=3 March 2024 |title=Iran, Russia discuss developing oil, gas fields |url=https://en.mehrnews.com/news/212563/Iran-Russia-discuss-developing-oil-gas-fields |access-date=1 May 2024 |website=Mehr News Agency |language=en |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174028/https://en.mehrnews.com/news/212563/Iran-Russia-discuss-developing-oil-gas-fields |url-status=live }}</ref> இரு நாடுகளும் ஒரு நெருக்கமான பொருளாதார மற்றும் இராணுவக் கூட்டணியைக் கொண்டுள்ளன. மேற்குலக நாடுகளால் கடுமையான பொருளாதாரத் தடைகளுக்கு ஆளாகியுள்ளன.<ref>{{Cite web |title=US asks Iran to stop selling drones to Russia |url=https://www.ft.com/content/c237c531-a51e-4205-a934-0a13e0a50482 |access-date=1 May 2024 |website=www.ft.com |archive-date=17 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517223516/https://www.ft.com/content/c237c531-a51e-4205-a934-0a13e0a50482 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Bertrand |first=Natasha |date=25 July 2023 |title=Iran helping Russia build drone stockpile that is expected to be 'orders of magnitude larger' than previous arsenal, US says {{!}} CNN Politics |url=https://www.cnn.com/2023/07/25/politics/us-russia-iran-drones/index.html |access-date=1 May 2024 |website=CNN |language=en |archive-date=30 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240430192702/https://www.cnn.com/2023/07/25/politics/us-russia-iran-drones/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=1 March 2023 |title=Timeline: Iran-Russia Collaboration on Drones {{!}} The Iran Primer |url=https://iranprimer.usip.org/blog/2023/mar/01/timeline-iran-russia-collaboration-drones |access-date=1 May 2024 |website=iranprimer.usip.org |language=en |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501095358/https://iranprimer.usip.org/blog/2023/mar/01/timeline-iran-russia-collaboration-drones |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Iddon |first=Paul |title=Iran Might Receive Its First Su-35 Flanker Fighters From Russia Next Week |url=https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2024/04/20/iran-might-receive-its-first-su-35-flanker-fighters-from-russia-next-week/ |access-date=1 May 2024 |website=Forbes |language=en |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174027/https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2024/04/20/iran-might-receive-its-first-su-35-flanker-fighters-from-russia-next-week/ |url-status=live }}</ref> [[வட அத்திலாந்திய ஒப்பந்த அமைப்பு|வட அத்திலாந்திய ஒப்பந்த அமைப்புக்கு]] இணையான உருசியாவை அடிப்படையாகக் கொண்ட சர்வதேச ஒப்பந்த அமைப்பான கூட்டுப் பாதுகாப்பு ஒப்பந்த அமைப்பில் இணைவதற்காக அழைக்கப்பட்ட மேற்கு ஆசியாவில் உள்ள ஒரே ஒரு நாடு ஈரான் ஆகும்.<ref>{{Cite web |last=Valvo |first=Giovanni |date=14 December 2012 |title=Syria, Iran And The Future Of The CSTO – Analysis |url=https://www.eurasiareview.com/14122012-syria-iran-and-the-future-of-the-csto-analysis/ |access-date=1 May 2024 |website=Eurasia Review |language=en-US |archive-date=9 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509095412/https://www.eurasiareview.com/14122012-syria-iran-and-the-future-of-the-csto-analysis/ |url-status=live }}</ref>
 
பொருளாதார ரீதியாக ஈரான் மற்றும் [[சீனா|சீனாவுக்கு]] இடையிலான உறவு முறைகளானவை வலிமையாக உள்ளன. இரு நாடுகளும் ஒரு நட்பான, பொருளாதார மற்றும் உத்தி ரீதியிலான உறவு முறையை மேம்படுத்தியுள்ளன. 2021-இல் ஈரானும், சீனாவும் ஒரு 25 ஆண்டு கால ஒத்துழைப்பு ஒப்பந்தத்தில் கையொப்பமிட்டன. இரு நாடுகளுக்கிடையிலான உறவுகளை இது வலிமைப்படுத்தும். "அரசியல், உத்தி ரீதியிலான மற்றும் பொருளாதார" காரணிகளை இது உள்ளடக்கியிருக்கும்.<ref>{{Cite web |date=27 March 2021 |title=Iran-China to sign 25-year cooperation pact: Tehran |url=https://arab.news/9v6ju |access-date=1 May 2024 |website=Arab News |language=en}}</ref> ஈரான்-சீன உறவுகளானவை குறைந்தது பொ. ஊ. மு. 200-ஆம் ஆண்டு முதலே இருந்து வந்துள்ளன. அதற்கு முன்னரும் உறவு முறைகள் இருந்திருக்க வாய்ப்பிருந்துள்ளது.<ref>{{Cite web |last=Garver |first=John W. |date=11 December 2006 |title=Twenty Centuries of Friendly Cooperation: The Sino-Iranian Relationship |url=https://www.theglobalist.com/twenty-centuries-of-friendly-cooperation-the-sino-iranian-relationship/ |access-date=1 May 2024 |website=The Globalist |language=en-US |archive-date=29 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160529201451/http://www.theglobalist.com/twenty-centuries-of-friendly-cooperation-the-sino-iranian-relationship/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Fishberg |first=Maurice |url=https://books.google.com/books?id=pfIQnqoQz0oC&pg=PA233 |title=Materials for the Physical Anthropology of the Eastern European Jews |date=1907 |publisher=New Era Print. Company |language=en}}</ref> [[வட கொரியா|வட]] மற்றும் [[தென் கொரியா]] ஆகிய இரு நாடுகளுடனும் ஒரு நல்ல உறவு முறையைக் கொண்டுள்ள உலகிலுள்ள சில நாடுகளில் ஈரானும் ஒன்றாகும்.<ref>{{Cite journal |last=Azad |first=Shirzad |date=2012 |title=Iran and the Two Koreas: A Peculiar Pattern of Foreign Policy |url=https://www.jstor.org/stable/23595522 |journal=The Journal of East Asian Affairs |volume=26 |issue=2 |pages=163–192 |jstor=23595522 |issn=1010-1608 |access-date=1 May 2024 |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174027/https://www.jstor.org/stable/23595522 |url-status=live }}</ref>
 
ஈரான் தசமக் கணக்கிலான பன்னாட்டு அமைப்புகளின் ஓர் உறுப்பினராக உள்ளது. இதில் ஜி-15, ஜி-24, ஜி-77, [[பன்னாட்டு அணுசக்தி முகமையகம்]], [[பன்னாட்டு புனரமைப்பு மற்றும் மேம்பாட்டு வங்கி]], பன்னாட்டு முன்னேற்ற அமைப்பு, [[கூட்டுசேரா இயக்கம்]], [[இசுலாமிய வளர்ச்சி வங்கி]], [[சர்வதேச நிதி கூட்டுத்தாபனம்]], [[பன்னாட்டு தொழிலாளர் அமைப்பு]], [[அனைத்துலக நாணய நிதியம்]], பன்னாட்டு கடல்சார் அமைப்பு, [[பன்னாட்டுக் காவலகம்]], இசுலாமிய ஒத்துழைப்புக் கூட்டமைப்பு, [[ஓப்பெக்]], [[உலக சுகாதார அமைப்பு]], மற்றும் [[ஐக்கிய நாடுகள் அவை]] ஆகியவை அடங்கும். தற்போது ஈரான் [[உலக வணிக அமைப்பு|உலக வணிக அமைப்பில்]] பார்வையாளர் நிலையைக் கொண்டுள்ளது.
 
=== இராணுவம் ===
[[File:Sejjil missile launch - November 2008 (21).jpg|thumb|upright=.7|[[நடுத்தர தூரம் பாயும் ஏவுகணை|நடுத்தர தூரம் பாயும் ஏவுகணையான]] செச்சில். ஈரான் உலகின் 6வது நிலையிலுள்ள [[தொலைதூர ஏவுகணை|ஏவுகணை சக்தியாகும்]]. [[அதிமீயொலி ஆயுதம்|அதிமீயொலி ஏவுகணைத் தொழில்நுட்பத்தை]] உடைய உலகின் 5வது நாடு ஈரான் ஆகும்.]]
 
ஈரானின் இராணுவமானது ஓர் ஒன்றிணைக்கப்பட்ட அமைப்பின் கீழ் ஒழுங்குபடுத்தப்பட்டுள்ளது. ஈரான் இசுலாமியக் குடியரசின் ஆயுதம் ஏந்திய படைகளானவை ஈரான் இசுலாமியக் குடியரசின் இராணுவத்தை உள்ளடக்கியுள்ளது. இதில் தரைப்படை, வான் பாதுகாப்புப் படை, விமானப்படை மற்றும் கப்பற்படை ஆகியவை அடங்கியுள்ளன; [[இசுலாமிய புரட்சிகர பாதுகாப்புப் படைகள்|இசுலாமியப் புரட்சிகரப் பாதுகாப்புப் படைகளானவை]] தரைப்படை, விண்வெளிப் படை, கப்பற்படை, [[குத்ஸ் படைகள்]], மற்றும் பசிச் ஆகியவற்றை உள்ளடக்கியுள்ளன; சென்டர்மே என்ற பெயரில் பிரான்சு மற்றும் பிரெஞ்சு மொழி பேசும் நாடுகளில் உள்ள துணை இராணுவப் படையின் செயலை ஒத்தவாறு ஈரானின் பராசா எனும் சட்ட அமல்படுத்தும் துறை எனும் காவல் துறையும் செயல்படுகிறது. ஈரான் இசுலாமியக் குடியரசின் விமானப்படை நாட்டின் இறையாண்மையை ஒரு பாரம்பரிய வழியில் பாதுகாக்கும் அதே நேரத்தில் இசுலாமியப் புரட்சிகரப் பாதுகாப்புப் படைகள் குடியரசின் ஒருமைப்பாட்டை அயல்நாட்டுத் தலையீடு, ஆட்சிக் கவிழ்ப்புங்கள் மற்றும் உள்நாட்டு ஆர்ப்பாட்டங்கள் ஆகியவற்றுக்கு எதிராக, பாதுகாப்பை உறுதி செய்வதற்குக் கடமைப்பட்டுள்ளன.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7064353.stm "Profile: Iran's Revolutionary Guards"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081227172931/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7064353.stm|date=27 December 2008}}. BBC News. 18 October 2009.</ref> 1925 முதல் 18 வயதுக்கு மேற்பட்ட அனைத்து ஆண்களும் ஈரான் இசுலாமியக் குடியரசின் விமானப்படை அல்லது இசுலாமியப் புரட்சிகரப் பாதுகாப்புப் படைகளில் சுமார் 14 மாதங்களுக்குக் கட்டாயம் சேவையாற்ற வேண்டும் என்று உள்ளது.<ref>{{Cite web |date=16 March 2024 |title=اخبار سیاسی ۲۶ اسفند؛ کمک رهبرانقلاب به زندانیان نیازمند/تایید کاهش مدت سربازی |url=https://www.isna.ir/news/1402122618464/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%DB%B2%DB%B6-%D8%A7%D8%B3%D9%81%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%85%DA%A9-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%AF |access-date=16 March 2024 |website=ایسنا |language=fa |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316122351/https://www.isna.ir/news/1402122618464/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%DB%B2%DB%B6-%D8%A7%D8%B3%D9%81%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%85%DA%A9-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%AF |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=روزبهی |first=محدثه |date=16 March 2024 |title=تایید مصوبه کاهش مدت سربازی در شورای نگهبان |url=https://www.ekhtebar.ir/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D9%85%D8%AF%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%DA%AF/ |access-date=16 March 2024 |website=پایگاه خبری اختبار |language=fa-IR |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316171553/https://www.ekhtebar.ir/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D9%85%D8%AF%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%DA%AF/ |url-status=live }}</ref>
 
ஈரான் 6.10 இலட்சத்துக்கும் மேற்பட்ட செயல்பாட்டிலுள்ள துருப்புகளையும், சுமார் 3.50 இலட்சம் சேமக் கையிருப்பு இராணுவத்தினரையும், மொத்தமாக 10 இலட்சத்திற்கும் மேற்பட்ட இராணுவ வீரர்களையும் கொண்டுள்ளது. உலகில் மிக அதிகமான சதவீதங்களில் [[இராணுவத்தினர், துணை இராணுவத்தினர் எண்ணிக்கையின் அடிப்படையில் நாடுகள் பட்டியல்|இராணுவப் பயிற்சியுடன் கூடிய குடிமக்களையுடைய]] நாடுகளில் இதுவும் ஒன்றாகும்.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Murtaza |title=Why war with Iran would spell disaster |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2012/9/12/why-war-with-iran-would-spell-disaster |access-date=15 March 2024 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=29 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229012940/https://www.aljazeera.com/opinions/2012/9/12/why-war-with-iran-would-spell-disaster |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite report |url=https://www.jstor.org/stable/resrep29480.7 |title=Regular Military Power |last=Jones |first=Seth G. |date=2020 |publisher=Center for Strategic and International Studies (CSIS) |pages=19–27 |jstor=resrep29480.7 |access-date=7 June 2024 |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318122543/https://www.jstor.org/stable/resrep29480.7 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=12 February 2024 |title=The Largest Armies in the World |url=https://www.worldatlas.com/society/the-largest-armies-in-the-world.html |access-date=18 March 2024 |website=WorldAtlas |language=en-US |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318122543/https://www.worldatlas.com/society/the-largest-armies-in-the-world.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kaskanis |first=Angelos |date=2 December 2023 |title=Iran's Military Capabilities: Exploring the Power of the |url=https://brusselsmorning.com/irans-military-capabilities/36049/ |access-date=18 March 2024 |language=en-GB |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318122543/https://brusselsmorning.com/irans-military-capabilities/36049/ |url-status=live }}</ref> இசுலாமியப் புரட்சிகரப் பாதுகாப்புப் படைகளுக்குள் உள்ள பசிச் எனப்படும் ஒரு துணை இராணுவத் தன்னார்வப் படைத்துறை சாராப் படையானது 2 கோடிக்கும் மேற்பட்ட உறுப்பினர்களைக் கொண்டுள்ளது. அழைத்தால் இதில் 6 இலட்சம் பேர் உடனடியாகச் சேர்வதற்குத் தயாராக உள்ளனர். 3 இலட்சம் சேமக் கையிருப்பு வீரர்கள் உள்ளனர். தேவைப்படும் போது 10 இலட்சம் பேரை இதில் ஒருங்கிணைக்க முடியும்.<ref>{{Cite news |last=Aryan |first=Hossein |date=5 February 2009 |title=Pillar Of The State |url=https://www.rferl.org/a/Irans_Basij_Force_Mainstay_Of_Domestic_Security/1357081.html |access-date=15 March 2024 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |language=en |archive-date=23 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923021108/http://www.rferl.org/content/Irans_Basij_Force_Mainstay_Of_Domestic_Security/1357081.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=ارتش بیست میلیونی |url=http://www.imam-khomeini.ir/fa/n151194/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B4_%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA_%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C |access-date=15 March 2024 |website=www.imam-khomeini.ir |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315102527/http://www.imam-khomeini.ir/fa/n151194/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B4_%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA_%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Iran's Revolutionary Guards: Powerful group with wide regional reach |url=https://www.deccanherald.com/world/irans-revolutionary-guards-powerful-group-with-wide-regional-reach-2878423 |website=DH |access-date=15 March 2024 |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315102530/https://www.deccanherald.com/world/irans-revolutionary-guards-powerful-group-with-wide-regional-reach-2878423 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=15 June 2024 |title=Iran's Basij Force – The Mainstay Of Domestic Security |url=https://www.rferl.org/a/Irans_Basij_Force_Mainstay_Of_Domestic_Security/1357081.html |website=Radio Free Europe |access-date=15 March 2024 |archive-date=23 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923021108/http://www.rferl.org/content/Irans_Basij_Force_Mainstay_Of_Domestic_Security/1357081.html |url-status=live }}</ref> பராசா எனும் ஈரானியச் சீருடைக் [[காவல்துறை|காவல்துறையானது]] 2.60 இலட்சத்துக்கும் மேற்பட்ட செயல்பாட்டிலுள்ள காவலர்களைக் கொண்டுள்ளது. பெரும்பாலான புள்ளியியல் அமைப்புகள் தங்களது மதிப்பீட்டு அறிக்கைகளில் பசிச் மற்றும் பராசாவைச் சேர்ப்பதில்லை.
 
பசிச் மற்றும் பராசாவைத் தவிர்த்துப் பார்க்கும் போது ஈரான் ஒரு முதன்மையான இராணுவ சக்தியாக அடையாளப்படுத்தப்படுகிறது. இதன் ஆயுதமேந்திய படைகளின் அளவு மற்றும் ஆற்றல் காரணமாக இவ்வாறு குறிப்பிடப்படுகிறது. ஈரான் உலகின் 14வது வலிமையான இராணுவத்தைக் கொண்டுள்ளது.<ref>{{Cite web |title=2024 Iran Military Strength |url=https://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.php?country_id=iran |access-date=14 March 2024 |website=globalfirepower.com |language=en-US}}</ref> ஒட்டு மொத்த இராணுவ வலிமையில் உலகளவில் 13-ஆம் இடத்தை இது பெறுகிறது. செயல்பாட்டிலுள்ள இராணுவ வீரர்களின் எண்ணிக்கையில் 7வது இடத்தில் உள்ளது.<ref name="auto1">{{Cite web |last=Spirlet |first=Sinéad Baker, Thibault |title=The world's most powerful militaries in 2023, ranked |url=https://www.businessinsider.com/ranked-world-most-powerful-militaries-2023-firepower-us-china-russia-2023-5 |access-date=28 December 2023 |website=Business Insider |language=en-US |archive-date=24 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231224124226/https://www.businessinsider.com/ranked-world-most-powerful-militaries-2023-firepower-us-china-russia-2023-5 |url-status=live }}</ref> இதன் தரைப்படை மற்றும் கவசமுடை ய வாகனப் படையின் அளவில் இது 9வது இடத்தைப் பெறுகிறது. [[மேற்கு ஆசியா|மேற்கு ஆசியாவில்]] உள்ள மிகப் பெரிய இராணுவமானது ஈரானின் ஆயுதம் ஏந்திய படைகளாகும். [[மேற்கு ஆசியா|மத்திய கிழக்கில்]] மிகப் பெரிய எண்ணிக்கையிலான இராணுவத்துடன் தொடர்புடைய விமானப் படையை இது கொண்டுள்ளது.<ref>{{Cite web |title=General Ghorbani: Iran helicopter fleet, strongest in Middle East |url=http://iranpress.com/aliaspage/7560 |access-date=24 December 2023 |website=iranpress.com |language=en |archive-date=24 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231224125731/https://iranpress.com/aliaspage/7560 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=13 August 2021 |title=سازمان صنایع دریایی – پایگاه اطلاعات دریایی ایران |url=http://www.imarine.ir/marine-industries-organization/ |access-date=24 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813214257/http://www.imarine.ir/marine-industries-organization/ |archive-date=13 August 2021 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Iran – Army Navy Air Force {{!}} budget, equipment, personnel |url=https://armedforces.eu/Iran |access-date=24 December 2023 |website=ArmedForces |language=en |archive-date=3 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203224400/https://armedforces.eu/Iran |url-status=live }}</ref> இராணுவத்திற்கு நிதி ஒதுக்குவதில் உலகின் முதல் 15 நாடுகளுக்குள் ஈரான் உள்ளது.<ref>{{Cite web |date=26 April 2022 |title=Iran Boosts Military Budget To Stand Among Top 15 |url=https://www.iranintl.com/en/202204261827 |access-date=10 December 2023 |website=Iran International |archive-date=10 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210121648/https://www.iranintl.com/en/202204261827 |url-status=live }}</ref> 2021-இல் இதன் இராணுவச் செலவீனங்களானவை நான்கு ஆண்டுகளில் முதல் முறையாக {{USDConvert|24.6|b}} ஆக அதிகரித்தன. இது ஈரானின் மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் 2.3% ஆகும்.<ref>{{Cite web |date=10 December 2023 |title=Iran Military Spending=Defense Budget 1960–2023 |url=https://www.macrotrends.net/countries/IRN/iran/military-spending-defense-budget |access-date=10 December 2023 |website=Macrotrends |archive-date=10 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210121648/https://www.macrotrends.net/countries/IRN/iran/military-spending-defense-budget |url-status=live }}</ref> இசுலாமியப் புரட்சிகரப் பாதுகாப்புப் படைகளுக்கான நிதி ஒதுக்கீடானது 2021-ஆம் ஆண்டில் ஈரானின் மொத்த இராணுவ நிதி ஒதுக்கீட்டில் 34% ஆக இருந்தது.<ref>{{Cite web |date=25 April 2022 |title=World military expenditure passes $2 trillion for first time |url=https://www.sipri.org/media/press-release/2022/world-military-expenditure-passes-2-trillion-first-time |access-date=10 December 2023 |website=Sipri |archive-date=9 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052355/https://www.sipri.org/media/press-release/2022/world-military-expenditure-passes-2-trillion-first-time |url-status=live }}</ref>
 
ஈரானியப் புரட்சிக்குப் பிறகு அயல்நாட்டு வாணிகத் தடையாணைகளைச் சமாளிப்பதற்காக ஈரான் ஓர் உள்நாட்டு இராணுவத் தொழில் துறையை உருவாக்கியுள்ளது. உள்நாட்டிலேயே தயாரிக்கப்படும் [[பீரங்கி வண்டி|பீரங்கி வண்டிகள்]], வீரர்களை ஏற்றிச் செல்லும் கவச வாகனங்கள், [[ஏவுகணை|ஏவுகணைகள்]], [[நீர்மூழ்கிக் கப்பல்|நீர்மூழ்கிக் கப்பல்கள்]], ஏவுகனை எதிர்ப்புக் கப்பல்கள், [[கதிரலைக் கும்பா]] அமைப்புகள், [[உலங்கு வானூர்தி|உலங்கு வானூர்திகள்]], [[கடற்படை|கடற்படைக் கப்பல்கள்]] மற்றும் [[சண்டை வானூர்தி|சண்டை வானூர்திகள்]] ஆகியவற்றை உள்நாட்டிலேயே தயாரிக்கும் திறன் இந்தத் தொழில் துறைக்கு உள்ளது.<ref name="AskariMohseni2010">{{cite book |author1=Hossein Askari |url=https://books.google.com/books?id=GxdtLyJZxDUC&pg=PA93 |title=The Militarization of the Persian Gulf: An Economic Analysis |author2=Amin Mohseni |author3=Shahrzad Daneshvar |publisher=Edward Elgar Publishing |year=2010 |isbn=978-1-84980-186-7 |page=93}}</ref> குறிப்பாக, எறிகணைகள் போன்ற முன்னேறிய ஆயுதங்களை உருவாக்குவதில் அதிகாரப்பூர்வ அறிவிப்புகள் வெளியிடப்பட்டுள்ளன.<ref>{{Cite news|title=Iran tests new long-range missile|work=BBC|date=12 November 2008|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7725951.stm|access-date=12 November 2008|archive-date=14 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614195959/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7725951.stm|url-status=live}}</ref><ref group="n">Examples include the [[Hoot (torpedo)|Hoot]], [[Kowsar]], [[Zelzal]], [[Fateh-110]], [[ஷகாப்-3]], [[Sejjil]], [[Fattah-1 (missile)|Fattah]], [[Khorramshahr (missile)|Khorramahahr]], [[Kheibar Shekan]], [[Emad (missile)|Emad]], [[Ghadr-110]], [[Hormuz-1 (missile)|Hormuz-1]], [[Dezful (missile)|Dezful]], [[Qiam 1]], [[Ashoura (missile)|Ashoura]], [[Fajr-3 (missile)|Fajr-3]], [[Haj Qasem (missile)|Haj Qasem]], [[Persian Gulf (missile)|Persian Gulf]], [[Raad-500 (missile)|Raad-500]], [[Zolfaghar (missile)|Zolfaghar]], [[Hoveyzeh (cruise missile)|Hoveyzeh]], [[Soumar (missile)|Soumar]], [[Fakour-90]], [[Paveh cruise missile|Paveh]], [[Rezvan missile|Rezvan]], [[Samen (missile)|Samen]], [[Tondar-69]].{{citation needed|date=March 2024}}</ref> இதன் தொடர்ச்சியாக மத்திய கிழக்கில் ஈரான் மிகப் பெரிய மற்றும் மிகப் பல் வகையான [[தொலைதூர ஏவுகணை|தொலைதூர ஏவுகணைகளை]] உடைய படைக்கலத்தைக் கொண்டுள்ளது. [[அதிமீயொலி ஆயுதம்|அதிமீயொலி ஏவுகணைத் தொழில்நுட்பத்தை]] உடைய உலகின் 5வது நாடு ஈரான் ஆகும்.<ref>{{Cite web |last=Motamedi |first=Maziar |date=6 June 2023 |title=Fattah: Iran unveils its first hypersonic missile |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/6/fattah-iran-unveils-its-first-hypersonic-missile |website=Aljazeera |access-date=6 December 2023 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606223808/https://www.aljazeera.com/news/2023/6/6/fattah-iran-unveils-its-first-hypersonic-missile |url-status=live }}</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-31984423 "Are the Iran nuclear talks heading for a deal?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180617121201/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-31984423|date=17 June 2018}}. [[BBC News Online]]. Retrieved: 4 August 2016.</ref> உலகின் 6வது மிகப் பெரிய ஏவுகணை சக்தி ஈரான் ஆகும்.<ref>{{Cite web |date=18 August 2013 |title=Ex-official: Iran is world's 6th missile power |url=https://apnews.com/article/6c529bfa076b43c290f46d2f79c284a8 |access-date=14 March 2024 |website=AP News |language=en-US |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314192652/https://apnews.com/article/6c529bfa076b43c290f46d2f79c284a8 |url-status=live }}</ref> ஒரு பல்வேறு வகைப்பட்ட [[ஆளில்லாத வானூர்தி|ஆளில்லா வானூர்திகளை]] வடிவமைத்து ஈரான் உற்பத்தி செய்கிறது. [[ஆளில்லா வானூர்திப்போர்|ஆளில்லா வானூர்திப் போர் முறை மற்றும் தொழில்நுட்பத்தில்]] ஒரு உலகளாவிய தலைமை நாடு மற்றும் வல்லரசாக ஈரான் கருதப்படுகிறது.<ref>{{Cite web |date=8 December 2023 |title=Iran becoming global drone producer on back of Ukraine war, says US |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/14/us-says-iran-becoming-a-drone-leader-as-russia-uses-its-craft-in-ukraine |access-date=8 December 2023 |website=The Guardian}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 March 2024 |title=Iran is becoming a drone superpower |url=https://thehill.com/opinion/international/453437-iran-is-becoming-a-drone-superpower/ |website=The Hill |access-date=17 March 2024 |archive-date=23 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123134835/https://thehill.com/opinion/international/453437-iran-is-becoming-a-drone-superpower/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=8 April 2024 |title=Iran's Better, Stealthier Drones Are Remaking Global Warfare |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2024-04-08/iran-s-drone-tech-innovations-are-redefining-global-warfare |access-date=5 May 2024 |work=Bloomberg.com |language=en |archive-date=10 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410042411/https://www.bloomberg.com/news/features/2024-04-08/iran-s-drone-tech-innovations-are-redefining-global-warfare |url-status=live }}</ref> [[இணையப் போர்]] ஆற்றல்களையுடைய உலகின் ஐந்து நாடுகளில் ஈரானும் ஒன்றாகும். "பன்னாட்டு இணைய அரங்கில் மிகுந்த செயல்பாட்டில் உள்ள நாடுகளில் ஒன்றாக" ஈரான் அடையாளப்படுத்தப்படுகிறது.<ref>{{Cite web |date=21 December 2023 |title=رادیو زمانه هک شد |url=https://www.bbc.com/persian/iran/2010/01/100130_u02-radiozamaneh-hackers |website=BBC |access-date=20 December 2023 |archive-date=20 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220235325/https://www.bbc.com/persian/iran/2010/01/100130_u02-radiozamaneh-hackers |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=21 December 2023 |title=How Iran's political battle is fought in cyberspace |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8505645.stm |website=BBC |access-date=20 December 2023 |archive-date=14 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100214115913/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8505645.stm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=21 December 2023 |title=What rules apply in cyber-wars |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/8114444.stm |website=BBC}}</ref> 2000களில் இருந்து ஈரான் ஆயுதங்களை ஏற்றுமதி செய்வதில் ஒரு முக்கியமான நாடாக இருந்து வந்துள்ளது.<ref>{{Cite web |title=How Iran's Revived Weapons Exports Could Boost Its Proxies |url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/how-irans-revived-weapons-exports-could-boost-its-proxies |access-date=2021-03-27 |website=The Washington Institute |language=en |archive-date=14 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614045833/https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/how-irans-revived-weapons-exports-could-boost-its-proxies |url-status=live }}</ref>
 
[[2022 உக்ரைன் மீதான உருசியாவின் படையெடுப்பு|உக்ரைன் மீதான படையெடுப்பின்]] போது ஈரானிய ஆளில்லா வானூர்திகளை உருசியா விலைக்கு வாங்கியதைத் தொடர்ந்து<ref>{{Cite news |date=17 August 2023 |title=Inside the Russian effort to build 6,000 attack drones with Iran's help |url=https://www.washingtonpost.com/investigations/2023/08/17/russia-iran-drone-shahed-alabuga/ |access-date=11 January 2024 |newspaper=Washington Post |language=en |archive-date=3 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403184443/https://www.washingtonpost.com/investigations/2023/08/17/russia-iran-drone-shahed-alabuga/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Nissenbaum |first1=Dion |last2=Strobel |first2=Warren P. |date=5 February 2023 |title=WSJ News Exclusive {{!}} Moscow, Tehran Advance Plans for Iranian-Designed Drone Facility in Russia |url=https://www.wsj.com/articles/moscow-tehran-advance-plans-for-iranian-designed-drone-facility-in-russia-11675609087 |access-date=11 January 2024 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=29 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529170949/https://www.wsj.com/articles/moscow-tehran-advance-plans-for-iranian-designed-drone-facility-in-russia-11675609087 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=15 May 2023 |title=Russia aims to obtain more attack drones from Iran after depleting stockpile, White House says |url=https://apnews.com/article/russia-iran-military-cooperation-d982dd3faf78fbb17dfc8b9c1cb9dae7 |access-date=11 January 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=17 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231217074921/https://apnews.com/article/russia-iran-military-cooperation-d982dd3faf78fbb17dfc8b9c1cb9dae7 |url-status=live }}</ref> நவம்பர் 2023-இல் ஈரான் இசுலாமியக் குடியரசின் விமானப் படையானது உருசிய [[சுகோய் எஸ்யு-35]] சண்டை வானூர்திகள், மில் மி-28 தாக்குதல் உலங்கு வானூர்திகள், வான் பாதுகாப்பு மற்றும் ஏவுகணை அமைப்புகளை வாங்குவதற்கு ஒப்பந்தங்களை இறுதி செய்தது.<ref>{{Cite web |date=11 January 2024 |title=Iran finalises deal buy russian fighter jets |url=https://www.reuters.com/world/iran-finalises-deal-buy-russian-fighter-jets-tasnim-2023-11-28/ |website=Reuters |access-date=11 January 2024 |archive-date=12 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212140807/https://www.reuters.com/world/iran-finalises-deal-buy-russian-fighter-jets-tasnim-2023-11-28/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=28 November 2023 |title=Iran Finalizes Deal to Buy Russian Fighter Jets – Tasnim |url=https://www.voanews.com/a/iran-finalizes-deal-to-buy-russian-fighter-jets---tasnim-/7373046.html |access-date=11 January 2024 |website=Voice of America |language=en |archive-date=11 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240111105438/https://www.voanews.com/a/iran-finalizes-deal-to-buy-russian-fighter-jets---tasnim-/7373046.html |url-status=live }}</ref> [[உருசியா]] மற்றும் [[சீனா|சீனாவுடன்]] கூட்டுப் போர் ஒத்திகைகளில் ஈரானியக் கப்பற்படை இணைந்துள்ளது.<ref>{{Cite web |date=15 March 2023 |title=China, Russia, Iran hold joint naval drills in Gulf of Oman |url=https://apnews.com/article/china-russia-iran-naval-drills-oman-gulf-9f515b3246e4cbe0d98a35e8399dc177 |access-date=14 January 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=2 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240102234018/https://apnews.com/article/china-russia-iran-naval-drills-oman-gulf-9f515b3246e4cbe0d98a35e8399dc177 |url-status=live }}</ref>
 
=== அணு ஆயுதத் திட்டம் ===
ஈரானின் அணு ஆயுதத் திட்டமானது 1950களில் இருந்து நடைபெற்று வருகிறது.<ref>{{Cite web |date=28 January 2007 |title=An atomic threat made in America |url=https://www.chicagotribune.com/nation-world/chi-061209atoms-day1-story-htmlstory.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140405050620/http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/chi-061209atoms-day1-story,0,2034260.htmlstory |archive-date=5 April 2014 |access-date=28 December 2023 |website=Chicago Tribune}}</ref> புரட்சிக்குப் பின் ஈரான் இதை மீண்டும் தொடங்கியது. செறிவூட்டும் திறன் உள்ளிட்ட இதன் விரிவான அணு ஆயுத எரி சக்திச் சுழற்சியானது செறிவான பன்னாட்டு ஒப்பந்தங்கள் மற்றும் பொருளாதாரத் தடைகளின் ஓர் இலக்காகிப் போனது.<ref>{{Cite web |date=20 February 2012 |title=Iran's Nuclear Program – Council on Foreign Relations |url=http://www.cfr.org/iran/irans-nuclear-program/p16811 |access-date=1 May 2024 |archive-date=20 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120220182315/http://www.cfr.org/iran/irans-nuclear-program/p16811 |url-status=dead }}</ref> ஈரான் குடிசார் அணு சக்தித் தொழில் நுட்பத்தை ஓர் அணு ஆயுதத் திட்டமாக மாற்றலாம் என்ற கவலையைப் பல நாடுகள் வெளிப்படுத்தியுள்ளன.<ref>{{Cite web |date=23 March 2023 |title=Iran Could Make Fuel for Nuclear Bomb in Less Than 2 Weeks, Milley Says |url=https://www.voanews.com/a/iran-could-make-fuel-for-nuclear-bomb-in-less-than-2-weeks-milley-says-/7019023.html |access-date=1 May 2024 |website=Voice of America |language=en |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174027/https://www.voanews.com/a/iran-could-make-fuel-for-nuclear-bomb-in-less-than-2-weeks-milley-says-/7019023.html |url-status=live }}</ref> 2015-இல் ஈரான் மற்றும் பி5+1 ஆகிய நாடுகள் இணைந்த அகல் விரிவான திட்டச் செயலுக்கு ஒப்புக் கொண்டன. [[யுரேனியம் செறிவூட்டுதல்|செறிவூட்டப்பட்ட யுரேனிய]] உற்பத்திக்குக் கட்டுப்பாடுகளுக்குப் பதிலாக பொருளாதாரத் தடைகளை முடிவுக்குக் கொண்டு வரும் பொருட்டு இந்த ஒப்பந்தம் ஏற்படுத்தப்பட்டது.<ref>{{Cite web |title=Iran Deal |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/node/328996 |access-date=1 May 2024 |website=The White House |language=en |archive-date=27 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240427112948/https://obamawhitehouse.archives.gov/node/328996 |url-status=live }}</ref>
 
எனினும், 2018-இல் ஐக்கிய அமெரிக்கா டிரம்ப் நிர்வாகத்தின் கீழ் இந்த ஒப்பந்தத்தில் இருந்து விலகியது. பொருளாதாரத் தடைகளை மீண்டும் விதித்தது. ஈரான் மற்றும் பி5+1இன் பிற உறுப்பினர்களிடம் இருந்து இது எதிர்ப்பைப் பெற்றது.<ref>{{Cite web |last=Fox |first=Kara |date=8 May 2018 |title=European leaders 'disappointed' in Trump's withdrawal from Iran deal |url=https://www.cnn.com/2018/05/08/europe/iran-deal-world-leaders-react/index.html |access-date=1 May 2024 |website=CNN |language=en |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174028/https://www.cnn.com/2018/05/08/europe/iran-deal-world-leaders-react/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sparks |first=Grace |date=8 May 2018 |title=Majority say US should not withdraw from Iran nuclear agreement {{!}} CNN Politics |url=https://www.cnn.com/2018/05/08/politics/poll-iran-agreement/index.html |access-date=1 May 2024 |website=CNN |language=en |archive-date=8 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508185901/https://www.cnn.com/2018/05/08/politics/poll-iran-agreement/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Schumann |first=Anna |date=11 May 2020 |title=A worthless withdrawal: Two years since President Trump abandoned the JCPOA |url=https://armscontrolcenter.org/a-worthless-withdrawal-two-years-since-president-trump-abandoned-the-jcpoa/ |access-date=8 May 2024 |website=Center for Arms Control and Non-Proliferation |language=en-US |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508113155/https://armscontrolcenter.org/a-worthless-withdrawal-two-years-since-president-trump-abandoned-the-jcpoa/ |url-status=live }}</ref> ஓர் ஆண்டு கழித்து இயைந்து நடக்கும் தன்னுடைய நிலையை ஈரான் குறைக்கத் தொடங்கியது.<ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Colum |date=2 May 2024 |title=Despite U.S. Sanctions, Iran Expands Its Nuclear Stockpile |url=https://foreignpolicy.com/2020/05/08/iran-advances-nuclear-program-withdrawal-jcpoa/ |access-date=1 May 2024 |website=Foreign Policy |language=en-US |archive-date=10 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510220143/https://foreignpolicy.com/2020/05/08/iran-advances-nuclear-program-withdrawal-jcpoa/ |url-status=live }}</ref> 2020 வாக்கில் ஓப்பந்தத்தால் போடப்பட்ட எந்த ஒரு வரம்பையும் இனி மேல் கடைபிடிக்க மாட்டோம் என்று ஈரான் அறிவித்தது.<ref>{{Cite web |date=5 January 2020 |title=Iran abandons enrichment limits in further step back from nuclear deal |url=https://www.france24.com/en/20200105-iran-abandons-enrichment-limits-in-further-step-back-from-nuclear-deal |access-date=1 May 2024 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174027/https://www.france24.com/en/20200105-iran-abandons-enrichment-limits-in-further-step-back-from-nuclear-deal |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=7 July 2019 |title=Iran nuclear deal: Government announces enrichment breach |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-48899243 |access-date=1 May 2024 |language=en-GB |archive-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429162539/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-48899243 |url-status=live }}</ref> இதற்குப் பிறகு நடந்த செறிவூட்டல்களானவை ஆயுதத்தைத் தயாரிக்கும் தொடக்க நிலைக்கு ஈரானைக் கொண்டு வந்தது.<ref>{{Cite web |title=Iran approaches the nuclear threshold |url=https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2022/11/iran-approaches-the-nuclear-threshold/ |access-date=1 May 2024 |website=IISS |language=en |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501174028/https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2022/11/iran-approaches-the-nuclear-threshold/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Motamedi |first=Maziar |title=Five years after Trump's exit, no return to the Iran nuclear deal |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/five-years-after-trumps-exit-no-return-to-the-iran-nuclear-deal |access-date=8 May 2024 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507150814/https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/five-years-after-trumps-exit-no-return-to-the-iran-nuclear-deal |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Colum |date=16 May 2024 |title=Despite U.S. Sanctions, Iran Expands Its Nuclear Stockpile |url=https://foreignpolicy.com/2020/05/08/iran-advances-nuclear-program-withdrawal-jcpoa/ |access-date=8 May 2024 |website=Foreign Policy |language=en-US |archive-date=10 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510220143/https://foreignpolicy.com/2020/05/08/iran-advances-nuclear-program-withdrawal-jcpoa/ |url-status=live }}</ref> நவம்பர் 2023 நிலவரப்படி ஈரான் யுரேனியத்தை 60% அணுக்கரு பிளப்பு அளவுக்குச் செறிவூட்டியுள்ளது. இது அணு ஆயுதம் தயாரிக்கத் தேவையான அளவுக்கு மிக நெருக்கமானதாகும்.<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Francois |date=15 November 2023 |title=Iran's nuclear enrichment advances as it stonewalls UN, IAEA reports show. |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-nuclear-enrichment-advances-it-stonewalls-un-iaea-reports-show-2023-11-15/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206001632/http://www.reuters.com/world/middle-east/irans-nuclear-enrichment-advances-it-stonewalls-un-iaea-reports-show-2023-11-15/ |archive-date=6 December 2023 |access-date=20 December 2023 |website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 November 2023 |title=Iran advances nuclear enrichment while still barring inspectors; IAEA |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/15/iran-advances-nuclear-enrichment-while-still-barring-inspectors-iaea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220233722/https://www.aljazeera.com/news/2023/11/15/iran-advances-nuclear-enrichment-while-still-barring-inspectors-iaea |archive-date=20 December 2023 |access-date=20 December 2023 |website=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 February 2024 |title=Watchdog Report: Iran Has Further Increased Its Total Stockpile of Uranium |url=https://www.voanews.com/a/iaea-iran-uranium-stock-enriched-to-60-shrinks/7503307.html |access-date=8 May 2024 |website=Voice of America |language=en |archive-date=8 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508113154/https://www.voanews.com/a/iaea-iran-uranium-stock-enriched-to-60-shrinks/7503307.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 December 2023 |title=Iran Resumes Pace of 60% Uranium Enrichment, IAEA Says |url=https://www.voanews.com/a/iran-resumes-pace-of-60-uranium-enrichment-iaea-says-/7413491.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240111105437/https://www.voanews.com/a/iran-resumes-pace-of-60-uranium-enrichment-iaea-says-/7413491.html |archive-date=11 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Voice of America |language=en}}</ref> சில வல்லுநர்கள் ஏற்கனவே ஈரானை ஓர் அணு ஆயுத சக்தி என்று கருதத் தொடங்கி விட்டனர்.<ref>{{Cite web |date=19 April 2024 |title=Does Iran already have nuclear weapons? |url=https://www.washingtontimes.com/news/2024/feb/19/does-iran-already-have-nuclear-weapons/ |website=The Washington Times |access-date=15 March 2024 |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315102525/https://www.washingtontimes.com/news/2024/feb/19/does-iran-already-have-nuclear-weapons/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Pletka |first=Danielle |date=18 April 2024 |title=Whatever Happened to Biden's Iran Policy? |url=https://foreignpolicy.com/2024/03/26/bidens-iran-policy-nuclear-deal-jcpoa/ |access-date=28 March 2024 |website=Foreign Policy |language=en-US |archive-date=27 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240327184237/https://foreignpolicy.com/2024/03/26/bidens-iran-policy-nuclear-deal-jcpoa/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Avner |date=21 March 2024 |title=Has Iran become a de facto nuclear state? |url=https://www.haaretz.com/opinion/2024-03-21/ty-article-opinion/.premium/has-iran-become-a-de-facto-nuclear-state/0000018e-61d8-d507-a1cf-63de494b0000 |access-date=1 May 2024 |work=Haaretz |language=en |archive-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604190301/https://www.haaretz.com/opinion/2024-03-21/ty-article-opinion/.premium/has-iran-become-a-de-facto-nuclear-state/0000018e-61d8-d507-a1cf-63de494b0000 |url-status=live }}</ref>
 
=== பிராந்தியச் செல்வாக்கு ===
[[File:Iranian Influence (2).png|thumb|ஈரானும், அதன் செல்வாக்குப் பகுதிகளும்]]
ஈரானின் குறிப்பிடத்தக்க செல்வாக்கு மற்றும் வேறூன்றிய நிலையானது சில நேரங்களில் "ஒரு புதிய பாரசீகப் பேரரசின் தொடக்கம்" என்று குறிப்பிடப்படுகிறது.<ref>{{Cite web |title=Are We Witnessing The Dawn Of A New Persian Empire? |url=https://en.radiofarda.com/a/iran-influence-in-middle-east-new-empire/28735042.html |access-date=31 January 2024 |website=en.radiofarda.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Qatar |first=Middle East, politics, GCC, Iran, Syria, Iraq, Egypt, Saudi Arabia, UAE, Nuclear deal, Yemen, Trump, MENA, Turkey, Gulf Crisis |title=Future Center – Can Iran turn itself into a "neo-Persian Empire"? |url=https://futureuae.com/en-US/Mainpage/Item/1997/far-fetched-goal-can-iran-turn-itself-into-a-neo-persian-empire |access-date=31 January 2024 |website=Futureuae |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Handberg |first=Hjalte |date=1 January 2019 |title=Understanding Iranian Proxy Warfare: A Historical Analysis of the Relational Development of the Islamic Republic of Iran and Iraqi Insurgencies |url=https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:1482158/FULLTEXT01.pdf |website=Diva Portal}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 April 2024 |title=China, Russia and Iran Are Reviving the Age of Empires |url=https://www.bloomberg.com/opinion/features/2024-04-14/china-russia-and-iran-are-rebuilding-empires-to-defeat-us-europe |access-date=1 May 2024 |work=Bloomberg.com |language=en}}</ref> சில வல்லுநர்கள் ஈரானின் செல்வாக்கை நாட்டின் பெருமைமிகு தேசிய மரபு, [[அகாமனிசியப் பேரரசு|பேரரசு]] மற்றும் [[ஈரானின் வரலாறு|வரலாற்றுடன்]] தொடர்புபடுத்துகின்றனர்.<ref>{{Cite web |last=Aaberg |first=John |date=15 September 2019 |title=Understanding Iranian Proxy Warfare: A Historical Analysis of the Relational Development of the Islamic Republic of Iran and Iraqi Insurgencies |url=http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:1482158/FULLTEXT01.pdf |access-date=3 April 2024 |website=Diva Portal}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Rise of the Iranian Empire |url=http://www.thetower.org/article/the-rise-of-the-iranian-empire/ |access-date=31 January 2024 |website=The Tower |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dagres |first=Holly |date=28 January 2019 |title=Persia is back, but in a different form |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/iransource/persia-is-back-but-in-a-different-form/ |access-date=31 January 2024 |website=Atlantic Council |language=en-US}}</ref>
 
[[ஈரானியப் புரட்சி|புரட்சிக்குப்]] பிறகு ஈரான் தன்னுடைய செல்வாக்கைக் குறுக்காகவும், எல்லை தாண்டியும் அதிகரித்துள்ளது.<ref>{{Cite web |date=1 August 2015 |title=The Challenge of Iran {{!}} The Iran Primer |url=https://iranprimer.usip.org/resource/challenge-iran |access-date=30 January 2024 |website=iranprimer.usip.org |language=en |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174231/https://iranprimer.usip.org/resource/challenge-iran |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Iran, a Geopolitical Player in the Middle East |url=https://www.iemed.org/publication/iran-a-geopolitical-player-in-the-middle-east/ |access-date=30 January 2024 |website=www.iemed.org |language=en-US |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174232/https://www.iemed.org/publication/iran-a-geopolitical-player-in-the-middle-east/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Team |first=G. P. F. |date=16 February 2018 |title=Iranian Expansion Spreads Beyond the Middle East |url=https://geopoliticalfutures.com/iranian-expansion-spreads-beyond-middle-east/ |access-date=31 January 2024 |website=Geopolitical Futures |language=en-US |archive-date=31 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131115020/https://geopoliticalfutures.com/iranian-expansion-spreads-beyond-middle-east/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=New report reveals extent of Iran's growing Middle East influence |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/11/7/new-report-reveals-extent-of-irans-growing-middle-east-influence |access-date=31 January 2024 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=31 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131115020/https://www.aljazeera.com/news/2019/11/7/new-report-reveals-extent-of-irans-growing-middle-east-influence |url-status=live }}</ref> அரசு மற்றும் அரசு அல்லாத இயக்கங்களுடன் ஒரு பரவலான இணைய அமைப்பின் மூலம் இது இராணுவப் படைகளை உருவாக்கியுள்ளது. 1982-இல் [[லெபனான்|லெபனானில்]] உள்ள [[ஹிஸ்புல்லா|ஹிஸ்புல்லாவுடன்]] இது தொடங்கியது.<ref>{{Cite web |title=Hezbollah's Record on War & Politics {{!}} Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/article/hezbollahs-record-war-politics |access-date=30 January 2024 |website=wilsoncenter.org |language=en |archive-date=31 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131093311/https://www.wilsoncenter.org/article/hezbollahs-record-war-politics |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Kane |first=J. Robert |date=2018 |title=A Life Cycle Analysis of Hezbollah: Where the Group Came from and Where It Is Going |url=https://www.jstor.org/stable/26566567 |journal=American Intelligence Journal |volume=35 |issue=2 |pages=67–73 |jstor=26566567 |issn=0883-072X |access-date=30 January 2024 |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174231/https://www.jstor.org/stable/26566567 |url-status=live }}</ref> [[இசுலாமிய புரட்சிகர பாதுகாப்புப் படைகள்|இசுலாமியப் புரட்சிகரப் பாதுகாப்புப் படைகளானவை]] அதன் [[குத்ஸ் படைகள்|குத்ஸ் படைகளின்]] வழியாக ஈரானியச் செல்வாக்கிற்கு முக்கியமாக அமைந்துள்ளன.<ref>{{Cite news |date=8 April 2019 |title=Profile: Iran's Revolutionary Guards |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47852262 |access-date=30 January 2024 |language=en-GB |archive-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316054026/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47852262 |url-status=live }}</ref><ref name="auto10">{{Cite web |title=Hezbollah's Regional Activities in Support of Iran's Proxy Networks |url=https://www.mei.edu/publications/hezbollahs-regional-activities-support-irans-proxy-networks |access-date=30 January 2024 |website=Middle East Institute |language=en |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513224544/https://www.mei.edu/publications/hezbollahs-regional-activities-support-irans-proxy-networks |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last=DeVore |first=Marc R. |date=2012 |title=Exploring the Iran-Hezbollah Relationship: A Case Study of how State Sponsorship affects Terrorist Group Decision-Making |url=https://www.jstor.org/stable/26296878 |journal=Perspectives on Terrorism |volume=6 |issue=4/5 |pages=85–107 |jstor=26296878 |issn=2334-3745 |access-date=30 January 2024 |archive-date=25 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225090710/https://www.jstor.org/stable/26296878 |url-status=live }}</ref> லெபனான் (1980களிலிருந்து),<ref>{{Cite journal |last=Kliot |first=N. |date=1987 |title=The Collapse of the Lebanese State |url=https://www.jstor.org/stable/4283154 |journal=Middle Eastern Studies |volume=23 |issue=1 |pages=54–74 |doi=10.1080/00263208708700688 |jstor=4283154 |issn=0026-3206}}</ref> [[ஈராக்கு]] (2003லிருந்து),<ref>{{Cite news |date=19 March 2023 |title=War, insurgency, IS and instability: Iraq since the 2003 US invasion |url=https://www.theguardian.com/world/2023/mar/19/war-insurgency-is-and-instability-iraq-since-the-2003-us-invasion |access-date=30 January 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> மற்றும் [[யெமன்]] (2014லிருந்து)<ref>{{Cite web |date=17 October 2023 |title=The Saudi-led War in Yemen: Frequently Asked Questions {{!}} Friends Committee On National Legislation |url=https://www.fcnl.org/issues/middle-east-iran/saudi-led-war-yemen-frequently-asked-questions |access-date=30 January 2024 |website=www.fcnl.org |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128135958/https://www.fcnl.org/issues/middle-east-iran/saudi-led-war-yemen-frequently-asked-questions |url-status=live }}</ref> ஆகியவற்றின் நிலையற்ற தன்மையானது வலிமையான கூட்டணிகள் மற்றும் வேறூன்றிய நிலையை அதன் எல்லைகளைத் தாண்டி உருவாக்க ஈரானுக்கு அனுமதி அளித்துள்ளது. லெபனானின் சமூக சேவைகள், கல்வி, பொருளாதாரம், மற்றும் அரசியல் ஆகியவற்றில் ஈரான் ஒரு முக்கியமான செல்வாக்கைக் கொண்டுள்ளது.<ref name="auto3">{{Cite journal |jstor=resrep20960.6 |title=Hezbollahʼs Intervention in the Syrian Conflict |last1=Ali |first1=Mohanad Hage |journal=Power Points Defining the Syria-Hezbollah Relationship |date=30 January 2024 |pages=8–13 }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Akbar |first=Ali |date=8 August 2023 |title=Iran's soft power in the Middle East via the promotion of the Persian language |journal=Contemporary Politics |language=en |volume=29 |issue=4 |pages=424–445 |doi=10.1080/13569775.2023.2169305 |issn=1356-9775|doi-access=free }}</ref> ஈரானுக்கு [[நடுநிலக் கடல்|நடு நிலக் கடலுக்கான]] வழியை லெபனான் கொடுத்துள்ளது.<ref>{{Cite web |title=Tehran's Corridor to the Mediterranean Sea – EUROPolitika |url=https://www.europolitika.com/tehrans-corridor-to-the-mediterranean-sea/ |access-date=30 January 2024 |language=tr |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174232/https://www.europolitika.com/tehrans-corridor-to-the-mediterranean-sea/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=23 December 2023 |title=Iran Threatens Mediterranean Closure Over Gaza Without Saying How |url=https://www.voanews.com/a/iran-threatens-mediterranean-closure-over-gaza-without-saying-how/7409793.html |access-date=30 January 2024 |website=Voice of America |language=en |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174231/https://www.voanews.com/a/iran-threatens-mediterranean-closure-over-gaza-without-saying-how/7409793.html |url-status=live }}</ref> 2006 இசுரேல்-ஹிஸ்புல்லா போரின் போது ஏற்பட்ட அடையாள வெற்றி போன்ற இசுரேலுக்கு எதிரான ஹிஸ்புல்லாவின் உத்தி ரீதியிலான வெற்றிகளானவை [[லெவண்ட்]] பகுதியில் ஈரானின் செல்வாக்கை அதிகரித்துள்ளன. முசுலிம் உலகம் முழுவதும் ஈரானின் ஈர்ப்புத் திறனை வலுப்படுத்தியுள்ளன.<ref>{{Cite web |title=Iran Thrives In The Levant On Weakened States Threatened By Sunni Radicalism |url=https://www.hoover.org/research/iranian-corridor-middle-east-geopolitics-sectarianism-and-economic-integration |access-date=30 January 2024 |website=Hoover Institution |language=en |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174230/https://www.hoover.org/research/iranian-corridor-middle-east-geopolitics-sectarianism-and-economic-integration |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite report |url=https://apps.dtic.mil/sti/citations/ADA560123 |title=How to Contain Iranian Influence in the Levant |language=en |access-date=30 January 2024 |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174232/https://apps.dtic.mil/sti/citations/ADA560123 |url-status=live }}</ref>
 
[[ஈராக் மீதான படையெடுப்பு, 2003|2003-ஆம் ஆண்டு ஈராக் மீதான ஐக்கிய அமெரிக்கப் படையெடுப்பு]] மற்றும் 2010களின் நடுவில் [[இசுலாமிய அரசு|இசுலாமிய அரசின்]] வருகை ஆகியவற்றிலிருந்து ஈரான் ஈராக்கில் இராணுவக் குழுக்களுக்கு நிதியுதவி அளித்து, பயிற்சி அளித்து வந்துள்ளது.<ref>{{Cite web |title=Institute for the Study of War |url=http://dev-isw.bivings.com/ |access-date=23 March 2024 |website=Institute for the Study of War |language=en |archive-date=25 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325065358/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-march-24 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Feyli |first=Luca Nevola, Miran |date=23 May 2023 |title=The Muqawama and Its Enemies: Shifting Patterns in Iran-Backed Shiite Militia Activity in Iraq |url=https://acleddata.com/2023/05/23/the-muqawama-and-its-enemies-shifting-patterns-in-iran-backed-shiite-militia-activity-in-iraq/ |access-date=30 January 2024 |website=ACLED |language=en-US |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174231/https://acleddata.com/2023/05/23/the-muqawama-and-its-enemies-shifting-patterns-in-iran-backed-shiite-militia-activity-in-iraq/ |url-status=live }}</ref><ref name="auto4">{{Cite web |last=Knights |first=Crispin Smith, Michael |date=20 March 2023 |title=Remaking Iraq: How Iranian-Backed Militias Captured the Country |url=https://www.justsecurity.org/85566/remaking-iraq-how-iranian-backed-militias-captured-the-country/ |access-date=30 January 2024 |website=Just Security |language=en-US |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174230/https://www.justsecurity.org/85566/remaking-iraq-how-iranian-backed-militias-captured-the-country/ |url-status=live }}</ref> 1980களின் [[ஈரான் – ஈராக் போர்|ஈரான்-ஈராக் போர்]] மற்றும் [[சதாம் உசேன்|சதாம் உசேனின்]] வீழ்ச்சி ஆகியவற்றிலிருந்து ஈரான் ஈராக்கின் அரசியலை வடிவமைத்துள்ளது.<ref>{{Cite web |title=How Much Influence Does Iran Have in Iraq? |url=https://www.cfr.org/in-brief/how-much-influence-does-iran-have-iraq |access-date=30 January 2024 |website=Council on Foreign Relations |language=en |archive-date=30 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330011242/https://www.cfr.org/in-brief/how-much-influence-does-iran-have-iraq |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Iran is still the main foreign power in Iraq |url=https://www.ispionline.it/en/publication/iran-is-still-the-main-foreign-power-in-iraq-121476 |access-date=30 January 2024 |website=ISPI |language=en-US |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130175734/https://www.ispionline.it/en/publication/iran-is-still-the-main-foreign-power-in-iraq-121476 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Motamedi |first=Maziar |title=Where does Iran stand on neighbouring Iraq's political turmoil? |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/8/31/where-does-iran-stand-on-neighbouring-iraqs-political-turmoil |access-date=30 January 2024 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174230/https://www.aljazeera.com/news/2022/8/31/where-does-iran-stand-on-neighbouring-iraqs-political-turmoil |url-status=live }}</ref> 2014-இல் இசுலாமிய அரசுக்கு எதிராக ஈராக்கின் போராட்டத்தைத் தொடர்ந்து கதம் அல்-அன்பியா போன்ற இசுலாமியப் புரட்சிகரப் பாதுகாப்புப் படைகளுடன் தொடர்புடைய நிறுவனங்களானவை சாலைகள், மின் உற்பத்தி நிலையங்கள், தங்கும் விடுதிகள் மற்றும் வணிக நிறுவனங்களை ஈராக்கில் கட்டமைக்கத் தொடங்கின. [[கோவிட்-19|கோவிட்-19க்கு]] முன்னர் சுமார் {{USDConvert|9|b}} மதிப்புள்ள பொருளாதார வழித் தடத்தை உருவாக்கின.<ref>{{Cite web |title=افزایش صادرات ایران به عراق تا 9 میلیارد دلار/ در تجارت با منطقه جایگاه مناسبی نداریم |url=https://khabarfarsi.com/u/111389054 |access-date=30 January 2024 |website=KhabarFarsi.com |language=fa |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174231/https://khabarfarsi.com/u/111389054 |url-status=live }}</ref> இது {{USDConvert|20|b}} ஆக வரும் என எதிர்பார்க்கப்படுகிறது.<ref>{{Cite web |date=23 July 2019 |title=Iran-Iraq $20b trade target not out of reach: CBI governor |url=https://www.tehrantimes.com/news/438485/Iran-Iraq-20b-trade-target-not-out-of-reach-CBI-governor |access-date=30 January 2024 |website=Tehran Times |language=en |archive-date=28 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028021552/https://www.tehrantimes.com/news/438485/Iran-Iraq-20b-trade-target-not-out-of-reach-CBI-governor |url-status=live }}</ref><ref name="auto11">{{Cite web |date=16 November 2020 |title=Iran, Iraq targeting annual trade vol. $20b |url=https://en.mehrnews.com/news/165930/Iran-Iraq-targeting-annual-trade-vol-20b |access-date=30 January 2024 |website=Mehr News Agency |language=en |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174231/https://en.mehrnews.com/news/165930/Iran-Iraq-targeting-annual-trade-vol-20b |url-status=live }}</ref>
 
[[File:Achaemenid Empire 500 BCE.jpg|thumb|பொ. ஊ. மு. 500-ஆம் ஆண்டில் அகாமனிசியப் பேரரசு]]
ஏமன் உள்நாட்டுப் போரின் போது [[ஹூத்திகள்|ஔதிக்களுக்கு]] ஈரான் இராணுவ உதவி அளித்தது.<ref>{{Cite web |title=The Houthis, Iran, and tensions in the Red Sea |url=https://www.mei.edu/publications/houthis-iran-and-tensions-red-sea |access-date=30 January 2024 |website=Middle East Institute |language=en |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174230/https://www.mei.edu/publications/houthis-iran-and-tensions-red-sea |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=23 August 2021 |title=How Iran Helped Houthis Expand Their Reach |url=https://warontherocks.com/2021/08/how-iran-helped-houthis-expand-their-reach/ |access-date=30 January 2024 |website=War on the Rocks |language=en-US |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174230/https://warontherocks.com/2021/08/how-iran-helped-houthis-expand-their-reach/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lester |first=Stephanie |date=19 December 2019 |title=Media Guide: Iran and the Yemeni Civil War |url=http://www.us-iran.org/resources/2019/12/19/media-guide-iran-and-the-yemeni-civil-war |access-date=30 January 2024 |website=American Iranian Council |language=en-US |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174230/http://www.us-iran.org/resources/2019/12/19/media-guide-iran-and-the-yemeni-civil-war |url-status=live }}</ref> ஔதிக்கள் என்பவர்கள் 2004-ஆம் ஆண்டு முதல் ஏமனின் [[சுன்னி இசுலாம்|சன்னி]] அரசாங்கத்துடன் சண்டையிடும் ஒரு [[சைதிகள்|சைதி சியா]] இயக்கத்தவர் ஆவார்.<ref>{{Cite web |date=29 December 2023 |title=5 Things to Know About the Houthis, Their Attacks on Israel and the U.S., and Their Treatment of Yemen's Jews {{!}} AJC |url=https://www.ajc.org/news/5-things-to-know-about-the-houthis-their-attacks-on-israel-and-the-us-and-their-treatment-of |access-date=30 January 2024 |website=www.ajc.org |language=en |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174230/https://www.ajc.org/news/5-things-to-know-about-the-houthis-their-attacks-on-israel-and-the-us-and-their-treatment-of |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Ignatius |first=David |date=16 January 2024 |title=Opinion {{!}} The Houthis sink an arrow into the West's Achilles' heel |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2024/01/16/red-sea-houthis-supply-chain-disruption/ |access-date=30 January 2024 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286 |archive-date=17 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117171545/https://www.washingtonpost.com/opinions/2024/01/16/red-sea-houthis-supply-chain-disruption/ |url-status=live }}</ref> சமீபத்திய ஆண்டுகளில் இவர்கள் குறிப்பிடத்தக்க அளவுக்கு சக்தியைப் பெற்றுள்ளனர்.<ref>{{Cite web |title=Yemen's Houthi rebels seize cargo ship in Red Sea |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/19/yemens-houthi-rebels-seize-cargo-ship-in-red-sea-israel-blames-iran |access-date=23 March 2024 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=24 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240324024030/https://www.aljazeera.com/news/2023/11/19/yemens-houthi-rebels-seize-cargo-ship-in-red-sea-israel-blames-iran |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 March 2024 |title=A ship earlier hit by Yemen's Houthi rebels sinks in the Red Sea, the first vessel lost in conflict |url=https://apnews.com/article/yemen-houthi-rebels-rubymar-sinks-red-sea-fb64a490ce935756337ee3606e15d093 |access-date=23 March 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=23 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323071241/https://apnews.com/article/yemen-houthi-rebels-rubymar-sinks-red-sea-fb64a490ce935756337ee3606e15d093 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Clinch |first=Matt |date=25 March 2022 |title=Yemen's Houthis claim attack on Aramco facility after reports of a huge fire in Saudi city of Jeddah |url=https://www.cnbc.com/2022/03/25/reports-of-huge-fire-at-aramco-oil-facility-in-saudi-arabia.html |access-date=23 March 2024 |website=CNBC |language=en |archive-date=26 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220326083516/https://www.cnbc.com/2022/03/25/reports-of-huge-fire-at-aramco-oil-facility-in-saudi-arabia.html |url-status=live }}</ref> லிவா பதேமியான் மற்றும் லிவா சைனேபியான் போன்ற இராணுவக் குழுக்கள் மூலமாக [[ஆப்கானித்தான்]] மற்றும் [[பாக்கித்தான்|பாக்கித்தானில்]] ஈரான் குறிப்பிடத்தக்க அளவுக்குச் செல்வாக்கைக் கொண்டுள்ளது.<ref>{{Cite web |date=13 February 2018 |title=Mission Accomplished? What's Next for Iran's Afghan Fighters in Syria |url=https://warontherocks.com/2018/02/mission-accomplished-whats-next-irans-afghan-fighters-syria/ |access-date=25 March 2024 |website=War on the Rocks |language=en-US |archive-date=14 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514235532/https://warontherocks.com/2018/02/mission-accomplished-whats-next-irans-afghan-fighters-syria/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 May 2016 |title=Meet the Zainebiyoun Brigade: An Iranian Backed Pakistani Shia Militia Fighting in Syria – The OSINT Blog |url=https://theosintblog.com/2016/04/28/meet-the-zainebiyoun-brigade-an-iranian-backed-pakistani-shia-militia-fighting-in-syria/ |access-date=25 March 2024 |archive-date=2 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502213753/https://theosintblog.com/2016/04/28/meet-the-zainebiyoun-brigade-an-iranian-backed-pakistani-shia-militia-fighting-in-syria/ |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{Cite web |date=28 July 2021 |title=Iran's Tricky Balancing Act in Afghanistan |url=https://warontherocks.com/2021/07/irans-tricky-balancing-act-in-afghanistan/ |access-date=25 March 2024 |website=War on the Rocks |language=en-US |archive-date=22 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322050754/https://warontherocks.com/2021/07/irans-tricky-balancing-act-in-afghanistan/ |url-status=live }}</ref>
 
ஈரான் [[சிரியா|சிரியாவில்]] அதிபர் [[பசார் அல்-அசத்|பசார் அல்-ஆசாத்துக்கு]] ஆதரவளித்தது.<ref>{{Cite journal |last=Terrill |first=W. Andrew |date=2015 |title=Iran's Strategy for Saving Asad |url=https://www.jstor.org/stable/43698235 |journal=Middle East Journal |volume=69 |issue=2 |pages=222–236 |doi=10.3751/69.2.1 |jstor=43698235 |issn=0026-3141 |access-date=30 January 2024 |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174230/https://www.jstor.org/stable/43698235 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=30 July 2012 |title=Iran's Evolving Policy on Syria {{!}} The Iran Primer |url=https://iranprimer.usip.org/blog/2012/jul/30/iran%E2%80%99s-evolving-policy-syria |access-date=30 January 2024 |website=iranprimer.usip.org |language=en |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174231/https://iranprimer.usip.org/blog/2012/jul/30/iran%E2%80%99s-evolving-policy-syria |url-status=live }}</ref> இரு நாடுகளும் நீண்ட காலக் கூட்டாளிகளாகும்.<ref>{{Cite journal |last=Samii |first=Abbas William |date=2008 |title=A Stable Structure on Shifting Sands: Assessing the Hizbullah-Iran-Syria Relationship |url=https://www.jstor.org/stable/25482471 |journal=Middle East Journal |volume=62 |issue=1 |pages=32–53 |doi=10.3751/62.1.12 |jstor=25482471 |issn=0026-3141 |access-date=30 January 2024 |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174232/https://www.jstor.org/stable/25482471 |url-status=live }}</ref><ref name="auto2">{{Cite web |title=Institute for the Study of War |url=http://dev-isw.bivings.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325065358/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-march-24 |archive-date=25 March 2022 |access-date=30 January 2024 |website=Institute for the Study of War |language=en}}</ref> ஆசாத்தின் அரசாங்கத்திற்கு ஈரான் குறிப்பிடத்தக்க அளவுக்கு இராணுவ மற்றும் பொருளாதார உதவியை வழங்கியுள்ளது.<ref name="auto12">{{Cite web |date=30 December 2023 |title=Why is Iran Involved in Syria: A Look at Multifaceted Reasons |url=https://bestdiplomats.org/why-is-iran-involved-in-syria/ |access-date=30 January 2024 |language=en-US |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174231/https://bestdiplomats.org/why-is-iran-involved-in-syria/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Iran Update, September 20, 2023 |url=https://www.criticalthreats.org/analysis/iran-update-september-20-2023 |access-date=30 January 2024 |website=Critical Threats |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174232/https://www.criticalthreats.org/analysis/iran-update-september-20-2023 |url-status=live }}</ref> எனவே சிரியாவில் குறிப்பிடத்தக்க அளவுக்கு வேறூன்றிய நிலையைக் கொண்டுள்ளது.<ref>{{Cite web |title=After 7 years of war, Assad has won in Syria. What's next for Washington? |url=https://www.brookings.edu/articles/after-7-years-of-war-assad-has-won-in-syria-whats-next-for-washington/ |access-date=30 January 2024 |website=Brookings |language=en-US |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174231/https://www.brookings.edu/articles/after-7-years-of-war-assad-has-won-in-syria-whats-next-for-washington/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Syria's Stalemate Has Only Benefitted Assad and His Backers |url=https://www.usip.org/publications/2023/03/syrias-stalemate-has-only-benefitted-assad-and-his-backers |access-date=30 January 2024 |website=United States Institute of Peace |language=en |archive-date=18 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318081024/https://www.usip.org/publications/2023/03/syrias-stalemate-has-only-benefitted-assad-and-his-backers |url-status=live }}</ref> [[வடக்கு ஆப்பிரிக்கா|வடக்கு ஆப்பிரிக்காவில்]] [[அல்சீரியா]] மற்றும் [[தூனிசியா]] போன்ற நாடுகளில் இசுரேலுக்கு எதிரான போர் முனைகளுக்கு ஈரான் நீண்ட காலமாக ஆதரவளித்து வந்துள்ளது. ஈரான் [[ஹமாஸ்|அமாசுக்கும்]] ஆதரவளித்து வருகிறது. [[பலத்தீன விடுதலை இயக்கம்|பாலத்தீன விடுதலை இயக்கத்தின்]] புகழைக் குறைக்க வேண்டும் என்பதும் இதற்கு ஒரு காரணம் எனக் குறிப்பிடப்படுகிறது.<ref>{{Cite web |title=Iran and Hamas beyond the borders of the Middle East |url=https://www.mei.edu/publications/iran-and-hamas-beyond-borders-middle-east |access-date=30 January 2024 |website=Middle East Institute |language=en |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174231/https://www.mei.edu/publications/iran-and-hamas-beyond-borders-middle-east |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Skare |first=Erik |date=18 December 2023 |title=Iran, Hamas, and Islamic Jihad: A marriage of convenience |url=https://ecfr.eu/article/iran-hamas-and-islamic-jihad-a-marriage-of-convenience/ |access-date=30 January 2024 |website=ECFR |language=en-GB |archive-date=16 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116122514/https://ecfr.eu/article/iran-hamas-and-islamic-jihad-a-marriage-of-convenience/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=The Hamas-Iran Relationship {{!}} The Washington Institute |url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/hamas-iran-relationship |access-date=30 January 2024 |website=www.washingtoninstitute.org |language=en |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174230/https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/hamas-iran-relationship |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Hamas And Israel: Iran's Role {{!}} Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/article/hamas-and-israel-irans-role |access-date=30 January 2024 |website=www.wilsoncenter.org |language=en |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174231/https://www.wilsoncenter.org/article/hamas-and-israel-irans-role |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lillis |first=Jake Tapper, Katie Bo |date=14 November 2023 |title=Found document suggests Iran sought to help Hamas make its own weapons ahead of attack, sources say {{!}} CNN Politics |url=https://www.cnn.com/2023/11/14/politics/document-iran-hamas-weapons/index.html |access-date=30 January 2024 |website=CNN |language=en |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130174230/https://www.cnn.com/2023/11/14/politics/document-iran-hamas-weapons/index.html |url-status=live }}</ref> ஐக்கிய அமெரிக்க உளவுத் துறையின் படி இந்த அரசு மற்றும் அரசு அல்லாத குழுக்கள் மேல் ஈரான் முழுமையான கட்டுப்பாட்டைக் கொண்டிருக்கவில்லை.<ref>{{Cite web |date=2 January 2024 |title=US intelligence officials estimate Tehran does not have full control of its proxy groups |url=https://www.politico.com/news/2024/02/01/iran-proxies-intel-houthis-00139099 |website=Politico |access-date=15 March 2024 |archive-date=29 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329202849/https://www.politico.com/news/2024/02/01/iran-proxies-intel-houthis-00139099 |url-status=live }}</ref>
 
=== மனித உரிமைகளும், தணிக்கையும் ===
{{Main|ஈரானில் மனித உரிமைகள்}}
[[File:EvinHouseofDetention.jpg|thumb|எவின் சிறைச் சாலைக்கு செல்லும் வாயில். 1972-ஆம் ஆண்டு இது நிறுவப்பட்டது. வைஸ் செய்தி நிறுவனமானது இச்சிறைச் சாலையை "யாருமே அடைக்கப்பட விரும்பாத மரபு வழிக் கதைகளில் குறிப்பிடப்படும் அச்சுறுத்தலான இடம்" என்று குறிப்பிடுகிறது.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=voA0cS1JiGQ |title=VICE Guide to Iran with Suroosh Alvi |date=15 April 2020 |last=VICE |access-date=17 May 2024 |via=YouTube}}</ref>|225x225px]]
மனித உரிமைகளை மீறியதற்காக ஈரானிய அரசாங்கமானது பல்வேறு பன்னாட்டு அமைப்புகள் மற்றும் அரசாங்கங்களால் கண்டனம் பெற்றுள்ளது.<ref>{{cite web |date=30 January 2019 |title=Iran |url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2019/iran |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430053909/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2019/iran |archive-date=30 April 2019 |access-date=30 April 2019 |website=freedomhouse.org}}</ref> அரசாங்கத்தை விமர்சிப்பவர்களை அரசாங்கமானது அடிக்கடி சித்திரவதை செய்து கைது செய்கிறது. ஈரானில் [[மரணதண்டனை|மரண தண்டனை]] சட்டப்படி முறையான ஒரு தண்டனையாகும். பிபிசி செய்தி நிறுவனத்தின் கூற்றுப்படி, "சீனாவைத் தவிர, மற்ற எந்த ஒரு நாட்டைக் காட்டிலும் அதிகமான மரண தண்டனைகளை ஈரான் நிறைவேற்றுகிறது".<ref>{{cite news |title=Iran halts execution of three protesters after online campaign |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53463685 |work=[[பிபிசி]] |access-date=17 May 2024 |archive-date=7 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907110937/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53463685 |url-status=live }}</ref> ஐ. நா. சிறப்புச் செய்தி தொடர்பாளரான சவைத் ரெகுமான் ஈரானில் பல சிறுபான்மை இனத்தவர்களுக்கு எதிராகப் பாரபட்சம் காட்டப்படுவதாகக் குறிப்பிட்டுள்ளார்.<ref>{{Cite news |date=22 October 2019 |title=Iran: UN expert says ethnic, religious minorities face discrimination |work=[[ஐக்கிய நாடுகள் மனித உரிமைகள் ஆணையம்]] |location=New York |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2019/10/iran-un-expert-says-ethnic-religious-minorities-face-discrimination |access-date=12 December 2023 |archive-date=12 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212074243/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2019/10/iran-un-expert-says-ethnic-religious-minorities-face-discrimination |url-status=live }}</ref> 2022-இல் [[ஐக்கிய நாடுகள் அவை|ஐ. நா.]] வல்லுநர்களின் ஒரு குழுவானது சமயச் சிறுபான்மையினருக்குச் செய்யப்படும் "அமைப்பு ரீதியிலான சித்திரவதையை" நிறுத்துமாறு ஈரானிடம் வலியுறுத்தியது. [[பகாய் சமயம்|பகாய் சமயத்தைச்]] சேர்ந்த உறுப்பினர்கள் கைது செய்யப்படுதல், பல்கலைக்கழகங்களுக்குச் செல்லவிடாமல் தடுக்கப்படுதல் அல்லது அவர்களது வீடுகள் அழிக்கப்படுதல் நடைபெறுவதாகக் குறிப்பிட்டனர்.<ref>{{Cite web |date=22 August 2022 |title=Rights experts urge Iran to end 'systematic persecution' of religious minorities |url=https://news.un.org/en/story/2022/08/1125162 |access-date=12 December 2023 |website=[[UN News]] |language=en |archive-date=12 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212074243/https://news.un.org/en/story/2022/08/1125162 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=UN Rights Experts Call On Iran To Stop Persecution Of Baha'is, Other Religious Minorities |language=en |work=[[RadioFreeEurope/RadioLiberty]] |url=https://www.rferl.org/a/iran-bahai-faith-persecution-un-rights-religious-minorities/31999696.html |access-date=12 December 2023 |archive-date=12 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212074243/https://www.rferl.org/a/iran-bahai-faith-persecution-un-rights-religious-minorities/31999696.html |url-status=live }}</ref>
 
ஈரானில் தணிக்கையானது உலகிலேயே மிகவும் மட்டு மீறிய தணிக்கைகளில் ஒன்றாகக் குறிப்பிடப்படுகிறது.<ref>{{Cite web |title=Iran |url=https://rsf.org/en/iran |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180119053026/https://rsf.org/en/iran |archive-date=19 January 2018 |access-date=9 September 2017 |website=Reporters Without Borders}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 April 2016 |title=The World Press Freedom Index |url=https://rsf.org/en/world-press-freedom-index |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419141729/https://rsf.org/en/world-press-freedom-index |archive-date=19 April 2019 |access-date=17 May 2019 |website=[[எல்லைகளற்ற செய்தியாளர்கள்]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 January 2019 |title=Freedom in the World 2019, Iran |url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2019/iran |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430053909/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2019/iran |archive-date=30 April 2019 |access-date=17 May 2019 |website=Freedom House}}</ref> ஈரான் கடுமையான இணையத் தணிக்கையைக் கொண்டுள்ளது. [[சமூக ஊடகம்|சமூக ஊடகங்கள்]] மற்றும் பிற இணைய தளங்களை அரசாங்கமானது தொடர்ந்து தடை செய்து வந்துள்ளது.<ref>{{Cite web |last=Taylor |first=Chloe |date=21 November 2019 |title=Iran's internet blackout enters fifth day as government claims victory over protesters |url=https://www.cnbc.com/2019/11/21/irans-internet-blackout-enters-fifth-day-amid-fuel-price-protests.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191122155819/https://www.cnbc.com/2019/11/21/irans-internet-blackout-enters-fifth-day-amid-fuel-price-protests.html |archive-date=22 November 2019 |access-date=24 November 2019 |website=CNBC |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mihalcik |first=Carrie |title=Iran's internet has been shut down for days amid protests |url=https://www.cnet.com/news/irans-internet-has-been-shut-down-for-days-amid-protests/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191126051521/https://www.cnet.com/news/irans-internet-has-been-shut-down-for-days-amid-protests/ |archive-date=26 November 2019 |access-date=24 November 2019 |website=CNET |language=en}}</ref><ref name="TechCrunch">{{Cite web |date=17 November 2019 |title=Iran shuts down country's internet in the wake of fuel protests |url=https://techcrunch.com/2019/11/17/iran-shuts-down-countrys-internet-in-the-wake-of-fuel-protests/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125171635/https://techcrunch.com/2019/11/17/iran-shuts-down-countrys-internet-in-the-wake-of-fuel-protests/ |archive-date=25 November 2020 |access-date=24 November 2019 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> சனவரி 2021இலிருந்து ஈரானிய அதிகார அமைப்புகள் சமூக ஊடகங்களான [[இன்ஸ்ட்டாகிராம்]], [[வாட்சப்]], [[முகநூல்]], [[டெலிகிராம் (மென்பொருள்)|டெலிகிராம்]], [[டுவிட்டர்]] மற்றும் [[யூடியூப்]] போன்றவற்றைத் தடை செய்துள்ளன.<ref>{{Cite news |last1=MacLellan |first1=Stephanie |date=9 January 2018 |title=What You Need to Know about Internet Censorship in Iran |url=https://www.cigionline.org/articles/what-you-need-know-about-internet-censorship-iran |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124164741/https://www.cigionline.org/articles/what-you-need-know-about-internet-censorship-iran |archive-date=24 November 2020 |access-date=11 November 2020 |website=Centre for International Governance Innovation |language=en}}</ref>
 
2006 தேர்தல் முடிவுகளானவை பரவலாக விவாதத்திற்கு உள்ளாக்கப்பட்டன. இது போராட்டங்களுக்குக் காரணமானது.<ref>{{cite web |last=Landry |first=Carole |date=25 June 2009 |title=G8 calls on Iran to halt election violence |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jSWPwBGmOByDmvG6OPfqesxJ2O7Q |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110312135716/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jSWPwBGmOByDmvG6OPfqesxJ2O7Q |archive-date=12 March 2011 |access-date=18 June 2011}}</ref><ref>{{cite news |last1=Tait |first1=Robert |last2=Black |first2=Ian |last3=Tran |first3=Mark |date=17 June 2009 |title=Iran protests: Fifth day of unrest as regime cracks down on critics |url=https://www.theguardian.com/world/2009/jun/17/iran-protests-day-five |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221142529/https://www.theguardian.com/world/2009/jun/17/iran-protests-day-five |archive-date=21 December 2016 |access-date=14 December 2016 |work=The Guardian |location=London}}</ref><ref>{{cite news |date=5 July 2009 |title=Iran clerics defy election ruling |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8134904.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010065919/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8134904.stm |archive-date=10 October 2017 |access-date=18 June 2011 |work=BBC News}}</ref><ref>{{cite web |date=7 September 2009 |title=Is this government legitimate? |url=http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2009/07/090704_op_brief_majma_qom.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150409060631/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2009/07/090704_op_brief_majma_qom.shtml |archive-date=9 April 2015 |access-date=18 June 2011 |work=BBC}}</ref> 2017-2018 ஈரானியப் போராட்டங்களானனவை பொருளாதார மற்றும் அரசியல் நிலைக்கு எதிர் வினையாக நாடு முழுவதும் நடத்தப்பட்டன.<ref>{{cite news |last=Erdbrink |first=Thomas |date=4 August 2018 |title=Protests Pop Up Across Iran, Fueled by Daily Dissatisfaction |url=https://www.nytimes.com/2018/08/04/world/middleeast/iran-protests.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023212544/https://www.nytimes.com/2018/08/04/world/middleeast/iran-protests.html |archive-date=23 October 2023 |access-date=5 August 2022 |newspaper=The New York Times}}</ref> ஆயிரக்கணக்கான போராட்டக்காரர்கள் கைது செய்யப்பட்டனர் என்பது அதிகாரப்பூர்வமாக உறுதி செய்யப்பட்டுள்ளது.<ref>{{Cite news |date=24 January 2019 |title=Iran arrested 7,000 in crackdown on dissent during 2018 – Amnesty |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-46984649 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528144810/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-46984649 |archive-date=28 May 2023 |access-date=5 August 2022 |work=BBC News}}</ref> 2019-2020 ஈரானியப் போராட்டங்கள் [[அகுவாசு|அகுவாசுவில்]] 15 நவம்பர் அன்று தொடங்கின. எரிபொருள் விலைகளை 300% வரை உயர்த்துவதாக அரசாங்கம் அறிவித்ததற்குப் பிறகு நாடு முழுவதும் இவை பரவின.<ref>{{cite news |date=17 November 2019 |title=In Pictures: Iranians protest against the increase in fuel prices |url=https://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/pictures-iranians-protest-increase-fuel-prices-191117091345643.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191119060103/https://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/pictures-iranians-protest-increase-fuel-prices-191117091345643.html |archive-date=19 November 2019 |access-date=19 November 2019 |work=Al-Jazeera}}</ref> ஒரு வார கால முழுவதுமான இணையத் தடையானது எந்த ஒரு நாட்டிலும் நடத்தப்பட்ட மிகக் கடுமையான இணையத் தடைகளில் ஒன்றாகக் குறிப்பிடப்படுகிறது. மேலும், போராட்டக்காரர்கள் மீதான அரசாங்கத்தின் குருதி தோய்ந்த ஒடுக்கு முறையாகவும் இது கருதப்படுகிறது.<ref>{{cite web |last=Shutdown |first=Iran Internet |title=A web of impunity: The killings Iran's internet shutdown hid — Amnesty International |url=https://iran-shutdown.amnesty.org/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110235750/https://iran-shutdown.amnesty.org/ |archive-date=10 January 2021 |access-date=15 January 2021}}</ref> [[பன்னாட்டு மன்னிப்பு அவை]] உள்ளிட்ட பல பன்னாட்டுப் பார்வையாளர்களின் கூற்றுப் படி, பத்தாயிரக்கணக்கானவர்கள் கைது செய்யப்பட்டனர் மற்றும் ஒரு சில நாட்களுக்குள்ளாகவே நூற்றுக்கணக்கானோர் கொல்லப்பட்டனர்.<ref>{{cite news |title=Special Report: Iran's leader ordered crackdown on unrest – 'Do whatever it takes to end it' |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-protests-specialreport/special-report-irans-leader-ordered-crackdown-on-unrest-do-whatever-it-takes-to-end-it-idUSKBN1YR0QR |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223095916/https://www.reuters.com/article/us-iran-protests-specialreport/special-report-irans-leader-ordered-crackdown-on-unrest-do-whatever-it-takes-to-end-it-idUSKBN1YR0QR |archive-date=23 December 2019 |access-date=23 December 2019 |work=Reuters}}</ref>
 
[[உக்ரைன் பன்னாட்டு ஏர்லைன்சு பறப்பு 752]] என்பது [[தெகுரான்|தெகுரானில்]] இருந்து [[கீவ்|கீவுக்குப்]] பரப்பதற்காக கால அட்டவணையிடப்பட்டிருந்த பன்னாட்டுப் பயணிகள் போக்குவரத்து விமானமாகும். இது உக்ரைன் பன்னாட்டு விமான நிறுவனத்தால் இயக்கப்பட்டது. 8 சனவரி 2020 அன்று போயிங் 737-800 விமானமானது இவ்வழியில் பறந்து கொண்டிருந்தது. புறப்பட்ட சிறிது நேரத்திலேயே [[இசுலாமிய புரட்சிகர பாதுகாப்புப் படைகள்|இசுலாமியப் புரட்சிகரப் பாதுகாப்புப் படையால்]] இந்த விமானம் சுட்டு வீழ்த்தப்பட்டது. விமானத்தில் இருந்த அனைத்து 176 பயணிகளும் கொல்லப்பட்டனர். இது போராட்டங்களுக்கு வழி வகுத்தது. பன்னாட்டு விசாரணையானது அரசாங்கம் சுட்டு வீழ்த்தியதை ஒப்புக் கொள்வதற்கு வழி வகுத்தது. இதை ஒரு "மனிதத் தவறு" என்று ஈரான் குறிப்பிட்டது.<ref>{{cite news |date=8 January 2020 |title=Ukrainian airplane with 180 aboard crashes in Iran: Fars |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-crash/ukrainian-airplane-with-180-aboard-crashes-in-iran-fars-idUSKBN1Z70EL |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108035747/https://www.reuters.com/article/us-iran-crash/ukrainian-airplane-with-180-aboard-crashes-in-iran-fars-idUSKBN1Z70EL |archive-date=8 January 2020 |access-date=8 January 2020 |work=Reuters}}</ref><ref>{{cite news |date=11 January 2020 |title=Demands for justice after Iran's plane admission |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51077788 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112185600/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51077788 |archive-date=12 January 2020 |access-date=11 January 2020 |work=BBC}}</ref> பொதுவாக "அறநெறிக் காவலர்கள்" என்று அறியப்படும் வழிகாட்டி ரோந்துக் காவலர்களால் கைது செய்யப்பட்டதைத் தொடர்ந்து [[மகுசா அமினி|மகாசா ஆமினி]] என்ற பெயருடைய ஒரு பெண் காவல் துறையின் கட்டுப்பாட்டில் [[மகசா அமினியின் மரணம்|இறந்ததற்குப்]] பிறகு 16 செப்தெம்பர் 2022 அன்று அரசாங்கத்துக்கு எதிரான மற்றொரு போராட்டமானது தொடங்கியது.<ref>{{Cite web |title=Who are Iran's 'morality police'? – DW – 12/04/2022 |url=https://www.dw.com/en/who-are-irans-morality-police/a-63200711 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023065624/https://www.dw.com/en/who-are-irans-morality-police/a-63200711 |archive-date=23 October 2023 |access-date=23 October 2023 |website=dw.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 September 2022 |title=Protests flare across Iran in violent unrest over woman's death |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/tehran-governor-accuses-protesters-attacks-least-22-arrested-2022-09-20/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927195508/https://www.reuters.com/world/middle-east/tehran-governor-accuses-protesters-attacks-least-22-arrested-2022-09-20/ |archive-date=27 September 2022 |access-date=23 September 2022 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Leonhardt |first1=David |date=26 September 2022 |title=Iran's Ferocious Dissent |url=https://www.nytimes.com/2022/09/26/briefing/iran-protests-mahsa-amini.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927061245/https://www.nytimes.com/2022/09/26/briefing/iran-protests-mahsa-amini.html |archive-date=27 September 2022 |access-date=27 September 2022 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite news |last1=Strzy؟yٌska |first1=Weronika |date=16 September 2022 |title=Iranian woman dies 'after being beaten by morality police' over hijab law |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/sep/16/iranian-woman-dies-after-being-beaten-by-morality-police-over-hijab-law |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920020636/https://www.theguardian.com/global-development/2022/sep/16/iranian-woman-dies-after-being-beaten-by-morality-police-over-hijab-law |archive-date=20 September 2022 |access-date=22 September 2022 |work=The Guardian |language=en}}</ref>
 
== பொருளாதாரம் ==
{{Main|ஈரானின் பொருளாதாரம்}}
 
2024-இல் ஈரான் உலகின் [[மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தி (கொள்வனவு ஆற்றல் சமநிலை) அடிப்படையில் நாடுகளின் பட்டியல்|19வது பெரிய பொருளாதாரத்தைக்]] (கொள்வனவு ஆற்றல் சமநிலையின் படி) கொண்டுள்ளது. [[திட்டமிட்ட பொருளாதாரம்|மையப்படுத்தப்பட்ட திட்டமிடல்]], எண்ணெய் மற்றும் பிற பெரிய நிறுவனங்கள் அரசாங்க உடைமையாக உள்ளது, கிராம வேளாண்மை மற்றும் சிறு அளவிலான தனி நபர் வணிகம் மற்றும் சேவை முயற்சிகள் ஆகியவற்றின் ஒரு [[கலப்புப் பொருளாதாரம்|கலவையாக]] இதன் பொருளாதாரம் உள்ளது.<ref>{{cite web|url=http://www.traveldocs.com/ir/economy.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110608192955/http://www.traveldocs.com/ir/economy.htm|archive-date=8 June 2011 |title=Iran economy |publisher=Traveldocs.com |access-date=18 June 2011}}</ref> மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் மிகப் பெரிய சதவீதத்தைச் சேவைகள் கொண்டுள்ளன. இதற்குப் பிறகு தொழில்துறை (சுரங்கம் மற்றும் தொழிற்சாலை உற்பத்தி) மற்றும் [[ஈரானில் விவசாயம்|வேளாண்மை]] பங்களிக்கின்றன.<ref>[http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/IIM-AprMay12.pdf ''Iran Investment Monthly''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031023806/http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/IIM-AprMay12.pdf |date=31 October 2013 }}. Turquoise Partners (April 2012). Retrieved 24 July 2012.</ref> இதன் பொருளாதாரத்தின் சிறப்பியல்பாக ஐட்ரோகார்பன் துறை உள்ளது. இது தவிர தொழிற்சாலை உற்பத்தி மற்றும் நிதி சேவைகளும் பொருளாதாரத்திற்குப் பங்களிக்கின்றன.<ref>{{Cite web |title=Overview |url=https://www.worldbank.org/en/country/iran/overview |access-date=24 December 2023 |website=World Bank |language=en |archive-date=4 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704155746/https://www.worldbank.org/en/country/iran/overview |url-status=live }}</ref> உலகின் 10% எண்ணெய் வளம் மற்றும் 15% எரிவாயு வளத்துடன் ஈரான் உலகின் எரி சக்தி வல்லரசாக உள்ளது. தெகுரான் பங்குச் சந்தையில் 40க்கும் மேற்பட்ட தொழிற்துறைகள் நேரடியாகப் பங்கெடுத்துள்ளன.
 
ஈரானின் பொருளாதார மையமாகத் தெகுரான் உள்ளது.<ref>{{cite encyclopedia |title=Tehran (Iran) : People – Britannica Online Encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/585619/Tehran/276311/Economy |access-date=21 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121123001337/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/585619/Tehran/276311/Economy |archive-date=23 November 2012 |url-status=live}}</ref> ஈரானின் அரசுத் துறைப் பணியாளர்களில் 30% பேரும், அதன் பெரிய தொழில் துறை நிறுவனங்களில் 45%மும் இங்கு அமைந்துள்ளன. இந்த நிறுவனங்களின் பணியாளர்களில் பாதிப் பேர் அரசாங்கத்திற்காகப் பணி புரிகின்றனர்.<ref>{{cite web |author=Cordesman, Anthony H. |date=23 September 2008 |title=The US, Israel, the Arab States and a Nuclear Iran. Part One: Iranian Nuclear Programs |url=http://csis.org/files/media/csis/pubs/081006_iran_nuclear.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100806042511/http://csis.org/files/media/csis/pubs/081006_iran_nuclear.pdf |archive-date=6 August 2010 |access-date=25 September 2010 |work=Center for Strategic and International Studies}}</ref> [[நாணயம்|பணத்தை]] உருவாக்குதல் மற்றும் பேணுதல் ஆகியவற்றுக்கு ஈரான் மைய வங்கியானது பொறுப்பேற்றுள்ளது. இந்நாட்டின் பணமாக ஈரானிய ரியால் உள்ளது. இசுலாமியப் பணியாளர் மன்றங்களைத் தவிர்த்து பிற தொழிற்சங்கங்களை அரசாங்கம் அங்கீகரிப்பதில்லை. பணியாளர்கள் மற்றும் பாதுகாப்பு அமைப்புகளின் ஒப்புதலை இந்த மன்றமானது பெற வேண்டியுள்ளது.<ref name="ayatoil">{{cite news|title=Iran's banned trade unions: Aya-toiling|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21576408-though-watched-and-muzzled-independent-labour-unions-are-stirring-aya-toiling|access-date=23 June 2013|newspaper=The Economist|date=20 April 2013|archive-date=23 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130623080810/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21576408-though-watched-and-muzzled-independent-labour-unions-are-stirring-aya-toiling|url-status=live}}</ref> 2022-ஆம் ஆண்டு இங்கு வேலைவாய்ப்பின்மையானது 9%ஆக இருந்தது.<ref>{{Cite web |url=https://www.ceicdata.com/en/indicator/iran/unemployment-rate |title=Iran Unemployment Rate |access-date=7 June 2024 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108141105/https://www.ceicdata.com/en/indicator/iran/unemployment-rate |url-status=live }}</ref>
 
[[File:Tehran_Stock_Exchange_3513534.jpg|thumb|upright=.8|தெகுரான் பங்குச் சந்தையின் சந்தை மதிப்பானது 2023-ஆம் ஆண்டு {{USDConvert|1.5|t}}ஆக இருந்தது.<ref>{{Cite web |date=14 June 2012 |title=Monthly Report |url=http://www.tse.ir/cms/Default.aspx?tabid=86 |access-date=17 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614192421/http://www.tse.ir/cms/Default.aspx?tabid=86 |archive-date=14 June 2012 }}</ref>]]
நிதிப் பற்றாக்குறையானது ஒரு நீண்ட காலப் பிரச்சனையாக உள்ளது. அரசாங்கம் பெருமளவிலான மானியங்களை வழங்குவது இதற்கு முதன்மையான காரணம் ஆகும். உணவுப் பொருட்கள் மற்றும் குறிப்பாக பெட்ரோல் போன்றவை இந்த மானியங்களில் அடங்கியுள்ளன. 2022-ஆம் ஆண்டு எரி சக்திக்காக வழங்கப்பட்ட மானியங்கள் மட்டுமே மொத்தமாக {{USDConvert|100|b}}ஆக இருந்தன.<ref>{{Cite web|url=https://www.iranintl.com/en/202205093109|title=Senior Official Says Iran Paying $100 Billion In Energy Subsidies|website=Iran International|date=9 May 2022 |access-date=7 June 2024|archive-date=4 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240604142038/https://www.iranintl.com/en/202205093109|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.payvand.com/news/07/jan/1295.html |title=Ahmadinejad's Achilles Heel: The Iranian Economy |website=Payvand.com |access-date=18 June 2011 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010061417/http://www.payvand.com/news/07/jan/1295.html |url-status=dead }}</ref> 2010-இல் மானியங்களைப் படிப்படியாகக் குறைத்து அவற்றுக்கு மாற்றாக சமூக உதவியை இலக்குடன் வழங்குவது என்பது பொருளாதாரச் சீர்திருத்தத் திட்டமாக இருந்தது. [[கட்டற்ற சந்தைமுறை]] விலைகளை நோக்கிச் செல்லுதல், உற்பத்தியை அதிகப்படுத்துதல் மற்றும் [[சமூக நீதி]] ஆகியவற்றை நோக்கியதாக இந்த முன்னேற்றம் இருக்க வேண்டும் என்பதே இலக்காகும்.<ref>{{cite web|url=http://go.worldbank.org/KQD2RP3RX0 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20110210062245/http://go.worldbank.org/KQD2RP3RX0 |url-status=dead |archive-date=10 February 2011 |title=Iran – Country Brief |publisher=Go.worldbank.org |access-date=30 January 2010 }}</ref> சீர்திருத்தங்களை நிர்வாகமானது தொடர்ந்து செய்து வருகிறது. எண்ணெய் சார்ந்த பொருளாதாரத்தை பல்வேறு துறைகளையும் சார்ந்ததாக மாற்ற நடவடிக்கை எடுத்து வருவதை அறிகுறிகள் காட்டுகின்றன. உயிரித் தொழில்நுட்பம், நானோ தொழில்நுட்பம் மற்றும் [[ஈரானில் சுகாதார பராமரிப்பு|மருந்துத்]] தொழில் துறையை ஈரான் உருவாக்கியுள்ளது.<ref>{{cite web|url=http://www.nanovip.com/nanotechnology-companies/iran|archive-url=https://web.archive.org/web/20061114070827/http://www.nanovip.com/nanotechnology-companies/iran|archive-date=14 November 2006 |title=List of Iranian Nanotechnology companies |access-date=21 June 2013}}</ref> அரசாங்கமானது தொழில் துறையை தனியார் மயமாக்கி வருகிறது.
 
வாகன உற்பத்தி, போக்குவரத்து, கட்டடப் பொருட்கள், வீட்டு உபயோகப் பொருட்கள், உணவு மற்றும் வேளாண்மைப் பொருட்கள், இராணுவத் தளவாடங்கள், மருந்துப் பொருட்கள், தகவல் தொழில்நுட்பம் மற்றும் எண்ணெய் வேதிப் பொருட்கள் ஆகியவற்றில் மத்திய கிழக்கில் முன்னணி உற்பத்தித் தொழில் துறைகளை ஈரான் கொண்டுள்ளது.<ref name="Economy">{{cite web|url=https://www.uktradeinvest.gov.uk/ukti/appmanager/ukti/countries?_nfls=false&_nfpb=true&_pageLabel=CountryType1&navigationPageId=/iran |archive-url=https://web.archive.org/web/20060213220829/https://www.uktradeinvest.gov.uk/ukti/appmanager/ukti/countries?_nfls=false&_nfpb=true&_pageLabel=CountryType1&navigationPageId=%2Firan |archive-date=13 February 2006 |title=UK Trade & Investment |date=13 February 2006 |access-date=21 June 2013 |url-status=dead}}</ref> [[சர்க்கரை பாதாமி|சர்க்கரை பாதாமிகள்]], [[சேலாப்பழம்|சேலாப்பழங்கள்]], [[வெள்ளரி|வெள்ளரிகள்]] மற்றும் செர்கின் வகை வெள்ளறிகள், [[பேரீச்சை#Description|பேரீச்சைகள்]], [[அத்தி (தாவரம்)|அத்திப் பழங்கள்]], [[பசுங்கொட்டை|பசுங்கொட்டைகள்]], குயின்சு பழங்கள், [[வாதுமைக் கொட்டை|வாதுமைக் கொட்டைகள்]], [[பசலிப்பழம்|பசலிப்பழங்கள்]] மற்றும் [[தர்ப்பூசணி|தர்ப்பூசணிகள்]] ஆகியவற்றை உற்பத்தி செய்வதில் உலகின் முதல் ஐந்து உற்பத்தியாளர்களில் ஒன்றாக ஈரான் திகழ்கிறது.<ref>{{Cite web|url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL|title=FAOSTAT|website=www.fao.org|access-date=7 June 2024|archive-date=12 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161112130804/https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL|url-status=live}}</ref> ஈரானுக்கு எதிரான பன்னாட்டு பொருளாதாரத் தடைகள் இதன் பொருளாதாரத்தை மோசமாக்கியுள்ளன.<ref name="everend">{{cite news|title=Iran and sanctions: When will it ever end?|url=http://www.economist.com/node/21560596|newspaper=The Economist|access-date=23 June 2013|date=18 August 2012|archive-date=30 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530021803/http://www.economist.com/node/21560596|url-status=live}}</ref> ஆய்வாளர்கள் இந்நாட்டிற்கு நன்மை பயக்கும் என்று கூறினாலும் காலநிலை மாற்றத்தின் விளைவுகளைக் குறைப்பதற்கான பாரிசு ஒப்பந்தத்தைச் செயல்படுத்தாத உலகில் உள்ள மூன்று நாடுகளில் ஈரானும் ஒன்றாகும்.<ref>{{Cite journal|journal=European Economic Review |title=The consequences of non-participation in the Paris Agreement |url=https://www.sciencedirect.com/?ref=pdf_download&fr=RR-11&rr=8da579b17947d667 |access-date=2024-10-29 |via=sciencedirect.com}}</ref>
 
=== சுற்றுலா ===
 
{{Main|ஈரானில் சுற்றுலா}}
[[File:Kish Island, Persian Gulf, Iran.jpg|thumb|கிசு தீவுக்கு ஆண்டு தோறும் சுமார் 1.20 கோடி சுற்றுலாப் பயணிகள் வருகை புரிகின்றனர்.<ref>{{Cite web |title=Kish Island, Hormozgan province – ITTO |url=https://itto.org/iran/city/Kish-Island/ |access-date=9 January 2024 |website=itto.org }}</ref>]]
[[கோவிட்-19 பெருந்தொற்று|கோவிட்-19 பெருந்தொற்றுக்கு]] முன்னர் சுற்றுலாத் துறையானது வேகமாக வளர்ந்து வந்தது. 2019-இல் கிட்டத்தட்ட 90 இலட்சம் அயல்நாட்டு சுற்றுலாப் பயணிகள் என்ற நிலையை அடைந்தது. உலகின் மூன்றாவது மிக வேகமாக வளரும் சுற்றுலா இடமாக ஈரான் திகழ்ந்தது.<ref>{{Cite web |date=18 August 2019 |title=Iran's tourist arrivals grow to over 8 Million: Minister |url=https://en.irna.ir/news/83911482/Iran-s-tourist-arrivals-grow-to-over-8-million-Minister |access-date=7 December 2023 |website=Irna |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207181819/https://en.irna.ir/news/83911482/Iran-s-tourist-arrivals-grow-to-over-8-million-Minister |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=7 December 2023 |title=Iran Third Fastest Growing Tourism Destination In 2019: UNWTO |url=https://www.mcth.ir/english/news/ID/50639 |access-date=7 December 2023 |website=MCTH |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180653/https://www.mcth.ir/english/news/ID/50639 |url-status=dead }}</ref> 2022-இல் பொருளாதாரத்தில் சுற்றுலாவின் பங்கானது 5%ஆக விரிவடைந்தது.<ref>{{Cite web |date=29 April 2024 |title=Iran's tourism industry up by 21% in 2023 |url=https://en.mehrnews.com/news/214503/Iran-s-tourism-industry-up-by-21-in-2023 |access-date=1 May 2024 |website=Mehr News Agency |language=en |archive-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429085210/https://en.mehrnews.com/news/214503/Iran-s-tourism-industry-up-by-21-in-2023 |url-status=live }}</ref> 2023-இல் ஈரானில் சுற்றுலாத் துறையானது 43% வளர்ச்சியை அடைந்தது. 60 இலட்சம் அயல்நாட்டு சுற்றுலாப் பயணிகளை ஈர்த்தது.<ref>{{Cite web |date=2024-05-28 |title=بازدید ۶ میلیون گردشگر خارجی از ایران در یک سال/ صعود ۶ پله‌ای ایران در رده‌بندی گردشگری |url=https://www.irna.ir/news/85492058/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DB%B6%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B5%D8%B9%D9%88%D8%AF-%DB%B6-%D9%BE%D9%84%D9%87-%D8%A7%DB%8C |website=IRNA |access-date=28 May 2024 |archive-date=28 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528112554/https://www.irna.ir/news/85492058/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DB%B6%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B5%D8%B9%D9%88%D8%AF-%DB%B6-%D9%BE%D9%84%D9%87-%D8%A7%DB%8C |url-status=live }}</ref> 2023-இல் 60 நாடுகளைச் சேர்ந்த பயணிகளுக்கு விசா தேவையில்லை என அரசாங்கம் அறிவித்தது.<ref>{{Cite web |last=Kryeziu |first=Alza |date=17 April 2024 |title=Half of the World Now Granted Visa-Free Access to Iran |url=https://visaguide.world/news/half-of-the-world-now-granted-visa-free-access-to-iran/ |access-date=15 May 2024 |website=VisaGuide.News |language=en-US |archive-date=18 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418095000/https://visaguide.world/news/half-of-the-world-now-granted-visa-free-access-to-iran/ |url-status=live }}</ref>
 
98% வருகையானது ஓய்வுக்காகவும், 2%ஆனது வணிகத்திற்காகவுமானதாக உள்ளது. ஒரு சுற்றுலாப் பயண இலக்காக இந்நாட்டின் ஈர்க்கும் இயல்பை இது காட்டுகிறது.<ref>{{Cite web |date=29 April 2024 |title=Revival rhythm: Iran's tourism blooms by 21% |url=https://www.tehrantimes.com/news/497821/Revival-rhythm-Iran-s-tourism-blooms-by-21 |access-date=1 May 2024 |website=Tehran Times |language=en |archive-date=6 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240506165621/https://www.tehrantimes.com/news/497821/Revival-rhythm-Iran-s-tourism-blooms-by-21 |url-status=live }}</ref> தலைநகருடன் மிகப் பிரபலமான சுற்றுலா இடங்களாக [[இசுபகான்]], [[சீராசு]] மற்றும் [[மஸ்சாத்]] ஆகியவை உள்ளன.<ref>[http://www.tehrantimes.com/PDF/10978/10978-7.pdf Sightseeing and excursions in Iran] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150418212600/http://www.tehrantimes.com/PDF/10978/10978-7.pdf |date=18 April 2015 }}. ''Tehran Times'', 28 September 2010. Retrieved 22 March 2011.</ref> மருத்துவச் சுற்றுலாவுக்கான விரும்பப்படும் இடமாக ஈரான் உருவாகி வருகிறது.<ref name=":0">{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Medical Tourism in Iran |url=https://www.medicaltourism.com/destinations/iran#:~:text=Iran%2C%20a%20country%20of%20rich,and%20treatments%20at%20competitive%20prices |access-date=15 December 2023 |website=Medical Tourism |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215172208/https://www.medicaltourism.com/destinations/iran#:~:text=Iran%2C%20a%20country%20of%20rich,and%20treatments%20at%20competitive%20prices |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=18 July 2023 |title=Iran Welcomes Millions of Medical Tourists Every Year |url=https://financialtribune.com/articles/national/119268/iran-welcomes-millions-of-medical-tourists-every-year |website=Financial Tribune |access-date=15 December 2023 |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215172209/https://financialtribune.com/articles/national/119268/iran-welcomes-millions-of-medical-tourists-every-year |url-status=live }}</ref> 2023-ஆம் ஆண்டின் முதல் ஏழு மாதங்களில் பிற மேற்காசிய நாடுகளில் இருந்து வரும் பயணிகள் எண்ணிக்கையானது 31% வளர்ச்சி அடைந்தது. [[பகுரைன்]], [[குவைத்து]], [[ஈராக்கு]], மற்றும் [[சவூதி அரேபியா|சவூதி அரேபியாவை]] விட இந்த வளர்ச்சி அதிகமாகும்.<ref>{{Cite web |date=12 December 2023 |title=Foreign arrivals in Iran reach 4.4 million in 8 months, up by 48.5% y/y |url=https://www.tehrantimes.com/news/492481/Foreign-arrivals-in-Iran-reach-4-4-million-in-8-months-up-by |access-date=18 January 2024 |website=Tehran Times |language=en |archive-date=16 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216120727/https://www.tehrantimes.com/news/492481/Foreign-arrivals-in-Iran-reach-4-4-million-in-8-months-up-by |url-status=live }}</ref> ஈரானின் உள்நாட்டு சுற்றுலாத் துறையானது உலகின் மிகப் பெரிய சுற்றுலாத் துறைகளில் ஒன்றாக உள்ளது. 2021-இல் ஈரானியச் சுற்றுலாப் பயணிகள் {{USDConvert|33|b}}ஐச் செலவழித்தனர்.<ref>{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Iran's tourism among the top 20 countries |url=https://newspaper.irandaily.ir/7386/5/4874 |website=Iran Daily |access-date=15 December 2023 |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215175941/https://newspaper.irandaily.ir/7386/5/4874 |url-status=live }}</ref><ref name="BYI">{{Cite book |last1=Ayse |first1=Valentine |url=http://www.investiniran.ir/en/filepool/26?redirectpage=%2fen%2febook |last2=Nash |first2=Jason John |last3=Leland |first3=Rice |date=2013 |title=The Business Year 2013: Iran |place=London |publisher=The Business Year |page=166 |isbn=978-1-908180-11-7 |access-date=23 June 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161227193349/http://www.investiniran.ir/en/filepool/26?redirectpage=%2Fen%2Febook |archive-date=27 December 2016 |url-status=dead}}</ref><ref name="MACooper2012">{{cite book|author1=Brian Boniface, MA|author2=Chris Cooper|author3=Robyn Cooper |title=Worldwide Destinations: The geography of travel and tourism|url=https://books.google.com/books?id=U9CzLp7n6mgC&pg=PA362|year=2012|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-00113-0|page=362}}</ref> 2026-ஆம் ஆண்டு வாக்கில் சுற்றுலாத் துறையில் {{USDConvert|32|b}} முதலீடு செய்ய ஈரான் திட்டமிட்டுள்ளது.<ref>{{Cite web |date=10 January 2023 |title=Iran sets up funds for tourism development |url=https://www.tehrantimes.com/news/480690/Iran-sets-up-fund-for-tourism-development |website=Tehran Times |access-date=15 December 2023 |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215180959/https://www.tehrantimes.com/news/480690/Iran-sets-up-fund-for-tourism-development |url-status=live }}</ref>
 
=== வேளாண்மையும், மீன் வளர்ப்பும் ===
{{Main|ஈரானில் விவசாயம்}}
[[File:Ali Azad.jpg|thumb|வடக்கு ஈரானின் பந்த்பேயில் உள்ள [[நெல் வயல்]]]]
ஈரானின் மொத்த நிலப்பரப்பில் சுமார் மூன்றில் ஒரு பங்கு விவசாயத்திற்கு ஏற்றதாக உள்ளது. ஒட்டு மொத்த நிலப்பரப்பில் வெறும் 12% மட்டுமே அறுவடை செய்யப்படுகிறது. ஆனால் அறுவடை செய்யப்படும் பகுதியில் மூன்றில் ஒரு பங்குக்கும் குறைவான அளவே [[நீர்ப்பாசனம்]] பெறுகிறது. எஞ்சிய பகுதிகள் உலர் நில வேளாண்மைக்குப் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. வேளாண் பொருட்களில் சுமார் 92% நீரைச் சார்ந்துள்ளன.<ref>{{cite web |title=Agriculture in Iran |url=http://www.iranicaonline.org/articles/agriculture-in-iran |access-date=19 February 2016 |archive-date=4 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804020304/http://www.iranicaonline.org/articles/agriculture-in-iran |url-status=live }}</ref> நாட்டின் மேற்கு மற்றும் வடமேற்குப் பகுதிகளானவை மிகச் செழிப்பான மணலைக் கொண்டுள்ளன. ஈரானின் உணவுப் பாதுகாப்பு குறியீடானது 96%ஆக உள்ளது.<ref>{{cite web |date=7 August 2014 |title=Iran Food security |url=http://www.futuredirections.org.au/publication/iran-s-food-security/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507130724/http://www.futuredirections.org.au/publication/iran-s-food-security/ |archive-date=7 May 2016 |access-date=19 February 2016}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Seyf |first=Ahmad |date=1984 |title=Technical Changes in Iranian Agriculture, 1800–1906 |url=https://www.jstor.org/stable/4283034 |journal=Middle Eastern Studies |volume=20 |issue=4 |pages=142–154 |doi=10.1080/00263208408700603 |jstor=4283034 |issn=0026-3206 |access-date=28 January 2024 |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128122609/https://www.jstor.org/stable/4283034 |url-status=live }}</ref> ஒட்டு மொத்த நிலப்பரப்பில் 3%ஆனது மேய்ச்சலுக்கும், தீவன உற்பத்திக்கும் பயன்படுத்தப்படுகிறது. பெரும்பாலான மேய்ச்சலானது மலைப் பகுதிகளில் உள்ள பெரும்பாலும் பகுதியளவு உலர்ந்த நிலப் பகுதிகள் மற்றும் நடு ஈரானின் பெரிய பாலைவனங்களைச் சுற்றியுள்ள பகுதிகள் ஆகியவற்றில் நடைபெறுகிறது. 1990களின் போது முற்போக்கான அரசாங்க முயற்சிகள் மற்றும் மானியங்களானவை வேளாண்மை உற்பத்தியை அதிகரித்தன. உணவு உற்பத்தியில் இந்நாடு தன்னிறைவான நிலை நிறுத்தலை மீண்டும் அடையும் இலக்கை நோக்கி ஈரானுக்கு உதவின.
 
காசுப்பியன் கடல், பாரசீக வளைகுடா, ஓமான் குடா மற்றும் பல ஆற்று வடிநிலங்களுக்கான வழியானது மிகச் சிறந்த மீன் பண்ணைகளை அமைக்கும் வாய்ப்பை ஈரானுக்குக் கொடுத்துள்ளது. 1952-இல் வணிக ரீதியான மீன் வளர்ப்பின் கட்டுப்பாட்டை அரசாங்கம் பெற்றது. தெற்கு நீர்ப்பரப்புகளில் இருந்து ஆண்டு தோறும் 7 இலட்சம் டன் மீன்களை உற்பத்தி செய்ய இந்நாட்டிற்க்கு மீன் வளர்ப்பு உட்கட்டமைப்பு விரிவாக்கமானது உதவி புரிந்தது. புரட்சிக்குப் பிறகு உள்நாட்டு நீர்நிலைகளில் இருந்து உற்பத்தி செய்வதன் மீது அதிகப்படியான கவனம் செலுத்தப்படுகிறது. 1976 மற்றும் 2004க்கு இடையில் உள்நாட்டு நீர் நிலைகளில் இருந்து அரசு மற்றும் தனியார் துறைகளால் உற்பத்தி செய்யப்படும் ஒன்றிணைந்த அளவானது 1,100 டன்களில் இருந்து 1,10,175 டன்களாக அதிகரித்தது.<ref name="loc3"><!--http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Iran.pdf {{PD-notice}}-->{{Cite web |title=About this Collection &#124; Country Studies &#124; Digital Collections &#124; Library of Congress |url=https://www.loc.gov/collections/country-studies/about-this-collection/ |website=Library of Congress |access-date=7 June 2024 |archive-date=25 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150625213643/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/cltoc.html |url-status=live }}</ref> உலகின் மிகப் பெரிய மீன் முட்டை உற்பத்தியாளர் மற்றும் ஏற்றுமதியாளராக ஈரான் திகழ்கிறது. ஆண்டு தோறும் 300 டன்களுக்கும் மேற்பட்ட மீன் முட்டைகளை இது ஏற்றுமதி செய்கிறது.<ref name="news.bbc.co.uk2">{{cite news |date=19 June 2001 |title=Crunch time for Caspian caviar |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1394717.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327033334/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1394717.stm |archive-date=27 March 2010 |access-date=23 April 2010 |work=BBC News}}</ref><ref>{{cite web |title=Iransaga – Iran The Country, The Land |url=http://www.art-arena.com/land.htm |access-date=21 January 2012 |publisher=Art-arena.com |archive-date=26 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101026160712/http://art-arena.com/land.htm |url-status=live }}</ref>
 
=== தொழில்துறையும், சேவைத் துறையும் ===
[[File:IKCO Reera 01 2023-09-01.jpg|thumb|உலகின் 16வது மிகப் பெரிய சீருந்து உற்பத்தியாளர் ஈரான் ஆகும். [[மத்திய கிழக்கு]], [[நடு ஆசியா]] மற்றும் [[வடக்கு ஆப்பிரிக்கா|வடக்கு ஆப்பிரிக்காவில்]] மிகப் பெரிய சீருந்து தயாரிக்கும் நிறுவனமாக இக்கோ உள்ளது.<ref>{{Cite web |date=13 May 2011 |title=Iran Khodro Rail Industries Factory Inaugurated |url=http://en.iccim.ir/index.php?option=com_content&task=view&id=275&Itemid=53 |access-date=17 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513171714/http://en.iccim.ir/index.php?option=com_content&task=view&id=275&Itemid=53 |archive-date=13 May 2011 }}</ref>]]
[[ஐக்கிய இராச்சியம்]], [[இத்தாலி]] மற்றும் உருசியாவை முந்தியதாக உலக அளவில் சீருந்து உற்பத்தியில் 16வது இடத்தை ஈரான் பெறுகிறது.<ref>{{Cite web |date=30 March 2024 |title=Iran takes world's 16th place in car manufacturing: OICA |url=https://en.mehrnews.com/news/213366/Iran-takes-world-s-16th-place-in-car-manufacturing-OICA |access-date=31 March 2024 |website=Mehr News Agency |language=en |archive-date=31 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331012940/https://en.mehrnews.com/news/213366/Iran-takes-world-s-16th-place-in-car-manufacturing-OICA |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Iran takes world's 16th place in car manufacturing: OICA |url=https://nournews.ir/en/news/168914/news/168914/Iran-takes-world's-16th-place-in-car-manufacturing-OICA |access-date=31 March 2024 |website=nournews |language=en }}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2023-ஆம் ஆண்டு இது 11,88,000 சீருந்துகளை உற்பத்தி செய்தது. முந்தைய ஆண்டுகளுடன் ஒப்பிடும் போது இது 12% வளர்ச்சியாகும். வெனிசுலா, உருசியா மற்றும் பெலாரசு போன்ற நாடுகளுக்கு பல்வேறு சீருந்துகளை ஈரான் ஏற்றுமதி செய்துள்ளது. 2008 முதல் 2009-ஆம் ஆண்டு வரை தொழில் துறை உற்பத்தி வளர்ச்சி வீதத்தில் ஈரான் 69வது இடத்தில் இருந்து 28வது இடத்தை அடைந்தது.<ref>{{Cite web |date=27 February 2010 |title=Iran advances 41 places in industrial production |url=https://www.tehrantimes.com/news/215089/Iran-advances-41-places-in-industrial-production |access-date=10 January 2024 |website=Tehran Times |language=en |archive-date=10 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240110114053/https://www.tehrantimes.com/news/215089/Iran-advances-41-places-in-industrial-production |url-status=live }}</ref> அணைகள், பாலங்கள், சாலைகள், கட்டடங்கள், இருப்புப் பாதைகள், மின் உற்பத்தி மற்றும் எரிவாயு, எண்ணெய் மற்றும் எண்ணெய்த் வேதியியல் தொழில் துறைகளின் கட்டுமானத்தில் வேறுபட்ட களங்களில் பல அயல்நாட்டு ஒப்பந்தங்கள் ஈரானிய ஒப்பந்ததாரர்களுக்குக் கொடுக்கப்பட்டுள்ளன. 2011-ஆம் ஆண்டின் நிலவரப் படி சுமார் 66 ஈரானியத் தொழில்துறை நிறுவனங்கள் 27 நாடுகளில் திட்டங்களைச் செயல்படுத்தி வருகின்றன.<ref>{{Cite web |date=1 April 2011 |title=Iran doing industrial projects in 27 countries |url=https://en.mehrnews.com/news/45255/Iran-doing-industrial-projects-in-27-countries |access-date=10 January 2024 |website=Mehr News Agency |language=en}}</ref> 2001-2011 காலகட்டத்தில் {{USDConvert|20|b}}க்கும் மேல் மதிப்புள்ள தொழில்நுட்ப மற்றும் பொறியியல் சேவைகளை ஈரான் ஏற்றுமதி செய்துள்ளது. உள்ளூர் மூலப்பொருட்கள் கிடைத்தல், செழிப்பான கனிம வளங்கள், அனுபவம் வாய்ந்த பணியாளர்கள் ஆகியவை அனைத்தும் ஈரானுக்கு ஒப்பந்தங்களை வெல்வதில் முக்கியமான பங்கை ஆற்றியுள்ளன.<ref>{{Cite web |date=28 January 2011 |title=سازمان توسعه تجارت ایران |url=http://en.tpo.ir/documents/document/11970/12498/Technical-Engineering-Services.aspx |access-date=10 January 2024 |archive-date=28 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128131844/http://en.tpo.ir/documents/document/11970/12498/Technical-Engineering-Services.aspx |url-status=dead }}</ref>
 
45% பெரிய தொழில்துறை நிறுவனங்கள் [[தெகுரான்|தெகுரானில்]] அமைந்துள்ளன. இந்நிறுவனங்களின் பணியாளர்களில் கிட்டத் தட்ட பாதிப் பேர் அரசாங்கத்திற்காக பணி புரிகின்றனர்.<ref>{{Cite web |url=http://csis.org/files/media/csis/pubs/081006_iran_nuclear.pdf |title=The US, Israel, the Arab States and a Nuclear Iran |access-date=10 January 2024 |archive-date=6 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100806042511/http://csis.org/files/media/csis/pubs/081006_iran_nuclear.pdf |url-status=dead }}</ref> ஈரானிய சில்லறை வணிகமானது பெரும்பாலும் [[கூட்டுறவு]] அமைப்புகளின் கைகளில் உள்ளது. இவற்றில் பெரும்பாலானவை அரசாங்கத்தால் நிதி பெறுகின்றன. சந்தைகளில் உள்ள சுதந்திரமான சில்லறை வணிகர்களாக இவர்கள் உள்ளனர். பெரும்பாலான உணவு விற்பனையானது தெருச் சந்தைகளில் நடைபெறுகிறது. இங்கு தலைமைப் புள்ளியியல் அமைப்பானது விலைகளை நிர்ணயம் செய்கிறது.<ref>{{Cite web |date=3 April 2012 |title=SCT – Shopping Centers Today Online |url=http://www.icsc.org/srch/sct/sct0907/feature_iran.php |access-date=10 January 2024 |archive-date=3 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403073459/http://www.icsc.org/srch/sct/sct0907/feature_iran.php |url-status=dead }}</ref> ஈரானின் முதன்மையான ஏற்றுமதிகள் [[ஈராக்கு]], [[ஆப்கானித்தான்]], [[துருக்மெனிஸ்தான்]], [[தஜிகிஸ்தான்]], [[உருசியா]], [[உக்ரைன்]], [[பெலருஸ்]], [[பாக்கித்தான்]], [[சவூதி அரேபியா]], [[குவைத்து]], [[ஐக்கிய அரபு அமீரகம்]], [[கத்தார்]], [[ஓமான்]], [[சிரியா]], [[ஜெர்மனி]], [[எசுப்பானியா]], [[நெதர்லாந்து]], [[பிரான்சு]], [[கனடா]], [[வெனிசுவேலா]], [[யப்பான்]], [[தென் கொரியா]] மற்றும் [[துருக்கி]] ஆகிய நாடுகளுக்குச் செல்கின்றன.<ref>{{Cite web |date=23 February 2010 |title=Iran's foodstuff exports near $1b |url=https://www.tehrantimes.com/news/214856/Iran-s-foodstuff-exports-near-1b |access-date=10 January 2024 |website=Tehran Times |language=en |archive-date=10 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240110114055/https://www.tehrantimes.com/news/214856/Iran-s-foodstuff-exports-near-1b |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=14 June 2009 |title=Iran Daily – Domestic Economy – 06/11/09 |url=http://www.iran-daily.com/1388/3421/html/economy.htm |access-date=10 January 2024 |archive-date=14 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090614045854/http://www.iran-daily.com/1388/3421/html/economy.htm |url-status=live }}</ref> இந்நாட்டின் எண்ணெய் மற்றும் எரிவாயுத் தொழில்துறைக்குப் பிறகு நாட்டின் இரண்டாவது மிகச் செயல்பாட்டில் உள்ள தொழில்துறையாக ஈரானின் வாகனத் தொழில் துறை திகழ்கிறது. இக்கோ என்று சுருக்கமாக அழைக்கப்படும் ஈரான் கோத்ரோ என்ற நிறுவனமானது மத்திய கிழக்கின் மிகப் பெரிய சீருந்துத் தயாரிப்பாளராக உள்ளது. ஐ.டி.எம்.சி.ஓ. (ஈரான் இழுவை ஊர்தி தயாரிப்பு நிறுவனம்) என்ற நிறுவனமானது மிகப் பெரிய இழுவை ஊர்தித் தயாரிப்பாளராக உள்ளது. [[மோட்டார் வாகனங்கள் உற்பத்தி செய்யும் நாடுகளின் வரிசைப் பட்டியல்|உலகின் 12வது மிகப் பெரிய வாகனத் தயாரிப்பாளராக]] ஈரான் உள்ளது. கட்டடத் துறையானது ஈரானில் உள்ள மிக முக்கியமான தொழில் துறைகளில் ஒன்றாக உள்ளது. மொத்த தனி நபர் முதலீட்டில் 20% - 50% வரை இது பெற்றுள்ளது.
 
உலகின் மிக முக்கியமான கனிமப் பொருட்கள் உற்பத்தியாளர்களில் ஈரானும் ஒன்றாகும். கனிமங்களை அதிகமாகக் கொண்ட முதன்மையான 15 நாடுகளில் இதுவும் ஒன்றாகும்.<ref>{{Cite web |title=MINING.COM |url=https://www.mining.com/ |access-date=10 January 2024 |website=MINING.COM |language=en-US |archive-date=10 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240110104248/https://www.mining.com/ |url-status=live }}</ref><ref name="auto">{{Cite web |date=7 July 2011 |title=Atieh Bahar – Resources – Iran's Automotive Industry Overview |url=http://www.atiehbahar.com/Resource.aspx?n=1000042 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707182609/http://www.atiehbahar.com/Resource.aspx?n=1000042 |archive-date=7 July 2011 |access-date=10 January 2024}}</ref> அணைகள் மற்றும் மின் உற்பத்தி நிலையங்களை வடிவமைத்து, கட்டமைத்து, இயக்குவதில் ஈரான் தன்னிறைவு அடைந்துள்ளது. எரி வாயு மற்றும் நீராவியால் இயக்கப்படும் விசையாழிப் பொறிகளை உற்பத்தி செய்யும் உலகின் ஆறு நாடுகளில் ஈரானும் ஒன்றாகும்.<ref>{{Cite web |date=12 October 2012 |title=Official: Iran now among world's 6 turbine manufacturers – Tehran Times |url=http://www.tehrantimes.com/economy-and-business/99706-official-iran-now-among-worlds-6-turbine-manufacturers |access-date=10 January 2024 |archive-date=12 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012033817/http://www.tehrantimes.com/economy-and-business/99706-official-iran-now-among-worlds-6-turbine-manufacturers |url-status=dead}}</ref>
 
=== போக்குவரத்து ===
[[File:Iran Air Cargo Boeing 747-200 KvW.jpg|thumb|ஈரான் அரசின் விமான நிறுவனமாக ஈரான் ஏர் உள்ளது. உள் நாட்டு அளவில் இது குமா என்று அழைக்கப்படுகிறது. ஒரு பழங்கதையைச் சேர்ந்த ஈரானியப் பறவையின் பெயர் இதுவாகும். விமான நிறுவனத்தின் சின்னமாகவும் இப்பறவை உள்ளது.]]
ஈரான் 1,73,000 கிலோ மீட்டர்கள் நீளச் சாலைகளைக் கொண்டுள்ளது. இதில் 73% தார்ச் சாலைகளாகும்.<ref>{{cite web |url=http://www.thebusinessyear.com/publication/article/7/620/iran_2011/moving-around |title=The Business Year – Moving Around |access-date=14 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140314223909/http://www.thebusinessyear.com/publication/article/7/620/iran_2011/moving-around |archive-date=14 March 2014 |url-status=live }}</ref> 2008-இல் ஒவ்வொரு 1,000 குடியிருப்பவர்களுக்கும் கிட்டத்தட்ட 100 சீருந்துகள் இருந்தன.<ref name="iran-daily.com">{{cite web |url=http://iran-daily.com/1386/2865/html/economy.htm |title=Iran Daily {{!}} Domestic Economy |website=iran-daily.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20090618004626/http://iran-daily.com/1386/2865/html/economy.htm |archive-date=18 June 2009}}</ref> மத்திய கிழக்கில் மிகப் பெரிய சுரங்க இருப்பூர்தி அமைப்பாகத் தெகுரான் சுரங்க இருப்பூர்தி அமைப்பு திகழ்கிறது.<ref>{{Cite web |last=Rohde |first=Michael |title=World Metro Database - metrobits.org |url=http://mic-ro.com/metro/table.html |access-date=30 December 2023 |website=mic-ro.com |language=en |archive-date=23 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923072945/http://mic-ro.com/metro/table.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Tehran Metro |url=https://www.railway-technology.com/projects/tehranmetro/ |access-date=30 December 2023 |website=Railway Technology |language=en-US |archive-date=22 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222005514/https://www.railway-technology.com/projects/tehranmetro/ |url-status=live }}</ref> தினமும் 30 இலட்சத்துக்கும் மேற்பட்ட பயணிகளை இது ஏற்றிச் செல்கிறது. 2018-இல் 82 கோடிப் பயணங்களை இந்த தொடருந்துகள் மேற்கொண்டுள்ளன.<ref>{{Cite web |title=March 18, 2023, Tehran, Tehran, Iran: A view of the Tehran metro station during the opening ceremony of 5 new stations of the Tehran Metro in the presence of Iranian President Ebrahim Raisi. The Tehran Metro is a rapid transit system serving Tehran, the capital of Iran. It is the most extensive metro system in the Middle East. The system is owned and operated by Tehran Urban and Suburban Railway. It consists of six operational metro lines (and an additional commuter rail line), with construction underway on three lines, including the west extension of line 4, line 6 and the north and east exte Stock Photo |url=https://www.alamy.com/march-18-2023-tehran-tehran-iran-a-view-of-the-tehran-metro-station-during-the-opening-ceremony-of-5-new-stations-of-the-tehran-metro-in-the-presence-of-iranian-president-ebrahim-raisi-the-tehran-metro-is-a-rapid-transit-system-serving-tehran-the-capital-of-iran-it-is-the-most-extensive-metro-system-in-the-middle-east-the-system-is-owned-and-operated-by-tehran-urban-and-suburban-railway-it-consists-of-six-operational-metro-lines-and-an-additional-commuter-rail-line-with-construction-underway-on-three-lines-including-the-west-extension-of-line-4-line-6-and-the-north-and-east-exte-image543264129.html |access-date=30 December 2023 |website=alamy.com |language=en |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230155156/https://www.alamy.com/march-18-2023-tehran-tehran-iran-a-view-of-the-tehran-metro-station-during-the-opening-ceremony-of-5-new-stations-of-the-tehran-metro-in-the-presence-of-iranian-president-ebrahim-raisi-the-tehran-metro-is-a-rapid-transit-system-serving-tehran-the-capital-of-iran-it-is-the-most-extensive-metro-system-in-the-middle-east-the-system-is-owned-and-operated-by-tehran-urban-and-suburban-railway-it-consists-of-six-operational-metro-lines-and-an-additional-commuter-rail-line-with-construction-underway-on-three-lines-including-the-west-extension-of-line-4-line-6-and-the-north-and-east-exte-image543264129.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Tehran Urban & Suburban Railway Co (TUSRC) |url=https://www.railwaygazette.com/maps-and-data/tehran-urban-and-suburban-railway-co-tusrc/53469.article |access-date=30 December 2023 |website=Railway Gazette International |language=en |archive-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604230942/https://www.railwaygazette.com/maps-and-data/tehran-urban-and-suburban-railway-co-tusrc/53469.article |url-status=live }}</ref> ஈரான் 11,106 கிலோ மீட்டர் நீள இருப்புப் பாதைகளைக் கொண்டுள்ளது.<ref name="rai.ir">{{cite web |url=http://www.rai.ir/Site.aspx?ParTree=A01011 |title=Islamic Republic Of Iran Railroads :: راه آهن جمهوري اسلامي ايران |publisher=Rai.ir |access-date=9 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815011811/http://www.rai.ir/Site.aspx?ParTree=A01011 |archive-date=15 August 2012 |url-status=dead }}</ref> ஈரானுக்குள் நுழைவதற்கான முதன்மையான துறைமுகமாக [[ஓர்முசு நீரிணை|ஓர்முசு நீரிணையில்]] உள்ள [[பந்தர் அப்பாஸ்]] துறைமுகம் திகழ்கிறது. இழுவை ஊர்திகள் மற்றும் சரக்குத் தொடருந்துகள் மூலம் நாடு முழுவதும் இறக்குமதி செய்யப்பட்ட பொருட்கள் வினியோகிக்கப்படுகின்றன. [[தெகுரான்]]-பந்தர் அப்பாஸ் இருப்புப் பாதையானது தெகுரான் மற்றும் [[மஸ்சாத்]] வழியாக நடு ஆசியாவின் இருப்புப் பாதை அமைப்புடன் இணைந்துள்ளது. பிற முதன்மையான துறைமுகங்களானவை [[காசுப்பியன் கடல்|காசுப்பியன் கடலின்]] பந்தர் இ-அன்சாலி மற்றும் பந்தர் இ-தோர்க்கோமென் மற்றும் [[பாரசீக வளைகுடா|பாரசீக வளைகுடாவிலுள்ள]] [[குர்ரம் சகர்]] மற்றும் பந்தர்-இ இமாம் கொமெய்னி ஆகியவை ஆகும்.
 
தசமக் கணக்கிலான நகரங்கள் விமான நிலையங்களைக் கொண்டுள்ளன. இவை பயணிகள் மற்றும் சரக்கு விமானங்களைக் கையாளுகின்றன. ஈரானின் தேசிய விமான நிறுவனமான ஈரான் ஏர் உள்ளது. உள்நாட்டு மற்றும் பன்னாட்டு விமானங்களை இது இயக்குகிறது. பேருந்துகளைப் பயன்படுத்தும் பெருமளவிலான போக்குவரத்து அமைப்புகளை அனைத்து பெரு நகரங்களும் கொண்டுள்ளன. நகரங்களுக்கு இடையில் பேருந்து சேவைகளைத் தனியார் நிறுவனங்கள் கொடுக்கின்றன. போக்குவரத்துத் துறையில் 10 இலட்சத்துக்கும் மேற்பட்ட மக்கள் பணியாற்றுகின்றனர். இத்துறை மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் 9%க்குப் பங்களிக்கிறது.<ref name="ReferenceB">{{cite web |url=http://www.iran-daily.com/1387/3298/html/economy.htm |title=Iran Daily {{!}} Domestic Economy |website=iran-daily.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20090603054002/http://www.iran-daily.com/1387/3298/html/economy.htm |archive-date=3 June 2009}}</ref>
 
=== எரிசக்தி ===
[[File:South Pars Onshore Facilities (8).jpg|thumb|தெற்கு பார்சு எரிவாயு-நீர்ம வயலானது உலகின் மிகப் பெரிய எரிவாயு வயல் ஆகும். உலகின் எரிவாயு வளங்களில் 8%ஐ இவ்வயல் கொண்டுள்ளது.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Gas compression at South Pars |url=https://en.shana.ir/news/472739/Gas-compression-at-South-Pars |access-date=17 March 2024 |website=Shana |language=en}}</ref>]]
ஈரான் ஓர் எரிசக்தி வல்லரசு ஆகும். இதில் முக்கியமான பங்கைப் பெட்ரோலியம் ஆற்றுகிறது.<ref>https://web.archive.org/web/20140401102351/http://www.uidergisi.com/wp-content/uploads/2011/06/Global-Energy-Geopolitics-and-Iran.pdf {{Bare URL PDF|date=August 2024}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 March 2016 |title=The Rising might of the Middle East super power – Council on Foreign Relations |url=http://www.cfr.org/iran/rising-might-middle-east-super-power/p11412 |access-date=15 May 2024 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175813/http://www.cfr.org/iran/rising-might-middle-east-super-power/p11412 |url-status=dead }}</ref> 2023-ஆம் ஆண்டு நிலவரப் படி உலகின் [[பாறை எண்ணெய்|பாறை எண்ணெயில்]] 4%ஐ (ஒரு நாளைக்கு 36 இலட்சம் பீப்பாய்கள் (5.70 இலட்சம் சதுர மீட்டர்)) ஈரான் உற்பத்தி செய்கிறது.<ref>{{Cite web|url=https://www.eia.gov/international/data/world/petroleum-and-other-liquids/annual-petroleum-and-other-liquids-production?pd=5&p=0000000000000000000000000000000000vg&u=0&f=A&v=mapbubble&a=-&i=none&vo=value&t=C&g=00000000000000000000000000000000000000000000000001&l=249-ruvvvvvfvtvnvv1vrvvvvfvvvvvvfvvvou20evvvvvvvvvvnvvvs0008&s=94694400000&e=1672531200000&|title=International - U.S. Energy Information Administration (EIA)|website=www.eia.gov|access-date=7 June 2024|archive-date=10 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240510202759/https://www.eia.gov/international/data/world/petroleum-and-other-liquids/annual-petroleum-and-other-liquids-production?pd=5&p=0000000000000000000000000000000000vg&u=0&f=A&v=mapbubble&a=-&i=none&vo=value&&t=C&g=00000000000000000000000000000000000000000000000001&l=249-ruvvvvvfvtvnvv1vrvvvvfvvvvvvfvvvou20evvvvvvvvvvnvvvs0008&s=94694400000&e=1672531200000|url-status=live}}</ref> ஏற்றுமதி வருவாயில் இது {{USDConvert|36|b}}ஐக்<ref>https://www.reuters.com/markets/commodities/irans-oil-exports-reached-35-billion-last-12-months-ilna-2024-04-02/ {{Bare URL inline|date=August 2024}}</ref> கொடுக்கிறது. அயல்நாட்டுப் பணத்துக்கான முதன்மையான ஆதாரமாக இந்த ஏற்றுமதி திகழ்கிறது.<ref>{{Cite web |title=Iran's Foreign Trade Regime Report |url=http://www.irantradelaw.com/wp-content/uploads/2010/03/Irans-Foreign-Trade-Regime-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130310232210/http://www.irantradelaw.com/wp-content/uploads/2010/03/Irans-Foreign-Trade-Regime-Report.pdf |archive-date=10 March 2013 |access-date=11 August 2010}}</ref> எண்ணெய் மற்றும் எரிவாயு வளங்களானவை {{USDConvert|1.2|t}} பீப்பாய்கள் என மதிப்பிடப்பட்டுள்ளது.<ref>{{Cite web |title=Iran's oil and gas reserves estimated at 1.2 trillion barrels: NIOC chief {{!}} Hellenic Shipping News Worldwide |url=https://www.hellenicshippingnews.com/irans-oil-and-gas-reserves-estimated-at-1-2-trillion-barrels-nioc-chief/ |access-date=2 May 2024 |website=www.hellenicshippingnews.com |archive-date=2 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502152327/https://www.hellenicshippingnews.com/irans-oil-and-gas-reserves-estimated-at-1-2-trillion-barrels-nioc-chief/ |url-status=live }}</ref> ஈரான் உலகின் எண்ணெய்க் கையிருப்பில் 10%யும், எரிவாயுக் கையிருப்பில் 15%யும் கொண்டுள்ளது. [[உறுதிப்படுத்தப்பட்ட எண்ணெய் வள அடிப்படையில் நாடுகளின் பட்டியல்|எண்ணெய்க் கையிருப்பில்]] உலக அளவில் ஈரான் 3-ஆம் இடத்தைப் பெறுகிறது.<ref>{{Cite web |date=2 June 2024 |title=Iran ranks 2nd, 3rd in gas, oil reserves in world |url=https://en.irna.ir/news/85008991/Iran-ranks-2nd-3rd-in-gas-oil-reserves-in-world |website=IRNA |access-date=2 May 2024 |archive-date=2 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502152328/https://en.irna.ir/news/85008991/Iran-ranks-2nd-3rd-in-gas-oil-reserves-in-world |url-status=live }}</ref> [[ஓப்பெக்]] அமைப்பின் 2வது மிகப் பெரிய ஏற்றுமதியாளர் ஈரான் ஆகும். இது 2வது மிகப் பெரிய எரிவாயு வளங்களையும்,<ref name="The Wall Street Journalgas">{{cite news|title=BP Cuts Russia, Turkmenistan Natural Gas Reserves Estimates |url=http://www.rigzone.com/news/oil_gas/a/127044/BP_Cuts_Russia_Turkmenistan_Natural_Gas_Reserves_Estimates |access-date=24 June 2013 |newspaper=The Wall Street Journal.com |date=12 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619152119/http://www.rigzone.com/news/oil_gas/a/127044/BP_Cuts_Russia_Turkmenistan_Natural_Gas_Reserves_Estimates |archive-date=19 June 2013}}</ref> 3வது மிகப் பெரிய இயற்கை எரிவாயு உற்பத்தியையும் கொண்டுள்ளது. 5,000 கோடி பீப்பாய்கள் கையிருப்பைக் கொண்ட ஒரு தெற்கு எண்ணெய் வயலை ஈரான் கண்டறிந்தது.<ref>{{Cite web |first1=Nada |last1=Altaher |first2=Matthew |last2=Robinson |date=10 November 2019 |title=Iran has discovered an oil field with an estimated 53 billion barrels of crude, Rouhani says {{!}} CNN Business |url=https://www.cnn.com/2019/11/10/business/iran-new-oil-field-intl/index.html |access-date=2 May 2024 |website=CNN |language=en |archive-date=2 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502152327/https://www.cnn.com/2019/11/10/business/iran-new-oil-field-intl/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=10 November 2019 |title=Iran discovers new oil field with over 50 billion barrels |url=https://apnews.com/general-news-a6adb7b30adb444998541b1b5aca4332 |access-date=2 May 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=2 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502153829/https://apnews.com/general-news-a6adb7b30adb444998541b1b5aca4332 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Iran says new oilfield found with 53 billion barrels |url=https://www.aljazeera.com/economy/2019/11/10/rouhani-iran-finds-new-oilfield-with-53-billion-barrels |access-date=2 May 2024 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=2 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502152327/https://www.aljazeera.com/economy/2019/11/10/rouhani-iran-finds-new-oilfield-with-53-billion-barrels |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=10 November 2019 |title=Iran oil: New field with 53bn barrels found – Rouhani |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50365235 |access-date=2 May 2024 |language=en-GB |archive-date=2 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502152327/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50365235 |url-status=live }}</ref> ஏப்ரல் 2024-இல் தேசிய ஈரானிய எண்ணெய் நிறுவனமானது (என்.ஐ.ஓ.சி.) 10 மிகப் பெரிய சேல் எண்ணெய் இருப்புகளைக் கண்டறிந்தது. இதில் மொத்தமாக 2,600 கோடி பீப்பாய்கள் எண்ணெய்கள் இருக்கலாம் என்று மதிப்பிடப்பட்டுள்ளது.<ref>{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Iran discovers giant shale oil reserves in several regions |url=https://en.mehrnews.com/news/213440/Iran-discovers-giant-shale-oil-reserves-in-several-regions |access-date=2 May 2024 |website=Mehr News Agency |language=en |archive-date=10 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410200633/https://en.mehrnews.com/news/213440/Iran-discovers-giant-shale-oil-reserves-in-several-regions |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Dooley |first=Kenny |date=2 April 2024 |title=Iran discovers giant shale oil reserves in several regions |url=https://www.ogv.energy/news-item/iran-discovers-giant-shale-oil-reserves-in-several-regions |access-date=2 May 2024 |website=www.ogv.energy |language=en |archive-date=2 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502152332/https://www.ogv.energy/news-item/iran-discovers-giant-shale-oil-reserves-in-several-regions |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Ugal |first=Nishant |date=9 October 2023 |title=Four new oil and gas discoveries unveiled by Iran with potential 2.6 billion barrels of reserves |url=https://www.upstreamonline.com/exploration/four-new-oil-and-gas-discoveries-unveiled-by-iran-with-potential-2-6-billion-barrels-of-reserves/2-1-1531271 |access-date=2 May 2024 |website=upstreamonline.com |language=en |archive-date=2 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502152328/https://www.upstreamonline.com/exploration/four-new-oil-and-gas-discoveries-unveiled-by-iran-with-potential-2-6-billion-barrels-of-reserves/2-1-1531271 |url-status=live }}</ref> 2025-இல் எண்ணெய்த் துறையில் {{USDConvert|500|b}}ஐ முதலீடு செய்ய ஈரான் திட்டமிட்டுள்ளது.<ref name="nitc.co.ir">[http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3109/html/economy.htm Iran Daily – Domestic Economy – 04/24/08]{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
 
ஈரான் அதன் தொழில்துறை சாதனங்களில் 60 - 70%ஐ அதாவது விசையாழிப் பொறிகள், விசைக் குழாய்கள், கிரியாவூக்கிகள், [[பாறை எண்ணெய் சுத்திகரிப்பு ஆலை|சுத்திகரிப்பு ஆலைகள்]], எண்ணெய் ஊர்திகள், [[துளை பொறி|துளை பொறிகள்]], கடலுக்குள் சிறிது தொலைவிலுள்ள நிலையங்கள், கோபுரங்கள், குழாய்கள் மற்றும் இட ஆய்வுக்கான கருவிகள் உள்ளிட்டவற்றை உள்நாட்டிலேயே தயாரிக்கிறது.<ref>[http://www.shana.ir/155561-en.html SHANA: Share of domestically made equipments on the rise] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309074817/http://www.shana.ir/155561-en.html|date=9 March 2012}}. Retrieved 26 July 2010.</ref> புதிய [[நீர் மின் ஆற்றல்|நீர் மின்]] நிலையங்களின் சேர்ப்பு, பொதுவான நிலக்கரி மற்றும் எண்ணெயால் எரியூட்டப்படும் நிலையங்களின் சீரமைப்பு ஆகியவை நிறுவப்பட்ட மின் உற்பத்தியின் அளவை 33 ஜிகா வாட்களாக அதிகரித்துள்ளது. இதில் 75% இயற்கை எரிவாயுவையும், 18% எண்ணெயையும், மற்றும் 7% நீர் மின் சக்தியையும் அடிப்படையாகக் கொண்டுள்ளது. 2004-இல் ஈரான் அதன் முதல் காற்று மின் உற்பத்தி மற்றும் புவி வெப்ப நிலையங்களை அமைத்தது. 2009-ஆம் ஆண்டு இதன் முதல் [[சூரிய மின்னாற்றல்|சூரிய சக்தி]] வெப்ப நிலையமானது கட்டமைக்கப்படத் தொடங்கியது. வாயுக்களை நீர்மமாக்கும் தொழில்நுட்பத்தை உருவாக்கிய உலகின் மூன்றாவது நாடு ஈரான் ஆகும்.<ref>{{cite web |url=http://oilprice.com/Energy/Energy-General/Iran-Besieged-by-Gasoline-Sanctions-Develops-GTL-to-Extract-Gasoline-from-Natural-Gas.html |title=Iran, Besieged by Gasoline Sanctions, Develops GTL to Extract Gasoline from Natural Gas |publisher=Oilprice.com |access-date=7 February 2012 |archive-date=7 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207171626/http://oilprice.com/Energy/Energy-General/Iran-Besieged-by-Gasoline-Sanctions-Develops-GTL-to-Extract-Gasoline-from-Natural-Gas.html |url-status=live }}</ref>
 
மக்கள் தொகை மாற்றங்கள் மற்றும் அதிகப்படியான தொழில்மயமாக்கம் ஆகியவை [[மின்திறன்|மின்சாரத்]] தேவையை ஆண்டுக்கு 8% அதிகமாகக் காரணமாகின்றன. 2010-ஆம் ஆண்டுக்குள் 53 கிகா வாட் நிறுவப்பட்ட மின்சாரத்தைக் கொடுக்கும் அரசாங்கத்தின் இலக்கானது புதிய எரிவாயுவால் உருவாக்கப்படும் மின்சக்தி நிலையங்கள் மற்றும், நீர் மின் சக்தி மற்றும் அணு மின் சக்தி உற்பத்தி ஆகியவற்றை அதிகரிப்பதன் மூலம் அடையப்படும் என்று குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. ஈரானின் முதல் அணு சக்தி மின்னுற்பத்தி நிலையமானது 2011-ஆம் ஆண்டு செயல்பாட்டுக்கு வந்தது.<ref name="nuclear">{{cite web |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Iran.pdf |title=Iran |access-date=18 June 2011 |archive-date=30 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120130153236/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Iran.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="MüllerMüller2015">{{cite book|author1=Daniel Müller|author2=Professor Harald Müller|title=WMD Arms Control in the Middle East: Prospects, Obstacles and Options|url=https://books.google.com/books?id=PoFTBgAAQBAJ&pg=PA140|date= 2015|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-1-4724-3593-4|page=140}}</ref>
 
=== அறிவியலும், தொழில்நுட்பமும் ===
அறிவியல் மற்றும் தொழில்நுட்பத்தில் ஈரான் குறிப்பிடத்தக்க அளவுக்கு முன்னேற்றங்களை அடைந்துள்ளது. பன்னாட்டுப் பொருளாதாரத் தடைகளையும் மீறி இவ்வாறு வளர்ந்துள்ளது. உயிரி மருந்து அறிவியலில் ஈரானின் உயிரி வேதியியல் மற்றும் உயிரி இயற்பியல் நிலையமானது உயிரியலில் [[ஐக்கிய நாடுகள் கல்வி, அறிவியல், பண்பாட்டு நிறுவனம்|ஐக்கிய நாடுகள் கல்வி, அறிவியல், பண்பாட்டு நிறுவனத்தில்]] இருக்கையைக் கொண்டுள்ளது.<ref>{{cite web |url=http://www.ibb.ut.ac.ir/ |title=Institute of Biochemistry and Biophysics |publisher=Ibb.ut.ac.ir |date=2 February 2011 |access-date=18 June 2011 |archive-date=22 October 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061022062049/http://www.ibb.ut.ac.ir/ |url-status=dead }}</ref> 2006-இல் தெகுரானிலுள்ள ரோயன் ஆய்வு மையத்தில் ஈரானிய அறிவியலாளர்கள் வெற்றிகரமாக ஒரு செம்மறி ஆட்டைப் [[படியெடுப்பு|படியெடுப்புச்]] செய்தனர்.<ref>{{cite web |url=http://www.middle-east-online.com/english/?id=17674 |title=The first successfully cloned animal in Iran |publisher=Middle-east-online.com |date=30 September 2006 |access-date=21 June 2013 |archive-date=28 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028014352/http://www.middle-east-online.com/english/?id=17674 |url-status=dead }}</ref> [[குருத்தணு]] ஆய்வில் உலகின் முதல் 10 நாடுகளுக்குள் ஈரான் வருகிறது.<ref>{{cite web |url=http://isg-mit.org/projects-storage/StemCell/stem_cell_iran.pdf |title=Iranian Studies Group at MIT |access-date=25 August 2010 |archive-date=2 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002222401/http://isg-mit.org/projects-storage/StemCell/stem_cell_iran.pdf |url-status=dead }}</ref> [[நானோ தொழில்நுட்பம்|நானோ தொழில்நுட்பத்தில்]] உலகில் உள்ள நாடுகளில் 15வது இடத்தை ஈரான் பெறுகிறது.<ref>{{cite web|url=http://nano.ir/?lang=2index.php/news/show/1477|title=INIC – News – 73% of Tehran's Students Acquainted with Nanotechnology|publisher=En.nano.ir|date=18 January 2010|access-date=1 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015234940/http://nano.ir/?lang=2index.php%2Fnews%2Fshow%2F1477|archive-date=15 October 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bernama.com/bernama/v5/bm/newsworld.php?id=453647|title=Iran Ranks 15th in Nanotech Articles|publisher=Bernama|date=9 November 2009|access-date=1 August 2010|archive-date=10 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210064005/http://www.bernama.com/bernama/v5/bm/newsworld.php?id=453647|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iran-daily.com/1388/3372/html/science.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090415053429/http://www.iran-daily.com/1388/3372/html/science.htm|archive-date=15 April 2009 |title=Iran daily: Iranian Technology From Foreign Perspective |access-date=21 June 2013}}</ref> ஈரானுக்கு வெளியே வாழும் ஈரானிய அறிவியலாளர்கள் முதன்மையான அறிவியல் பங்களிப்புகளைச் செய்துள்ளனர். 1960-இல் அலி சவான் முதல் எரிவாயு ஒளிக் கதிரை மற்றொருவருடன் இணைந்து உருவாக்கினார். பஷ்ஷி செட் கோட்பாடானது லோத்பி ஏ. சதே என்பவரால் அறிமுகப்படுத்தப்பட்டது.<ref>{{cite web|url=http://www-bisc.cs.berkeley.edu/Zadeh-1965.pdf |title=Project Retired – EECS at UC Berkeley |work=berkeley.edu |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127005930/http://www-bisc.cs.berkeley.edu/Zadeh-1965.pdf |archive-date=27 November 2007 }}</ref>
 
இதய நோய் நிபுணர் தொபி முசிவந்த் முதல் செயற்கை இதய விசைக் குழாயை உருவாக்கி மேம்படுத்தினார். [[செயற்கை இதயம்|செயற்கை இதயத்துக்கு]] இதுவே முன்னோடியாகும். நீரிழிவு நோய் ஆராய்ச்சியை மேம்படுத்தி எச். பி. ஏ. 1. சி.யானது (சர்க்கரையுடன் இணைக்கப்பட்ட இரத்த சிவப்பணு) சாமுவேல் ரபரால் கண்டுபிடிக்கப்பட்டது. [[சரக் கோட்பாடு]] குறித்து பல ஆய்வுக் கட்டுரைகள் ஈரானில் பதிக்கப்பட்டுள்ளன.<ref name="Nasr2007">{{cite book|author=Vali Nasr|title=The Shia Revival: How Conflicts within Islam Will Shape the Future|url=https://books.google.com/books?id=a-QH_CxIFTEC&pg=PA213|year=2007|publisher=W.W. Norton|isbn=978-0-393-06640-1|page=213}}</ref> 2014-இல் ஈரானியக் கணிதவியலாளர் [[மரியாம் மீர்சாக்கானி]] முதல் பெண் மற்றும் முதல் ஈரானியராக கணிதவியலில் கொடுக்கப்படும் மிக உயர்ந்த பதக்கமான [[பீல்ட்ஸ் பதக்கம்|பீல்ட்ஸ் பதக்கத்தைப்]] பெற்றார்.<ref>{{cite web|author1=Ben Mathis-Lilley|title=A Woman Has Won the Fields Medal, Math's Highest Prize, for the First Time|url=http://www.slate.com/blogs/the_slatest/2014/08/12/first_female_fields_medal_winner_maryam_mirzakhani_of_stanford.html|website=Slate|publisher=Graham Holdings Company|access-date=14 August 2014|date=12 August 2014|archive-date=14 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814032405/http://www.slate.com/blogs/the_slatest/2014/08/12/first_female_fields_medal_winner_maryam_mirzakhani_of_stanford.html|url-status=live}}</ref>
 
1996லிருந்து 2004 வரை ஈரான் அதன் ஆய்வுக் கட்டுரைகளின் வெளியீட்டை கிட்டத்தட்ட 10 மடங்காக அதிகரித்தது. வெளியீட்டு வளர்ச்சி வீதத்தில் முதலிடத்தைப் பிடித்தது. இதற்குப் பிறகு சீனாவுக்கு இரண்டாம் இடம் கிடைத்தது. 2012-இல் [[எஸ்சிஐமகோ ஆய்விதழ் தரம்|எஸ்சிஐமகோ]] நடத்தப்பட்ட ஓர் ஆய்வின் படி 2018-ஆம் ஆண்டு வாக்கில் ஆய்வுக் கட்டுரை வெளியீட்டில் இதே நிலை நீடித்தால் ஈரான் நான்காம் இடத்தைப் பிடிக்கும் என்று குறிப்பிட்டது.<ref name="SCImago_December_2012c">{{cite web |url=http://www.scimagolab.com/blog/wp-content/uploads/2012/04/forecasting-excercise.pdf |title=Forecasting Exercise |newspaper=SCImago |date=2012 |access-date=30 June 2017 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010055804/http://www.scimagolab.com/blog/wp-content/uploads/2012/04/forecasting-excercise.pdf |url-status=dead }}</ref> மனிதனைப் போன்ற ஈரானிய எந்திரமான சொரேனா 2 தெகுரான் பல்கலைக்கழகத்தில் பெறியியலாளர்களால் வடிவமைக்கப்பட்டது. 2010-ஆம் ஆண்டு காட்சிப்படுத்தப்பட்டது. அதன் செயல்பாட்டை ஆய்வு செய்வதற்குப் பிறகு [[ஐஇஇஇ]] ஐந்து முதன்மையான முக்கிய எந்திரங்களில் சொரேனாவின் பெயரையும் இட்டது.<ref>{{cite web |url=http://www.iran-daily.com/1389/8/18/MainPaper/3817/Page/1/Index.htm |title=No. 3817 &#124; Front page &#124; Page 1 |publisher=Irandaily |access-date=21 October 2011 |archive-date=12 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101112185315/http://www.iran-daily.com/1389/8/18/MainPaper/3817/Page/1/Index.htm |url-status=live }}</ref>
 
2024-இல் உலகளாவிய புதுப் பொருள் தயாரிக்கும் பட்டியலில் ஈரான் 64வது இடத்தைப் பிடித்தது.<ref>{{cite book|url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2024/en/|title=Global Innovation Index 2024. Unlocking the Promise of Social Entrepreneurship|access-date=2024-10-22|author=[[உலக அறிவுசார் சொத்து நிறுவனம்]]|year=2024|isbn=978-92-805-3681-2|doi= 10.34667/tind.50062|website=www.wipo.int|location=Geneva|page=18}}</ref>
 
==== ஈரானிய விண்வெளி அமைப்பு ====
[[File:Safir navid 1.jpg|thumb|upright=.7|சபீர் செயற்கைக் கோள் செலுத்தும் வாகனத்தின் வரலாற்றுச் சிறப்புடைய செலுத்துதல்]]
ஈரானிய விண்வெளி அமைப்பானது 2004-ஆம் ஆண்டு நிறுவப்பட்டது. புவி சுற்று வட்டப்பாதையில் செயற்கைக் கோள்களைச் செலுத்தி நிலை நிறுத்தும் திறனுடைய நாடாக 2009-ஆம் ஆண்டு ஈரான் உருவானது.<ref>{{Cite news |last1=Fathi |first1=Nazila |last2=Broad |first2=William J. |date=3 February 2009 |title=Iran Launches Satellite in a Challenge for Obama |url=https://www.nytimes.com/2009/02/04/world/middleeast/04iran.html |access-date=4 January 2024 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=25 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125005806/https://www.nytimes.com/2009/02/04/world/middleeast/04iran.html |url-status=live }}</ref> விண்வெளியை அமைதியான பயன்பாடுகளுக்காகப் பயன்படுத்தும் ஐ. நா. குழுவின் தொடக்க உறுப்பினராக ஈரான் திகழ்கிறது. 2009-ஆம் ஆண்டு புரட்சியின் 30-ஆம் ஆண்டின் போது புவி சுற்று வட்டப்பாதையில் உள்நாட்டிலேயே தயாரிக்கப்பட்ட [[செயற்கைக்கோள்|செயற்கைக் கோளான]] ஒமிதை ஈரான் நிலை நிறுத்தியது.<ref name="HarveySmid2011">{{cite book|author1=Brian Harvey|author2=Henk H. F. Smid|author3=Theo Pirard|title=Emerging Space Powers: The New Space Programs of Asia, the Middle East and South-America|url=https://books.google.com/books?id=XD1ZaYbiWwMC&pg=PA293|year=2011|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-4419-0874-2|page=293}}</ref> ஒரு முறை பயன்படுத்தக் கூடிய முதல் செயற்கைக்கோள் செலுத்தும் வாகனமான சபீரின் மூலம் இதை நிலை நிறுத்தியது. உள்நாட்டிலேயே தயாரிக்கப்பட்ட செயற்கைக் கோள் செலுத்தும் எந்திரத்தின் மூலம் உள்நாட்டிலேயே தயாரிக்கப்பட்ட ஒரு செயற்கைக் கோளைத் தயாரித்து அதைப் [[பரவெளி|பரவெளிக்கு]] அனுப்பும் திறனைக் கொண்ட 9வது நாடாக ஈரான் உருவானது.<ref name="Hvac-conference.ir_November_29_2015c">{{cite web |url=http://www.hvac-conference.ir/files/content/ICHVAC5_Brochure.pdf |title=The 6th International Conference on Heating, Ventilating and Air Conditioning |website=Hvac-conference.ir |date=2015 |access-date=29 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208142627/http://www.hvac-conference.ir/files/content/ICHVAC5_Brochure.pdf |archive-date=8 December 2015 |url-status=dead }}</ref> சபீர் செயற்கைக் கோள் செலுத்தும் வாகனத்தின் முன்னேறிய வடிவமாக 2016-ஆம் ஆண்டு சிமோர்க் என்ற வாகனம் செலுத்தப்பப்பட்டது.<ref>{{Cite web |author1=Stephen Clark |date=2 February 2009 |title=Iran Launches Omid Satellite Into Orbit |url=https://www.space.com/5432-iran-launches-omid-satellite-orbit.html |access-date=27 January 2024 |website=Space.com |language=en |archive-date=29 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229050901/https://www.space.com/5432-iran-launches-omid-satellite-orbit.html |url-status=live }}</ref>
 
சனவரி 2024-இல் ஈரான் சொராயா செயற்கைக் கோளை அதற்கு முன்னர் இருந்திராத அளவாக 750 கிலோ மீட்டர் உயரத்தில் நிலை நிறுத்தியது.<ref>{{Cite web |date=20 January 2024 |title=Iran Launches Soraya Satellite Into Orbit 750 Km Above Earth – Iran Front Page |url=https://ifpnews.com/iran-soraya-satellite-orbit-750-km-earth/ |access-date=21 January 2024 |website=ifpnews.com |language=en-US |archive-date=21 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240121013649/https://ifpnews.com/iran-soraya-satellite-orbit-750-km-earth/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Iran says it launched a satellite despite Western concerns – DW – 01/20/2024 |url=https://www.dw.com/en/iran-says-it-launched-a-satellite-despite-western-concerns/a-68041834 |access-date=21 January 2024 |website=dw.com |language=en |archive-date=21 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240121015553/https://www.dw.com/en/iran-says-it-launched-a-satellite-despite-western-concerns/a-68041834 |url-status=live }}</ref> இந்நாட்டிற்கு விண்வெளிக்குச் செலுத்தும் ஒரு புதிய மைல் கல்லாக இது அமைந்தது.<ref>{{Cite web |title=Iran says launches satellite in new aerospace milestone |url=https://phys.org/news/2024-01-iran-satellite-aerospace-milestone.html |access-date=21 January 2024 |website=phys.org |language=en |archive-date=21 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240121092740/https://phys.org/news/2024-01-iran-satellite-aerospace-milestone.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Presse |first=AFP-Agence France |title=Iran Says Launches Satellite In New Aerospace Milestone |url=https://www.barrons.com/news/iran-says-launches-satellite-in-new-aerospace-milestone-5935a502 |access-date=21 January 2024 |website=barrons.com |language=en-US |archive-date=21 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240121081523/https://www.barrons.com/news/iran-says-launches-satellite-in-new-aerospace-milestone-5935a502 |url-status=live }}</ref> இது கயேம் 100 விண்ணூர்தியால் ஏவப்பட்டது.<ref>{{Cite web |date=21 January 2024 |title=Iran's Soraya satellite signals received on earth |url=https://en.mehrnews.com/news/211087/Iran-s-Soraya-satellite-signals-received-on-earth |access-date=21 January 2024 |website=Mehr News Agency |language=en |archive-date=22 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240122011923/https://en.mehrnews.com/news/211087/Iran-s-Soraya-satellite-signals-received-on-earth |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Iran successfully launches Soraya satellite using Qa'im 100 carrier |url=http://iranpress.com/aliaspage/271060 |access-date=21 January 2024 |website=iranpress.com |language=en}}</ref> மகுதா, கயான் மற்றும் கதேப்<ref>{{Cite web |title=Iran says it launches 3 satellites into space-Xinhua |url=https://english.news.cn/20240128/f0acca839b4b434f979ad239c00f79e5/c.html |access-date=28 January 2024 |website=english.news.cn |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128110500/http://english.news.cn/20240128/f0acca839b4b434f979ad239c00f79e5/c.html |url-status=live }}</ref> என்ற மூன்று உள்நாட்டிலேயே தயாரிக்கப்பட்ட செயற்கைக் கோள்களையும் ஈரான் வெற்றிகரமாக விண்ணில் ஏவியது. சிமோர்க் வாகனத்தை இதற்காகப் பயன்படுத்தியது.<ref>{{Cite web |title=Iran launches three satellites simultaneously for first time – DW – 01/28/2024 |url=https://www.dw.com/en/iran-launches-three-satellites-simultaneously-for-first-time/a-68105298 |access-date=28 January 2024 |website=dw.com |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128100907/https://www.dw.com/en/iran-launches-three-satellites-simultaneously-for-first-time/a-68105298 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=28 January 2024 |title=Iran launches 3 satellites into space that are part of a Western-criticized program as tensions rise |url=https://apnews.com/article/iran-satellite-launch-us-ballistic-missiles-israel-hamas-74bcd3eb7e48a31be4f52b8d86d24721 |access-date=28 January 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128070143/https://apnews.com/article/iran-satellite-launch-us-ballistic-missiles-israel-hamas-74bcd3eb7e48a31be4f52b8d86d24721 |url-status=live }}</ref> ஈரானின் வரலாற்றில் முதல் முறையாக விண்வெளிக்கு மூன்று செயற்கைக் கோள்கள் ஒரே நேரத்தில் அனுப்பப்பட்டது இதுவே முதல் முறையாகும்.<ref>{{Cite news |date=28 January 2024 |title=Iran simultaneously launches three satellites – state media |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/iran-simultaneously-launches-three-satellites-state-media/articleshow/107200287.cms?from=mdr |access-date=28 January 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389 |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128215058/https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/iran-simultaneously-launches-three-satellites-state-media/articleshow/107200287.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=28 January 2024 |title=Iran Conducts Second Controversial Satellite Launch In One Week |url=https://www.iranintl.com/en/202401288496 |access-date=28 January 2024 |website=Iran International |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128080807/https://www.iranintl.com/en/202401288496 |url-status=live }}</ref> முன்னேறிய செயற்கைக் கோள் துணை அமைப்புகள், விண்வெளியை அடிப்படையாகக் கொண்ட புவியிடங்காட்டித் தொழில்நுட்பம் மற்றும் குறுகிய பட்டைத் தகவல் தொடர்பு ஆகியவற்றைச் சோதிப்பதற்காக இந்த மூன்று செயற்கைக் கோள்களும் வடிவமைக்கப்பட்டிருந்தன.<ref>{{Cite web |title=Iran launches three satellites amid rising tensions with Western powers |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/28/iran-launches-three-satellites-amid-rising-tensions-with-western-powers |access-date=28 January 2024 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128105249/https://www.aljazeera.com/news/2024/1/28/iran-launches-three-satellites-amid-rising-tensions-with-western-powers |url-status=live }}</ref>
 
பெப்பிரவரி 2024-இல் ஈரான் தனது உள்நாட்டிலேயே தயாரிக்கப்பட்ட படமெடுடுக்கும் செயற்கைக் கோளான பார்சு 1ஐ உருசியாவில் இருந்து புவியின் சுற்று வட்டப்பாதைக்கு ஏவியது.<ref>{{Cite web |title=Iran launches 'domestically developed' imaging satellite from Russia |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/29/iran-launches-domestically-developed-imaging-satellite-from-russia |access-date=15 March 2024 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314180754/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/29/iran-launches-domestically-developed-imaging-satellite-from-russia |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Online {{!}} |first=E. T. |date=29 February 2024 |title=Iran launches Pars 1 satellite from Russia amidst Western concern over Moscow-Tehrain ties |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/iran-launches-pars-1-satellite-from-russia-amidst-western-concern-over-moscow-tehrain-ties/videoshow/108112811.cms |access-date=15 March 2024 |website=The Economic Times |language=en |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315142858/https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/iran-launches-pars-1-satellite-from-russia-amidst-western-concern-over-moscow-tehrain-ties/videoshow/108112811.cms |url-status=live }}</ref> ஆகத்து 2022-இல் இருந்து இரண்டாவது முறையாக இவ்வாறு ஏவியது. முதல் முறையாக [[கசக்கஸ்தான்|கசக்கஸ்தானில்]] இருந்து உருசியா மற்றுமொரு ஈரானியத் தொலையுணர் செயற்கைக் கோளான கயாமை புவியின் சுற்று வட்டப் பாதைக்கு ஏவியது. இரு நாடுகளுக்கு இடையிலான ஆழமான அறிவியல் ஒத்துழைப்பை இது பிரதிபலித்தது.<ref>{{Cite web |last=Motamedi |first=Maziar |title=Russia launches Iranian satellite into space from Kazakhstan base |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/8/9/russia-launches-iranian-satellite-into-space-from-kazakhstan-base |access-date=15 March 2024 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=13 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013155720/https://www.aljazeera.com/news/2022/8/9/russia-launches-iranian-satellite-into-space-from-kazakhstan-base |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Russia launches Soyuz rocket into space carrying Iranian satellite Pars-I |url=https://www.wionews.com/world/russia-launches-soyuz-rocket-into-space-carrying-iranian-satellite-695097 |access-date=15 March 2024 |website=WION |date=29 February 2024 |language=en-us |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315141352/https://www.wionews.com/world/russia-launches-soyuz-rocket-into-space-carrying-iranian-satellite-695097 |url-status=live }}</ref>
 
=== தொலைத்தொடர்பு ===
ஈரானின் தொலைத் தொடர்பு தொழில் துறையானது கிட்டத்தட்ட முழுவதுமாக அரசுடமையாக உள்ளது. இது ஈரான் தொலைத்தொடர்பு நிறுவனத்தால் ஆதிக்கம் செலுத்தப்பட்டு வருகிறது. 2020-ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி 7 கோடி ஈரானியர்கள் அதிவேக கைபேசி இணையத்தைப் பயன்படுத்துகின்றனர். தொலைத் தொடர்பில் 20%க்கும் மேற்பட்ட வளர்ச்சி வீதம் மற்றும் உயர்தர மேம்பாடுடைய முதல் ஐந்து நாடுகளில் ஈரானும் ஒன்றாகும்.<ref>{{Cite web |date=3 July 2007 |title=National Security and the Internet in the Persian Gulf: Iran |url=http://www.georgetown.edu/research/arabtech/pgi98-4.html |access-date=1 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070703041209/http://www.georgetown.edu/research/arabtech/pgi98-4.html |archive-date=3 July 2007 }}</ref> கிராமப்புறப் பகுதிகளுக்கு தொலைத்தொடர்புச் சேவைகளை அளித்ததற்காக ஈரான் யுனெஸ்கோ சிறப்புச் சான்றிதழைப் பெற்றுள்ளது.
 
உலகளவில் ஈரான் கைபேசி [[இணையம்|இணைய]] வேகத்தில் 75வது இடத்தையும், நிலையான இணைய வேகத்தில் 153வது இடத்தையும் பிடித்துள்ளது.<ref>{{Cite web |title=Internet Speed in Iran is at Regional Bottom |url=https://iranopendata.org/en/pages/internet-speed-in-iran-is-at-regional-bottom |access-date=2024-07-05 |website=Iran Open Data |date=8 March 2024 |language=en}}</ref>
 
== மக்கள் தொகை ==
1956-இல் சுமார் 1.9 கோடியிலிருந்து பெப்பிரவரி 2023-இல் சுமார் 8.50 கோடியாக ஈரானின் மக்கள் தொகையானது வேகமாக அதிகரித்தது.<ref>{{Cite web |title=درگاه ملی آمار |url=https://amar.org.ir/statistical-information |access-date=14 February 2023 |website=درگاه ملی آمار ایران |archive-date=25 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325224203/https://amar.org.ir/statistical-information |url-status=live }}</ref> எனினும், ஈரானின் [[கருவள வீதம்|கருவள வீதமானது]] குறிப்பிடத்தக்க அளவுக்கு வீழ்ச்சி அடைந்துள்ளது. ஒரு நேரத்தில் ஒரு பெண் சராசரியாக 6.50 குழந்தைகளைப் பெற்றெடுத்த நிலை மாறி, இரு தசாப்தங்களுக்குப் பிறகு 1.70 குழந்தைகளை மட்டும் பெறும் நிலைக்கு உள்ளாகியுள்ளது.<ref>Latest Statistical Center of Iran fertility rate statistics (published February 2023). [https://www.amar.org.ir/Portals/0/PropertyAgent/461/Files/26322/Mizan_Barvari_Kol_1400.xlsx xlsx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230522140324/https://www.amar.org.ir/Portals/0/PropertyAgent/461/Files/26322/Mizan_Barvari_Kol_1400.xlsx |date=22 May 2023 }} at [https://www.amar.org.ir/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C/agentType/ViewType/PropertyTypeID/1936 page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326043023/https://www.amar.org.ir/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C/agentType/ViewType/PropertyTypeID/1936 |date=26 March 2023 }}.</ref><ref>{{Cite journal|last=Roser|first=Max|date=19 February 2014|title=Fertility Rate|url=https://ourworldindata.org/fertility-rate|journal=Our World in Data|access-date=11 July 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121073056/https://ourworldindata.org/fertility-rate|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Children per woman|url=https://ourworldindata.org/grapher/children-per-woman-UN|access-date=11 July 2020|website=Our World in Data|archive-date=3 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703175339/https://ourworldindata.org/grapher/children-per-woman-un|url-status=live}}</ref> 2018-இல் 1.39% மக்கள் தொகை வளர்ச்சி வீதத்திற்கு இது வழி வகுத்துள்ளது.<ref>{{cite web|title=Population growth (annual %) – Iran, Islamic Rep. {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.GROW?locations=IR&view=chart|access-date=11 July 2020|website=data.worldbank.org|archive-date=11 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711223056/https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.GROW?locations=IR&view=chart|url-status=live}}</ref> இதன் இளம் மக்கள் தொகை காரணமாக ஆய்வுகளானவை மக்கள் தொகை வளர்ச்சியானது தொடர்ந்து மெதுவாகி 2050-ஆம் ஆண்டு வாக்கில் சுமார் 10.50 கோடியாக நிலைப்படும் எனக் குறிப்பிடப்படுகிறது.<ref name="bureau">U.S. Bureau of the Census, 2005. Unpublished work tables for estimating Iran's mortality. Washington, D.C.:
Population Division, International Programs Center</ref><ref name="payvand">{{cite web|url=http://www.payvand.com/news/04/aug/1017.html|title=Iran's population growth rate falls to 1.5 percent: UNFP|first=Payvand.com|last=Iran News|access-date=18 October 2006|archive-date=27 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161227193340/http://www.payvand.com/news/04/aug/1017.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/|title=World Population Prospects – Population Division – United Nations|website=esa.un.org|access-date=25 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160919061238/https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/|archive-date=19 September 2016|url-status=dead}}</ref>
 
ஈரான் மிகப்பெரிய [[ஏதிலி|அகதிகளின்]] எண்ணிக்கைகளில் ஒன்றைக் கொண்டுள்ளது. இவர்கள் கிட்டத்தட்ட 10 இலட்சம் பேர் உள்ளனர்.<ref>{{cite web|title=Refugee population by country or territory of asylum – Iran, Islamic Rep. {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/SM.POP.REFG?end=2019&locations=IR&start=1990&view=chart|access-date=11 July 2020|website=data.worldbank.org|archive-date=11 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711231102/https://data.worldbank.org/indicator/SM.POP.REFG?end=2019&locations=IR&start=1990&view=chart|url-status=live}}</ref> இவர்களில் பெரும்பாலானோர் ஆப்கானித்தான் மற்றும் [[ஈராக்கு|ஈராக்கில்]] இருந்து வந்தவர்கள் ஆவர்.<ref>{{cite web |url=http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=77107 |title=Afghanistan-Iran: Iran says it will deport over one million Afghans |publisher=Irinnews.org |date=4 March 2008 |access-date=21 June 2013 |archive-date=2 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902170454/http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=77107 |url-status=live }}</ref> ஈரானிய அரசியலமைப்பின் படி சமூகப் பாதுகாப்பு, ஓய்வு காலப் பாதுகாப்பு, வேலை வாய்ப்பின்மை, முதுமை, [[மாற்றுத்திறன்]], விபத்துகள், இயற்கைச் சீற்றங்கள், உடல் நலம் மற்றும் மருத்துவ சிகிச்சைகள் மற்றும் கவனிப்புச் சேவைகளுக்கான வாய்ப்பை ஒவ்வொரு குடிமகனுக்கும் கொடுக்க வேண்டிய தேவை அரசாங்கத்திற்கு உள்ளது.<ref>{{cite web |url=http://info.worldbank.org/etools/docs/library/77421/june2003/ppt/w1/iran.pdf |title=Iran Social Security System |publisher=World Bank |date=2003 |access-date=30 November 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208125524/http://info.worldbank.org/etools/docs/library/77421/june2003/ppt/w1/iran.pdf |url-status=live }}</ref> வரி வருவாய்கள் மற்றும் பொது மக்களின் பங்களிப்பில் இருந்து பெறப்படும் வருமானம் ஆகியவற்றால் இதற்கு நிதி பெறப்படுகிறது.<ref>{{cite journal |url=http://aprendeenlinea.udea.edu.co/revistas/index.php/lecturasdeeconomia/article/view/15770/17868 |title=Is tax funding of health care more likely to be regressive than systems based on social insurance in low and middle-income countries? |newspaper=Universidad de Antioquia |date=2013 |author=Aurelio Mejيa |issue=78 |pages=229–239 |access-date=30 November 2015 |archive-date=16 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151216074956/http://aprendeenlinea.udea.edu.co/revistas/index.php/lecturasdeeconomia/article/view/15770/17868 |url-status=dead }}</ref>
 
இந்நாடானது உலகில் மிக அதிக நகர்ப்புற வளர்ச்சி வீதங்களில் ஒன்றைக் கொண்டுள்ளது. 1950 முதல் 2002 வரை மக்கள் தொகையில் நகர்ப்புறப் பங்களிப்பானது 27%இலிருந்து 60%ஆக அதிகரித்தது.<ref name="payvand2">{{cite web |url=http://www.payvand.com/news/03/nov/1135.html |title=Iran: Focus on reverse migration |work=Payvand |access-date=17 April 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060326185508/http://www.payvand.com/news/03/nov/1135.html |archive-date=26 March 2006}}</ref> ஈரானின் மக்கள் தொகையானது அதன் மேற்குப் பாதியில், குறிப்பாக, வடக்கு, வடமேற்கு மற்றும் மேற்கில் குவிந்துள்ளது.<ref>{{Cite web |title=Population distribution – The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/archives/2021/field/population-distribution/ |access-date=6 October 2022 |website=cia.gov |archive-date=6 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006203129/https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/archives/2021/field/population-distribution/ |url-status=live }}</ref>
 
சுமார் 94 இலட்சம் மக்கள் தொகையுடன் தெகுரானானது ஈரானின் தலைநகரமாகவும், மிகப் பெரிய நகரமாகவும் உள்ளது. இந்நாட்டின் இரண்டாவது மிக அதிக மக்கள் தொகையுடைய நகரமாக [[மஸ்சாத்]] உள்ளது. இதன் மக்கள் தொகை சுமார் 34 இலட்சம் ஆகும். இது [[இரசாவி கொராசான் மாகாணம்|இரசாவி கொராசான்]] மாகாணத்தின் தலைநகரம் ஆகும். [[இசுபகான்]] நகரமானது சுமார் 22 இலட்சம் மக்கள் தொகையைக் கொண்டுள்ளது. இது ஈரானின் மூன்றாவது மிக அதிக மக்கள் தொகையுடைய நகரமாகும். இது [[இசுபகான் மாகாணம்|இசுபகான் மாகாணத்தின்]] தலைநகரம் ஆகும். [[சபாவித்து வம்சம்|சபாவியப் பேரரசின்]] மூன்றாவது தலைநகரமாகவும் கூட இது திகழ்ந்தது.
 
{{ஈரானின் மிகப் பெரிய நகரங்கள்|class=info}}
 
=== இனக் குழுக்கள் ===
இனக் குழுவின் ஆக்கக் கூறுகளானவை தொடர்ந்து ஒரு விவாதத்துக்குரிய பொருளாக உள்ளது. பொதுவாக மிகப் பெரிய மற்றும் இரண்டாவது மிகப் பெரிய இனக்குழுக்கள் குறித்து இவ்வாறு உள்ளது. பாரசீகர்கள் மற்றும் அசர்பைசானியர்கள் ஆகியோர் முதல் மற்றும் இரண்டாவது மிகப் பெரிய இனக்குழுக்கள் ஆவர். இனத்தை அடிப்படையாகக் கொண்ட ஈரானிய அரசின் மக்கள் தொகைக் கணக்கெடுப்பானது இல்லாதன் காரணமாக இவ்வாறு உள்ளது. [[த வேர்ல்டு ஃபக்ட்புக்|த வேர்ல்டு ஃபக்ட்புக்கானது]] ஈரானின் மக்கள் தொகையில் சுமார் 79% பேர் ஒரு வேறுபட்ட [[ஆதி இந்தோ ஐரோப்பிய மக்கள்|இந்தோ-ஐரோப்பிய]] இன மொழிக் குழு என மதிப்பிட்டுள்ளது.<ref>J. Harmatta in "History of Civilizations of Central Asia", Chapter 14, ''The Emergence of Indo-Iranians: The Indo-Iranian Languages'', ed. by A. H. Dani & V.N. Masson, 1999, p. 357</ref> இதில் பாரசீகர்கள் (மசந்தரானியர் மற்றும் கிலக்குகள்) மக்கள் தொகையில் 61% சதவீதமாகவும், [[குர்து மக்கள்]] 10% ஆகவும், லுர்கள் 6%ஆகவும், மற்றும் பலூச்சியர்கள் 2% ஆக உள்ளனர். பிற இன மொழிக் குழுக்களின் மக்கள் எஞ்சியுள்ள 21%மாக உள்ளனர். இதில் அசர்பைசானியர்கள் 16%ஆகவும், [[அராபியர்]] 2%ஆகவும், [[துருக்மெனியர்]] மற்றும் பிற [[துருக்கிய மக்கள் குழு|துருக்கியப் பழங்குடியினங்கள்]] 2% ஆகவும் மற்றும் பிறர் (ஆர்மீனியர்கள், தலிசு, சியார்சியர்கள், சிர்காசியர்கள் போன்றோர்) 1%ஆகவும் உள்ளனர்.
 
காங்கிரசு நூலகமானது சற்றே வேறுபட்ட மதிப்பீடுகளை வெளியிட்டுள்ளது: 65% பாரசீகர்கள் (மசந்தரானியர், கிலக்குகள் மற்றும் தலிசு உள்ளிட்டோர்), 16% அசர்பைசானியர், 7% குர்துகள், 6% லுர்கள், 2% பலூச், 1% துருக்கியப் பழங்குடியினக் குழுக்கள் (கசுகை மற்றும் துருக்மெனியர் உள்ளிட்டோர்), மற்றும் ஈரானியர் அல்லாத, துருக்கியர் அல்லாத குழுக்கள் (ஆர்மீனியர்கள், சியார்சியர்கள், அசிரியர்கள், சிர்காசியர்கள் மற்றும் அராபியர்கள் உள்ளிட்டோர்) 3%க்கும் குறைவாக உள்ளனர்.<ref name="loc2">{{cite web|url=https://www.loc.gov/rr/frd/cs/pdf/CS_Iran.pdf#27|title=Country Profile: Iran|date=May 2008|publisher=[[Federal Research Division]], [[அமெரிக்கக் காங்கிரசு நூலகம்]]|location=Washington, D.C.|page=xxvi|archive-url=https://archive.today/20200503171417/https://www.loc.gov/rr/frd/cs/pdf/CS_Iran.pdf#27|archive-date=3 May 2020|access-date=9 June 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/|title=World Heritage List|publisher=[[ஐக்கிய நாடுகள் கல்வி, அறிவியல், பண்பாட்டு நிறுவனம்]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151101002905/https://whc.unesco.org/en/list/|archive-date=1 November 2015|access-date=26 December 2019|url-status=live}}</ref>
 
=== மொழிகள் ===
[[File:I am Cyrus, Achaemenid King - Pasargady01.jpg|thumb|"நான் மன்னன் [[சைரசு]], ஓர் [[அகாமனிசியப் பேரரசு|அகாமனிசியன்]]" என்ற வரிகள் பழைய பாரசீக மொழி, [[ஈலமைட்டு மொழி|ஈலமிய]] மொழி மற்றும் [[அக்காதியம்|அக்காதிய]] மொழிகளில் எழுதப்பட்டுள்ளது. இடம்: பசர்கதே, [[உலகப் பாரம்பரியக் களம்]].]]
பெரும்பாலான மக்கள் [[பாரசீக மொழி|பாரசீக மொழியைப்]] பேசுகின்றனர். இதுவே அந்நாட்டின் [[ஆட்சி மொழி|ஆட்சி]] மற்றும் தேசிய மொழியாக உள்ளது.<ref name="AO">{{Cite web |title=Constitution of Islamic Republic of Iran, Chapter II: The Official Language, Script, Calendar, and Flag of the Country, Article 15 |url=https://www.iranchamber.com/government/laws/constitution_ch02.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730024031/https://www.iranchamber.com/government/laws/constitution_ch02.php |archive-date=30 July 2022 |access-date=9 June 2023 |website=Iran Chamber Society}}</ref> பிறர் பிற [[ஈரானிய மொழிகள்|ஈரானிய மொழிகளைப்]] பேசுகின்றனர். ஈரானிய மொழிகள் பெரிய [[இந்திய-ஐரோப்பிய மொழிகள்|இந்தோ-ஐரோப்பிய]] மொழிக் குடும்பத்துக்குள் வருகின்றன. பிற இனங்களைச் சேர்ந்த மொழிகளும் பேசப்படுகின்றன. வடக்கு ஈரானில் [[கீலான் மாகாணம்|கிலான்]] மற்றும் [[மாசாந்தரான் மாகாணம்|மாசாந்தரான்]] ஆகிய இடங்களில் [[கிலாக்கி மொழி|கிலாக்கி]] மற்றும் மசந்தரானி ஆகிய மொழிகள் பரவலாகப் பேசப்படுகின்றன. கிலானின் பகுதிகளில் தலிசு மொழியானது பேசப்படுகிறது. [[குறுதித்தான் மாகாணம் (ஈரான்)|குறுதித்தான் மாகாணம்]] மற்றும் அருகிலுள்ள பகுதிகளில் [[குர்தி மொழி|குறுதி மொழியின்]] வேறுபட்ட வகைகள் செறிந்துள்ளன. [[கூசித்தான் மாகாணம்|கூசித்தானில்]] பாரசீகத்தின் பல பேச்சு வழக்கு மொழிகள் பேசப்படுகின்றன. தெற்கு ஈரான் லுரி மற்றும் [[அச்சுமி மொழி|லரி]] மொழிகளையும் கூட கொண்டுள்ளது.
 
இந்நாட்டில் மிக அதிகமாகப் பேசப்படும் சிறுபான்மையின மொழியாக [[அசர்பைஜான் மொழி|அசர்பைசானி]] உள்ளது.<ref>Annika Rabo, Bo Utas. [https://books.google.com/books?id=rWEbrv5oD8AC ''The Role of the State in West Asia''] Swedish Research Institute in Istanbul, 2005 {{ISBN|91-86884-13-1}}</ref> பல்வேறு பகுதிகளில் குறிப்பாக அசர்பைசானில் பிற [[துருக்கிய மொழிகள்]] மற்றும் பேச்சு வழக்குகள் காணப்படுகின்றன. குறிப்பிடத்தக்க சிறுபான்மையின மொழிகளில் [[அருமேனிய மொழி|ஆர்மீனியம்]], [[சியார்சிய மொழி|சியார்சியம்]], புதிய அரமேயம் மற்றும் [[அரபு மொழி]] ஆகியவை உள்ளடங்கியுள்ளன. கூசித்தானின் அராபியர்கள் மற்றும் ஈரானிய அராபியர்களின் பரவலான குழுவால் கூசி அரபி பேசப்படுகிறது. பெரிய சிர்காசிய சிறுபான்மையினரால் சிர்காசிய மொழியும் கூட ஒரு காலத்தில் பரவலாகப் பேசப்பட்டது. ஆனால், சிர்காசியர் பிறருடன் இணைந்ததன் காரணமாக இம்மொழியைக் குறிப்பிடத்தக்க எண்ணிக்கையிலான சிர்காசியர்கள் தற்போது பேசுவது இல்லை.<ref>[https://books.google.com/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA141 ''Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240402135910/https://books.google.com/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA141#v=onepage&q&f=false |date=2 April 2024 }} Facts On File, Incorporated {{ISBN|1-4381-2676-X}} p. 141</ref><ref>{{cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/georgia-iv--2 |title=Georgia viii: Georgian communities in Persia |last1=Oberling |first1=Pierre |date=7 February 2012 |website=[[Encyclopaedia Iranica]] |access-date=9 June 2014 |archive-date=17 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130517031826/http://www.iranicaonline.org/articles/georgia-iv--2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://mcha.kbsu.ru/english/m_hist_01E.htm.html |title=Circassian |publisher=Official Circassian Association |access-date=9 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304035542/http://mcha.kbsu.ru/english/m_hist_01E.htm.html |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |url=http://iranian.com/Travelers/June97/Chardin/index.shtml |title=Persians: Kind, hospitable, tolerant flattering cheats? |first1=Sir John |last1=Chardin |author-link=Jean Chardin |date=June 1997 |journal=[[Iranian.com|The Iranian]] |access-date=9 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/19970620173929/http://www.iranian.com/Travelers/June97/Chardin/index.shtml |archive-date=20 June 1997 |url-status=live }} Excerpted from:
* {{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5jPL0A31H5MC&pg=PA183 |chapter=Book 2, Chapter XI: Of the Temper, Manners, and Customs of the Persians: A XVII th. Century Viewpoint |first1=Sir John |last1=Chardin |author-link=Jean Chardin |title=Travels in Persia, 1673–1677 |url=https://books.google.com/books?id=5jPL0A31H5MC |location=New York |publisher=Dover Publications |year=1988 |pages=183–197 |isbn=978-0-486-25636-8 |oclc=798310290 |access-date=9 June 2014 |archive-date=11 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211033457/https://books.google.com/books?id=5jPL0A31H5MC |url-status=live }}</ref>
 
பேசப்படும் மொழிகளின் சதவீதங்களானவை தொடர்ந்து விவதத்திற்குரிய பொருளாக உள்ளது. மிகக் குறிப்பாக ஈரானின் மிகப் பெரிய மற்றும் இரண்டாவது மிகப் பெரிய இனங்கள் குறித்து இவ்வாறு உள்ளது. பாரசீகர்கள் மற்றும் [[அசர்பைஜானியர்கள்|அசர்பைசானியர்கள்]] ஈரானின் மிகப் பெரிய மற்றும் இரண்டாவது மிகப் பெரிய இனங்கள் ஆவர். [[நடுவண் ஒற்று முகமை|நடுவண் ஒற்றுமை முகமையின்]] [[த வேர்ல்டு ஃபக்ட்புக்|த வேர்ல்டு ஃபக்ட்புக்கில்]] கொடுக்கப்பட்ட சதவீதங்கள் 53% பாரசீகம், 16% [[அசர்பைஜான் மொழி|அசர்பைசானி]], 10% [[குர்தி மொழி|குர்தி]], 7% மசந்தரானி மற்றும் [[கிலாக்கி மொழி|கிலாக்கி]], 7% லுரி, 2% [[துருக்குமேனிய மொழி|துருக்மென்]], 2% [[பலூச்சி மொழி|பலூச்சி]], 2% [[அரபு மொழி|அரபி]] மற்றும் எஞ்சிய 2% [[அருமேனிய மொழி|ஆர்மீனியம்]], [[சியார்சிய மொழி|சியார்சியம்]], புது அரமேயம் மற்றும் சிர்காசியம் ஆகியவற்றை உள்ளடக்கியுள்ளது.<ref name="CIA">{{cite web |title=Iran |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208143639/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/ |archive-date=8 February 2021 |access-date=24 May 2018 |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency (United States)}}</ref>
 
=== சமயம் ===
{| class="wikitable" style="margin-left:1em; font-size: 88%; float:right; clear:right"
|+ சமயம் (2011 மக்கள் தொகைக் கணக்கெடுப்பு)<ref>{{Cite web |date=2011 |title=Selected Findings of the 2011 National Population and Housing Census |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/census/documents/Iran/Iran-2011-Census-Results.pdf |website=United Nations |publisher=Statistical Center of Iran |access-date=7 June 2024 |archive-date=12 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240512001151/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/census/documents/Iran/Iran-2011-Census-Results.pdf |url-status=live }}</ref><br /><small>குறிப்பு: பிற குழுக்கள் சேர்க்கப்படவில்லை</small>
|- style="background:#ccf;"
| style="text-align:center" | '''சமயம்''' || style="background:#ccf; text-align:center" | '''சதவீதம்''' || style="background:#ccf; text-align:center" | '''எண்'''
|-
| முசுலிம் || style="text-align:center" | 99.4% || style="text-align:right" | 74,682,938
|-
| கிறித்தவம் || style="text-align:center" | 0.2% || style="text-align:right" | 117,704
|-
| சரதுசம் || style="text-align:center" | 0.03% || style="text-align:right" | 25,271
|-
| [[பாரசீக யூதர்கள்|யூதம்]] || style="text-align:center" | 0.01% || style="text-align:right" | 8,756
|-
| பிற || style="text-align:center" | 0.07% || style="text-align:right" | 49,101
|-
| குறிப்பிடாதோர் || style="text-align:center" | 0.4% || style="text-align:right" | 265,899
|}
 
[[சியா இசுலாம்|சியா இசுலாமின்]] [[பன்னிருவர், சியா இசுலாம்|பன்னிருவர்]] பிரிவானது இந்நாட்டின் அரசின் சமயமாக உள்ளது. 90 - 95% ஈரானியர்கள் இப்பிரிவைச் சேர்ந்தவர்கள்.<ref>{{cite book|author=Walter Martin|title=Kingdom of the Cults, The|url=https://books.google.com/books?id=Yra4KhlMBYQC&pg=PA421|access-date=24 June 2013|quote=Ninety-five percent of Iran's Muslims are Shi'ites.|year=2003|publisher=Baker Books|isbn=978-0-7642-2821-6|page=421|archive-date=11 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230211033458/https://books.google.com/books?id=Yra4KhlMBYQC&pg=PA421|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|author=Bhabani Sen Gupta|title=The Persian Gulf and South Asia: prospects and problems of inter-regional cooperation|quote=Shias constitute seventy-five percent of the population of the Gulf. Of this, ninety-five percent of Iranians and sixty of Iraqis are Shias.|year=1987|publisher=South Asian Publishers|isbn=978-81-7003-077-5|page=[https://archive.org/details/persiangulfsouth0000unse/page/158 158]|url=https://archive.org/details/persiangulfsouth0000unse/page/158}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/iran/|title=Iran|accessdate=8 March 2024|archive-date=25 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231225100641/https://www.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/iran/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Smyth |first=Gareth |date=2016-09-29 |title=Removal of the heart: how Islam became a matter of state in Iran |url=https://www.theguardian.com/world/2016/sep/29/iran-shia-islam-matter-of-state |access-date=2024-05-23 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=13 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713043734/https://www.theguardian.com/world/2016/sep/29/iran-shia-islam-matter-of-state |url-status=live }}</ref> 5 - 10% மக்கள் இசுலாமின் [[சுன்னி இசுலாம்|சன்னி]] மற்றும் [[சூபித்துவம்|சூபிப்]] பிரிவைச் சேர்ந்தவர்களாக உள்ளனர்.<ref name="cia.gov">{{Cite web |title=The World Factbook - Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107142508/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html |archive-date=2017-11-07 |access-date=2019-10-22 |website=www.cia.gov}}</ref> 96% ஈரானியர்கள் [[இசுலாம்|இசுலாமிய]] நம்பிக்கையைக் கொண்டுள்ளனர். ஆனால், 16% பேர் சமயம் சாராதவர்களாக தங்களை அடையாளப்படுத்துகின்றனர்.<ref name="worldvaluessurvey.org">{{cite web|url=http://www.worldvaluessurvey.org/WVSDocumentationWV7.jsp|title=WVS Database|access-date=23 January 2022|archive-date=3 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210703144421/https://www.worldvaluessurvey.org/WVSDocumentationWV7.jsp|url-status=live}}</ref>{{Page needed|date=June 2024|reason=the percentages (96 and 14) do not self-evidently add to 100%, and the cited webpage is not a document per se (it contains no relevant information itself), but a list of documents}}
 
ஒரு குர்திய உள்நாட்டு சமயமான யர்சானியத்தைப் பெருமளவிலான மக்கள் பின்பற்றுகின்றனர். இச்சமயம் 5 இலட்சம் முதல் 10 இலட்சம் வரையிலான பின்பற்றாளர்களைக் கொண்டுள்ளது என மதிப்பிடப்பட்டுள்ளது.<ref>''Encyclopedia of the Modern Middle East and North Africa'' (Detroit: Thomson Gale, 2004) p. 82</ref>{{sfnp|Hamzeh'ee|1990|p=39}}<ref>{{Cite news |date=13 November 2019 |title=In pictures: Inside Iran's secretive Yarsan faith |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50378946 |access-date=24 March 2024 |language=en-GB |archive-date=26 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526153448/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50378946 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Monazzami |first=Ardeshir |date=20 February 2022 |title=Rereading the Religiosity of Yarsan |url=https://adyan.urd.ac.ir/article_136086_en.html |journal=Religious Research |language=en |volume=9 |issue=18 |pages=143–167 |doi=10.22034/jrr.2021.261350.1805 |issn=2345-3230 |access-date=24 March 2024 |archive-date=24 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240324104814/https://adyan.urd.ac.ir/article_136086_en.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title='Men and women have equal rights in the Yarsan community' |url=https://test.jinhaagency.com/en/community-life/men-and-women-have-equal-rights-in-the-yarsan-community-33444 |access-date=24 March 2024 |website=JINHAGENCY News |language=en |archive-date=24 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240324104813/https://test.jinhaagency.com/en/community-life/men-and-women-have-equal-rights-in-the-yarsan-community-33444 |url-status=live }}</ref> [[பகாய் சமயம்|பகாய் சமயமானது]] அதிகாரப்பூர்வமாக அங்கீகரிக்கப்படவில்லை. அரசின் ஒடுக்கு முறைக்கு இச்சமயம் ஆளாகியுள்ளது.<ref name="fdih2">{{cite web |author=International Federation for Human Rights |date=1 August 2003 |title=Discrimination against religious minorities in Iran |url=http://www.fidh.org/IMG/pdf/ir0108a.pdf |access-date=3 September 2020 |publisher=fdih.org |page=6 |archive-date=31 October 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061031221624/http://www.fidh.org/IMG/pdf/ir0108a.pdf |url-status=live }}</ref> புரட்சிக்குப் பின் பகாய் சமயம் ஒடுக்கப்படுவது அதிகரித்துள்ளது.<ref name="ihrdc">{{cite web |author=Iran Human Rights Documentation Center |year=2007 |title=A Faith Denied: The Persecution of the Bahل'يs of Iran |url=http://www.iranhrdc.org/english/pdfs/Reports/bahai_report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611140854/http://www.iranhrdc.org/english/pdfs/Reports/bahai_report.pdf |archive-date=11 June 2007 |access-date=19 March 2007 |publisher=Iran Human Rights Documentation Center}}</ref><ref>{{cite news |last=Kamali |first=Saeed |date=27 February 2013 |title=Bahل'ي student expelled from Iranian university 'on grounds of religion' |url=https://www.theguardian.com/world/2013/feb/27/bahai-student-expelled-iranian-university |access-date=21 June 2013 |newspaper=The Guardian |archive-date=7 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507194258/https://www.theguardian.com/world/2013/feb/27/bahai-student-expelled-iranian-university |url-status=live }}</ref> [[சமயமின்மை|சமயமின்மையானது]] அரசாங்கத்தால் அங்கீகரிக்கப்படவில்லை.
 
[[கிறிஸ்தவம்]], [[யூதம்]], [[சரதுசம்]] மற்றும் இசுலாமின் சன்னிப் பிரிவு ஆகியவை அரசாங்கத்தால் அதிகாரப்பூர்வமாக அங்கீகரிக்கப்பட்டுள்ளன. நாடாளுமன்றத்தில் இச்சமயத்தவருக்கான ஒதுக்கப்பட்ட இடங்கள் உள்ளன.<ref name="Colin Brock p 99">Colin Brock, Lila Zia Levers. [https://books.google.com/books?id=rOJsCQAAQBAJ ''Aspects of Education in the Middle East and Africa''] Symposium Books Ltd., 7 mei 2007 {{ISBN|1-873927-21-5}} p. 99</ref> இசுரேலைத் தவிர்த்த [[மத்திய கிழக்கு]] மற்றும் முசுலிம் உலகத்தில் மிகப் பெரிய யூத சமூகத்திற்கு ஈரான் இருப்பிடமாக உள்ளது.<ref>{{Cite web |title=Jewish Population of the World |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jewish-population-of-the-world |access-date=2019-10-22 |website=www.jewishvirtuallibrary.org |archive-date=13 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013082335/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jewish-population-of-the-world |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=In Iran, Mideast's largest Jewish population outside Israel finds new acceptance by officials |url=http://www.foxnews.com/world/2014/11/26/in-iran-mideast-largest-jewish-population-outside-israel-finds-new-acceptance |access-date=1 September 2015 |website=[[Fox News]] |archive-date=14 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151014124935/http://www.foxnews.com/world/2014/11/26/in-iran-mideast-largest-jewish-population-outside-israel-finds-new-acceptance/ |url-status=live }}</ref> 2.50 - 3.70 இலட்சம் வரையிலான கிறித்தவர்கள் ஈரானில் வாழ்கின்றனர். ஈரானின் மிகப் பெரிய அங்கீகரிக்கப்பட்ட சிறுபான்மையினச் சமயமாக கிறித்தவம் உள்ளது. இவர்களில் பெரும்பாலானவர்கள் ஆர்மீனியப் பின்புலத்தைக் கொண்டவர்கள். மேலும், ஒரு குறிப்பிடத்தக்க அளவிலான அசிரியச் சிறுபான்மையினரும் இங்கு உள்ளனர்.<ref name="IRFR2009-Iran">{{cite web |author=U.S. State Department |date=26 October 2009 |title=Iran – International Religious Freedom Report 2009 |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127347.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029231558/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127347.htm |archive-date=29 October 2009 |publisher=The Office of Electronic Information, Bureau of Public Affair}}</ref><ref>{{citation |title=2011 General Census Selected Results |page=26 |year=2012 |url=http://www.amar.org.ir/Portals/0/Files/abstract/1390/n_sarshomari90_2.pdf |publisher=Statistical Center of Iran |isbn=978-964-365-827-4 |access-date=27 January 2017 |archive-date=24 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624231316/https://www.amar.org.ir/Portals/0/Files/abstract/1390/n_sarshomari90_2.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Worldpopulationreview.com_November_29_2015c">{{cite web |date=2015 |title=Iran Population 2015 |url=http://worldpopulationreview.com/countries/iran-population/ |access-date=29 November 2015 |newspaper=World Population Review |archive-date=7 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407145139/http://worldpopulationreview.com/countries/iran-population/ |url-status=live }}</ref><ref>Country Information and Guidance "Christians and Christian converts, Iran" December 2014. p.9</ref> ஈரானிய அரசாங்கமானது ஆர்மீனியத் தேவாலயங்களை மீண்டும் கட்டமைக்க மற்றும் புனரமைக்க ஆதரவளித்து வருகிறது. ஈரானின் ஆர்மீனிய மடாலயக் குழுவிற்கு ஈரானிய அரசாங்கம் ஆதரவளித்து வருகிறது. 2019-இல் [[இசுபகான்|இசுபகானில்]] உள்ள வாங்கு தேவாலயத்தை ஓர் [[உலகப் பாரம்பரியக் களம்|உலகப் பாரம்பரியக் களமாக]] அரசாங்கம் பதிவு செய்தது. தற்போது, ஈரானில் உள்ள மூன்று ஆர்மீனியத் தேவாலயங்கள் உலகப் பாரம்பரியப் பட்டியலில் சேர்க்கப்பட்டுள்ளன.<ref>[https://ancawr.org/iran-to-register-armenian-cathedral-in-isfahan-as-unesco-world-heritage-site/ "Iran to Register Armenian Cathedral in Isfahan as UNESCO World Heritage Site"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210425221459/https://ancawr.org/iran-to-register-armenian-cathedral-in-isfahan-as-unesco-world-heritage-site/ |date=25 April 2021 }}. ''Armenian National Committee of America''. Retrieved 25 April 2021.</ref><ref>{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1262/ |title=Armenian Monastic Ensembles of Iran |access-date=25 April 2021 |archive-date=17 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117154240/https://whc.unesco.org/en/list/1262/ |url-status=live }}</ref>
 
=== கல்வி ===
[[File:TehranUniversityEntrancePanorama.jpg|thumb|தெகுரான் பல்கலைக்கழகம். இதுவே மிகப் பழமையான ஈரானியப் பல்கலைக்கழகம் (1851) ஆகும். உலகின் சிறந்த பல்கலைக்கழகங்களில் இதுவும் ஒன்றாக உள்ளது]]
கல்வியானது அதிக அளவில் மையப்படுத்தபட்டதாக உள்ளது. கே-12 ஆனது கல்வி அமைச்சகத்தால் மேற்பார்வையிடப்படுகிறது. உயர் கல்வியானது அறிவியல் மற்றும் தொழில்நுட்ப அமைச்சகத்தால் மேற்பார்வையிடப்படுகிறது. 2016-ஆம் ஆண்டுக் கணக்குப் படி, 15 மற்றும் அதற்கு மேற்பட்ட வயதுடையோரின் கல்வியானது 86%ஆக உள்ளது. பெண்களை விட (81%) ஆண்கள் (90%) குறிப்பிடத்தக்க அளவுக்கு அதிக கல்வி அறிவு பெற்றவர்களாக உள்ளனர். கல்விக்கு அரசாங்கம் ஒதுக்கும் செலவீனமானது மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் சுமார் 4%ஆக உள்ளது.<ref>{{cite web|date=27 November 2016|title=Iran (Islamic Republic of)|url=http://uis.unesco.org/en/country/ir|access-date=29 July 2020|website=uis.unesco.org|archive-date=30 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240130131646/https://uis.unesco.org/en/country/ir|url-status=live}}</ref>
 
உயர் கல்விக்குள் நுழைவதற்கான தேவையாக ஓர் உயர் நிலைப் பள்ளிச் சான்றிதழ் மற்றும் ஈரானியப் பல்கலைக்கழகத்தின் நுழைவுத் தேர்வில் தேர்ச்சி பெறுதல் ஆகியவை உள்ளன. பல்கலைக்கழகத்திற்கு முந்தைய 1 - 2 ஆண்டுப் படிப்பை பல மாணவர்கள் படிக்கின்றனர்.<ref>{{cite web|url=http://www.arabiancampus.com/studyiniran/edusys.htm|title=Study in Iran :: Iran Educational System|author=Peter Krol|work=arabiancampus.com|access-date=26 October 2015|archive-date=12 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231112205139/http://www.arabiancampus.com/studyiniran/edusys.htm|url-status=live}}</ref> ஈரானின் உயர் கல்வியானது பல்வேறு நிலைகளில் உள்ள சான்றிதழ்களால் அங்கீகரிக்கப்படுகிறது. இதில் இரண்டு ஆண்டுகளுக்கான துணைப் பட்டம், நான்கு ஆண்டுகளுக்கான [[இளநிலைப் பட்டம்]] மற்றும் இரண்டு ஆண்டுகளுக்கான ஒரு முதுகலைப் பட்டம் ஆகியவை அடங்கும். இதற்குப் பிறகு மற்றொரு தேர்வானது ஒரு தேர்வரை [[முனைவர்]] பட்டம் படிக்க அனுமதி அளிக்கிறது.<ref name="wes.org">{{cite web |url=http://www.wes.org/ca/wedb/iran/firedov.htm |title=WEP-Iran |publisher=Wes.org |access-date=7 February 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120224011506/http://www.wes.org/ca/wedb/iran/firedov.htm |archive-date=24 February 2012 }}</ref>
 
=== சுகாதாரம் ===
{{Main|ஈரானில் சுகாதார பராமரிப்பு}}
[[File:Razavihospital faz2.jpg|thumb|இராசாவி மருத்துவமனை. இதன் தரமான [[நலம் பேணல்|மருத்துவ சேவைகளுக்காக]] இது [https://accreditation.ca/ ஏசிஐ] சான்றிதழ் பெற்றுள்ளது.<ref>{{Cite web |last=سایت |first=مدیر |date=28 December 2023 |title=گفتگو با استادی که مبتکروآغاز کننده روش های جدید جراحی مغز در دانشگاه علوم پزشکی مشهد است |url=https://razavihospital.ir/%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8%AA%DA%A9%D8%B1%D9%88%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D9%88/ |access-date=27 January 2024 |website=بیمارستان رضوی |language=fa-IR}}</ref>]]
சுகாதாரப் பராமரிப்பானது பொது-அரசாங்க அமைப்பு, தனியார் துறை மற்றும் [[அரசு சார்பற்ற அமைப்பு|அரசு சார்பற்ற அமைப்புகளால்]] வழங்கப்படுகிறது.<ref>{{Cite web |date=10 October 2016 |title=Filepool – Detail {{!}} Organization for Investment Economic and Technical Assistance of Iran |url=http://www.investiniran.ir/en/filepool/26?redirectpage=%2fen%2febook |access-date=1 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112638/http://www.investiniran.ir/en/filepool/26?redirectpage=%2fen%2febook |archive-date=10 October 2016 }}</ref>
 
உலகில் உடல் உறுப்பு வணிகம் சட்டப்பூர்வமாக உள்ள ஒரே நாடு ஈரான் ஆகும்.<ref>{{Cite journal |last=Movassagh |first=Hooman |date=24 April 2016 |title=Human Organ Donations under the "Iranian Model": A Rewarding Scheme for U.S. Regulatory Reform? |url=https://journals.iupui.edu/index.php/ihlr/article/view/21140 |journal=Indiana Health Law Review |language=en |volume=13 |issue=1 |pages=82–118 |doi=10.18060/3911.0013 |issn=2374-2593 |access-date=1 January 2024 |archive-date=1 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101151727/https://journals.iupui.edu/index.php/ihlr/article/view/21140 |url-status=live }}</ref> ஒரு விரிவான [[ஆரம்ப சுகாதார நிலையம்|ஆரம்ப சுகாதார இணையத்தின்]] நிறுவுதல் வழியாக பொது சுகாதாரத் தடுப்புச் சேவைகளை விரிவாக்க ஈரானால் முடிந்துள்ளது. இதன் விளைவாக குழந்தை மற்றும் தாய் இறப்பு வீதங்களானவை குறிப்பிடத்தக்க அளவுக்கு வீழ்ச்சி அடைந்துள்ளன. ஆயுள் காலமானது அதிகரித்துள்ளது. ஈரானின் சுகாதார அறிவுத் தரமானது உலகளவில் 17வதாகவும், மத்திய கிழக்கு மற்றும் வடக்கு ஆப்பிரிக்காவில் முதலாமானதாகவும் உள்ளது. மருத்துவ அறிவியல் உற்பத்திப் பட்டியலின் படி ஈரான் உலகில் 16வது இடத்தைப் பெற்றுள்ளது.<ref>{{Cite web |last=kental_tour |date=24 January 2023 |title=Iran health care ranking |url=https://kentaltravel.com/blog/iran-health-care-ranking/ |access-date=1 January 2024 |website=Kental Travel |language=en-US |archive-date=1 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101151727/https://kentaltravel.com/blog/iran-health-care-ranking/ |url-status=live }}</ref> மருத்துவச் சுற்றுலாவுக்கான விரும்பப்படும் இடமாக ஈரான் வேகமாக வளர்ந்து வருகிறது.<ref name=":0" />
 
இப்பகுதியில் உள்ள பிற இளம் சனநாயக நாடுகளின் பொதுவான பிரச்சினையை இந்நாடும் எதிர் கொண்டுள்ளது. பல்வேறு சேவைகளுக்கான ஏற்கனவே உள்ள பெரும் தேவையின் வளர்ச்சியுடன் இது போட்டியிடுகிறது. மக்கள் தொகை வளர்ச்சி வீதத்தில் எதிர்பார்க்கப்படும் அதிகரிப்பானது [[பொது உடல்நலவியல்]] கட்டமைப்பு மற்றும் சேவைகளுக்கான தேவையை அதிகரிக்கும் என்று குறிப்பிடப்படுகிறது.<ref>{{Cite web |date=1 January 2024 |title=Payvand |url=http://www.payvand.com/news/09/apr/1027.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111129222751/http://www.payvand.com/news/09/apr/1027.html |archive-date=29 November 2011 |access-date=1 January 2024 |website=Payvand}}</ref> ஈரானியர்களில் சுமார் 90% பேர் [[உடனலக் காப்பீடு|உடனலக் காப்பீட்டைக்]] கொண்டுள்ளனர்.<ref>{{Cite web |date=17 August 2016 |title=Iran Health Insurance in Brief |url=http://www.arkanteb.com/site/en/tips/69-iran-health-insurance-in-brief.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817173914/http://www.arkanteb.com/site/en/tips/69-iran-health-insurance-in-brief.html |archive-date=17 August 2016 |access-date=1 January 2024}}</ref>
 
== பண்பாடு ==
 
=== கலை ===
[[File:Mirror Hall by Kamal-ol-molk.JPG|thumb|கோலெஸ்தான் அரண்மனையில் உள்ள ''கமல்-அல்-மோல்க்கின்'' ''கண்ணாடி மண்டபமானது'' ஈரானின் நவீன கலையின் ஒரு தொடக்கப் புள்ளியாக அடிக்கடி கருதப்படுகிறது<ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopوdia Iranica|url=http://www.iranicaonline.org/articles/kamal-al-molk-mohammad-gaffari |title=Kamāl-al-Molk, Moḥammad Ḡaffāri |volume=XV |pages=417–433 |access-date=13 July 2017}}</ref>]]
வரலாற்றில் மிகச் செழிப்பான கலைப் பாரம்பரியங்களில் ஒன்றை ஈரான் கொண்டுள்ளது. [[கட்டடக்கலை]], [[ஓவியக் கலை]], [[இலக்கியம்]], [[இசை]], உலோக வேலைப்பாடு, கல் வேலைப்பாடு, [[நெசவுத் தொழில்நுட்பம்]], [[வனப்பெழுத்து]] மற்றும் [[சிற்பம்]] உள்ளிட்ட பல ஊடகங்களில் இந்நாடு வலிமையுடையதாக உள்ளது. வெவ்வேறு நேரங்களில் அண்டை நாகரிகங்களிலிருந்து வந்த தாக்கமும் முக்கியமானதாக இருந்துள்ளது. இசுலாமியக் கலையின் பரந்த பாணிகளின் ஒரு பங்காக பிந்தைய நாட்களில் பாரசீகக் கலையானது முதன்மையான தாக்கங்களைக் கொடுத்தும், பெற்றும் வந்துள்ளது.
 
பொ. ஊ. மு. 550-பொ. ஊ. மு. 330ஐச் சேர்ந்த [[அகாமனிசியப் பேரரசு|அகாமனிசியப் பேரரசில்]] இருந்து பின்னர் ஆட்சிக்கு வந்த அரசமரபுகளின் அரசவையானது பாரசீகக் கலை பாணிக்குத் தலைமை தாங்கியது. தற்போது எஞ்சியுள்ள மிகவும் ஈர்க்கக் கூடிய வேலைப்பாடுகளில் பலவற்றை விட்டுச் சென்ற அரசவையால் ஆதரவு பெற்ற கலையாக பாரசீகக் கலை உள்ளது. ஈரானில் உருவாக்கப்பட்ட அடர்த்தியான அலங்காரம், கவனமாக உருவாக்கப்பட்ட வடிவியற் கணித வடிவங்கள் ஆகியவற்றின் இசுலாமியப் பாணியானது எழிலார்ந்த மற்றும் ஒத்திசைந்த பாணியாக மாறியது. முகில்-பட்டை மற்றும் அடிக்கடி ஒரு சிறு அளவில் விலங்குகளைப் பிரதிநிதித்துவப்படுத்துவது போன்ற சீன உருப்படிவங்களையுடைய நிலையங்களிலிருந்து பெறப்பட்ட உருப்படிவங்களை இது ஒன்றிணைத்தது. 16-ஆம் நூற்றாண்டின் [[சபாவித்து வம்சம்|சபாவியப் பேரரசின்]] காலத்தின் போது இந்த பாணியானது பல்வேறு வகையான ஊடகங்களில் பயன்படுத்தப்பட்டது. மன்னர்களின் அரசவைக் கலைஞர்களால் பரவச் செய்யப்பட்டது. இவர்களில் பெரும்பாலானவர்கள் ஓவியர்களாக இருந்தனர்.<ref>{{Cite web |last=Komaroff |first=Authors: Suzan Yalman, Linda |title=The Art of the Safavids before 1600 {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/safa/hd_safa.htm |access-date=2024-07-06 |website=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History |language=en}}</ref>
 
சாசானியக் காலத்தின் போது ஈரானியக் கலையானது ஒரு மறுமலர்ச்சியைக் கண்டது.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/topic/Sasanian-dynasty |title=Sāsānian dynasty |encyclopedia=Encyclopوdia Britannica |date=18 July 2017 |quote=Under the Sāsānians Iranian art experienced a general renaissance. |access-date=20 July 2017 |archive-date=21 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121184437/https://www.britannica.com/topic/Sasanian-dynasty |url-status=live }}</ref> நடுக் காலங்களின் போது ஐரோப்பிய மற்றும் ஆசிய நடுக் காலக் கலையின் உருவாக்கத்தில் ஒரு முக்கியமான பங்கை சாசானியக் கலையானது ஆற்றியது.<ref>{{cite web |url=http://www.parstimes.com/history/title.html |title=Iran – A country study |publisher=Parstimes.com |access-date=18 June 2011 |archive-date=28 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728142527/http://www.parstimes.com/history/title.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.levity.com/alchemy/islam16.html |title=History of Islamic Science 5 |publisher=Levity.com |access-date=18 June 2011 |archive-date=5 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605031853/http://www.levity.com/alchemy/islam16.html |url-status=live }}</ref><ref name="Iran in Britannica">{{cite encyclopedia |last=Afary |first=Janet |title=Iran |year=2006 |encyclopedia=Encyclopوdia Britannica |access-date=29 October 2007 |url=https://www.britannica.com/eb/article-9106324/Iran |archive-date=2 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102225221/http://www.britannica.com/eb/article-9106324/Iran |url-status=live }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopوdia Iranica |url=http://www.iranicaonline.org/articles/art-in-iran-xii-iranian-pre-islamic-elements-in-islamic-art |title=Art in Iran |trans-title=xii. Iranian Pre-Islamic Elements in Islamic Art |volume=II |pages=549–646 |access-date=15 July 2017 |archive-date=23 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723171932/http://www.iranicaonline.org/articles/art-in-iran-xii-iranian-pre-islamic-elements-in-islamic-art |url-status=live }}</ref> சபாவிய சகாப்தமானது ஈரானியக் கலையின் பொற்காலம் என்று அறியப்படுகிறது.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Q6i8NQAACAAJ |author=Canby, Sheila R. |publisher=British Museum Press |year=2002 |title=The Golden Age of Persian Art: 1501–1722|isbn=978-0-7141-2404-9 }}</ref> சபாவியக் கலையானது குறிப்பிடத்தக்க தாக்கங்களை [[உதுமானியப் பேரரசு|உதுமானியர்]], [[முகலாயப் பேரரசு|முகலாயர்]] மற்றும் [[தக்காண சுல்தானகங்கள்|தக்காணத்தவர்]] ஆகியோர் மீது ஏற்படுத்த முயற்சி மேற்கொண்டிருந்தது. 11ஆம்-17-ஆம் நூற்றாண்டு ஐரோப்பா மீது தன் நவ நாகரிக மற்றும் தோட்டக் கட்டடக் கலை மூலமாக தாக்கம் கொண்டதாக இது அமைந்திருந்தது.
 
ஈரானிய சம காலக் கலையானது அதன் பூர்வீகத்தை [[குவாஜர் வம்சம்|கஜர் பேரரசின்]] அரசவையில் இருந்த ஒரு முக்கியமான [[மெய்மையியம் (கலை)|மெய்மையியல்]] ஓவியரான கமல்-உல்-மோல்க்கிடமிருந்து பெறுகிறது. ஓவியத்தின் இயல்பு நிலை மீது இவர் தாக்கத்தை ஏற்படுத்தி இருந்தார். புகைப் படங்களுடன் போட்டியிடும் ஓர் இயல்பான பாணியை இவர் பின்பற்றி வந்தார். 1928-இல் மிக உயர்ந்த தரமான கலையின் ஒரு புதிய ஈரானியப் பள்ளியானது இவரால் நிறுவப்பட்டது. ஓவியத்தின் "காபி கடை" பாணி என்று அழைக்கப்படும் பாணியானது இதற்குப் பிறகு வந்தது. இரண்டாம் உலகப் போரின் போது புதிய மேற்குலகத் தாக்கங்களின் வருகையால் ஈரானின் அவந்த்-கார்டே நவீனவியலாளர்கள் உருவாயினர். சம காலக் கலைக் காட்சியானது 1940களின் பிந்தைய பகுதியில் உருவாகியது. தெகுரானின் முதல் நவீன கலைக் காட்சிக் கூடமான அபதனா 1949-இல் மகுமூது சவதிபூர், உசேன் கசேமி மற்றும் உசாங் அசுதானி ஆகியோரால் திறக்கப்பட்டது.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=cSKMk4dmPVwC |title=Picturing Iran |trans-title=Art, Society and Revolution |first1=Lynn |last1=Gumpert |first2=Shiva |last2=Balaghi |page=48 |year=2002 |publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-86064-883-0 }}</ref> 1950களின் வாக்கில் புதிய இயக்கங்களானவை அதிகாரப்பூர்வ ஊக்குவிப்புகளைப் பெற்றன. மார்கோசு கிரிகோரியன் போன்ற கலைஞர்களின் வளர்ச்சிக்கு இது வழி வகுத்தது.<ref>{{cite web |title=Art in America: Modernity and revolution: a recent show of Iranian art focused on the turbulent time from 1960 to 1980, juxtaposing formally inventive works of art with politically charged photographs and posters – Art & Politics – Between Word and Image: Modern Iranian Visual Culture|date=25 November 2004 |website=looksmart |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1248/is_2_91/ai_97551434 |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041125121857/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1248/is_2_91/ai_97551434|archive-date=25 November 2004}}</ref>
 
=== கட்டடக்கலை ===
{{Main|பாரசீகக் கட்டிடக்கலை|பாரசீகப் பூங்கா}}
[[File:Chehel_Sotoon.jpg|thumb|[[இசுபகான்|இசுபகானில்]] உள்ள சகேல் சோதோன் அரண்மனை. சபாவியப் பேரரசின் காலத்தின் போது இது கட்டப்பட்டது. ஈரானிய மண்டப வடிவமான ஒரு தலரின் எடுத்துக்காட்டை இது கொண்டுள்ளது. இது ஓர் [[உலகப் பாரம்பரியக் களம்|உலகப் பாரம்பரியக் களமாகும்]].|222x222px]]
ஈரானில் கட்டடக் கலையின் வரலாறானது குறைந்தது பொ. ஊ. மு. 5,000-ஆவது ஆண்டில் இருந்து தொடங்குகிறது. தற்போதைய [[துருக்கி]] மற்றும் [[ஈராக்கு]] முதல் [[உசுபெக்கிசுத்தான்]] மற்றும் [[தஜிகிஸ்தான்]] வரையிலும், [[காக்கேசியா]] முதல் [[சான்சிபார்]] வரையிலும் உள்ள பகுதியில் இதன் இயல்பான எடுத்துக்காட்டுகள் பரவியுள்ளன. தங்களது கட்டடக் கலையில் [[கணிதம்]], [[வடிவவியல்]] மற்றும் [[வானியல்|வானியலின்]] தொடக்க காலப் பயன்பாட்டை ஈரானியர்கள் பயன்படுத்தினர். கட்டமைப்பு மற்றும் அழகியல் சார்ந்த வேறுபாட்டு முறையுடைய ஒரு பாரம்பரியத்தை இது விளைவித்துள்ளது.<ref>{{cite book |author=Pope, Arthur Upham |title=Persian Architecture |url=https://archive.org/details/persianarchitect0000unse |url-access=registration |publisher=[[George Braziller]] |location=New York |date=1965 |page=[https://archive.org/details/persianarchitect0000unse/page/266 266]|author-link=Arthur Upham Pope }}</ref> வழிகாட்டும் உருப்படிவமானது இதன் விண்வெளி சார்ந்த குறியீடாக உள்ளது.<ref>{{cite book |author1=Ardalan, Nader |author2=[[Laleh Bakhtiar|Bakhtiar, Laleh]]. |title=The Sense of Unity: The Sufi Tradition in Persian Architecture |date=2000 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-1-871031-78-2}}</ref>
 
திடீர்ப் புதுமைகளின்றி, படையெடுப்புகள் மற்றும் பண்பாட்டு அதிர்ச்சிகளால் உட்குலைவு நிலை வந்த போதிலும் முசுலிம் உலகத்தின் பிற பகுதிகளில் இருந்து ஓர் அடையாளப்படுத்தக் கூடிய பாணியைத் தனித்துவமாக இது உருவாக்கியுள்ளது. இதன் நற்பண்புகளாக "வடிவம் மற்றும் அளவுக்கான ஒரு குறிப்பிடத்தக்க உணர்வு; கட்டமைப்புப் புதுமைகள், குறிப்பாக கவிகை மற்றும் குவி மாடக் கட்டமைப்பில் எந்த பிற கட்டடக் கலையாலும் சவால் விட இயலாத ஒரு சுதந்திரமான மற்றும் வெற்றிகரமான அலங்காரத்திற்கான ஒரு தனிச் சிறப்பை இது கொண்டுள்ளது".{{Citation needed|date=August 2024}} இதன் வரலாற்றுச் சிறப்புடைய வாயில்கள், அரண்மனைகள் மற்றும் மசூதிகளுடன், தெகுரான் போன்ற நகரங்களின் அதி வேக வளர்ச்சியானது கட்டடக் கலையின் ஓர் அலையைக் கொண்டு வந்துள்ளது. பண்டைய காலத்தைச் சேர்ந்த மிக அதிக தொல்லியல் சிதிலங்கள் மற்றும் ஈர்ப்பிடங்களையுடைய நாடுகள் சார்ந்த [[ஐக்கிய நாடுகள் கல்வி, அறிவியல், பண்பாட்டு நிறுவனம்|ஐக்கிய நாடுகள் கல்வி, அறிவியல், பண்பாட்டு நிறுவனத்தின்]] பட்டியலில் ஈரான் 7வது இடத்தைப் பெறுகிறது.<ref>{{cite web |title=Virtual Conference |url=http://www1.american.edu/ted/iran-tour.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124090123/http://www1.american.edu/ted/iran-tour.htm |archive-date=24 November 2010 |access-date=18 June 2011 |publisher=American.edu}}</ref>
 
=== உலகப் பாரம்பரியக் களங்கள் ===
ஈரானின் செழிப்பான பண்பாடு மற்றும் வரலாறானது அதன் 27 [[உலகப் பாரம்பரியக் களம்|உலகப் பாரம்பரியக் களங்களால்]] பிரதிபலிக்கப்படுகிறது. உலகப் பாரம்பரியக் களங்களின் எண்ணிக்கையில் மத்திய கிழக்கில் 1வது இடத்தையும், உலகில் 10வது இடத்தையும் ஈரான் பெறுகிறது. இதில் [[பெர்சப்பொலிஸ்]], [[இமாம் சதுக்கம்|நக்சு-இ சகான் சதுக்கம்]], சோகா சன்பில், பசர்கதே, கோலெஸ்தான் அரண்மனை, அர்க்-இ பாம், [[பெஹிஸ்ட்டன் கல்வெட்டு]], சகர்-இ சுக்தே, [[சூசா]], தக்த்-இ சுலைமான், ஐர்கானியக் காடுகள், [[யாசுது]] நகரம் மற்றும் மேற்கொண்டவை அடங்கியுள்ளன. ஈரான் 24 உணர்ந்தறிய இயலாத பண்பாட்டுப் பாரம்பரியங்கள் அல்லது மனிதப் பொக்கிசங்களைக் கொண்டுள்ளது. உலகளவில் இதில் 5வது இடத்தைப் பெறுகிறது.<ref>{{Cite web |date=8 December 2023 |title=Iran secures 5th place worldwide for UNESCO-listed intangible treasures |url=https://www.tehrantimes.com/news/492297/Iran-secures-5th-place-worldwide-for-UNESCO-listed-intangible |access-date=12 January 2024 |website=Tehran Times |language=en |archive-date=14 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214020926/https://www.tehrantimes.com/news/492297/Iran-secures-5th-place-worldwide-for-UNESCO-listed-intangible |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=asadian |date=6 December 2023 |title=Iran Reached 5th in UNESCO Intangible Cultural Heritage list |url=https://en.shafaqna.com/340309/iran-reached-5th-rank-in-unesco-intangible-cultural-heritage-list/ |access-date=12 January 2024 |website=International Shia News Agency |language=en-US |archive-date=12 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240112082739/https://en.shafaqna.com/340309/iran-reached-5th-rank-in-unesco-intangible-cultural-heritage-list/ |url-status=live }}</ref>
 
=== நெய்தல் ===
{{Main|பாரசீகக் கம்பளம்}}
[[File:Pazyryk_carpet.jpg|thumb|பசிரிக் கம்பளம், ஆண்டு பொ. ஊ. மு. 400]]
ஈரானின் கம்பளம் நெய்தலானது [[வெண்கலக் காலம்|வெண்கலக் காலத்தில்]] அதன் பூர்வீகத்தைக் கொண்டுள்ளது. ஈரானியக் கலையின் மிகச் சிறப்பாகக் குறிப்பிடத்தக்க தோற்றங்களில் ஒன்று இதுவாகும். பாரசீகப் பண்பாடு மற்றும் ஈரானியக் கலையின் ஒரு முக்கிய இன்றியமையாத பகுதியாகக் கம்பளம் நெய்தல் உள்ளது. பாரசீக முரட்டுக் கம்பளங்கள் மற்றும் கம்பளங்கள் கிராமம் மற்றும் பட்டணப் பணியிடங்களில் நாடோடி பழங்குடியினங்களாலும், தேசிய மதிப்பு வாய்ந்த அரசவைத் தயாரிப்பிடங்களிலும் ஒன்றின் பக்கவாட்டில் ஒன்றாக நெய்யப்பட்டன. இவ்வாறாக, பாரம்பரியத்தின் சம காலக் கோடுகளை இவை பிரதிநிதித்துவப்படுத்துகின்றன. ஈரான், பாரசீகப் பண்பாடு, மற்றும் அதன் பல்வேறு மக்களின் வரலாற்றைப் பிரதிபலிக்கின்றன. "பாரசீகக் கம்பளம்" என்ற சொல்லானது மிக அடிக்கடி அடுக்காக-செய்யப்பட்ட துணிகளைக் குறிப்பிட்டாலும், சமதளமாக நெய்யப்பட்ட கம்பளங்கள் மற்றும் முரட்டுக் கம்பளங்களான கிலிம், சோவுமக் போன்றவை, மற்றும் சுசனி போன்ற வேலைப்பாடுகளையுடைய நீர்ம உறிஞ்சுத் தாள் ஆகியவை பாரசீகக் கம்பளம் நெய்தலின் பல்வேறு பாரம்பரியங்களின் ஒரு பகுதியாகும்.
 
உலகில் கையால் நெய்யப்பட்ட கம்பளங்களில் நான்கில் மூன்று பங்கை ஈரான் உற்பத்தி செய்கிறது. ஏற்றுமதிச் சந்தைகளில் 30%ஐக் கொண்டுள்ளது.<ref name="Goswami2009">{{cite book|author=K K Goswami|title=Advances in Carpet Manufacture|url=https://books.google.com/books?id=-cekAgAAQBAJ&pg=PA148|year=2009|publisher=Elsevier|isbn=978-1-84569-585-9|page=148}}</ref><ref>{{cite web |last=Khalaj |first=Mehrnosh |url=http://www.ft.com/cms/s/0/5a5c0444-1669-11df-bf44-00144feab49a.html?ftcamp=rss |title=Iran's oldest craft left behind |publisher=Financial Times |date=10 February 2010 |access-date=4 October 2013 |url-access=subscription |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226073509/https://www.ft.com/content/5a5c0444-1669-11df-bf44-00144feab49a?ftcamp=rss%20 |url-status=live }}</ref> 2010-இல் [[பாருசு மாகாணம்]] மற்றும் கசனில் உள்ள கம்பளம் நெய்தலின் பாரம்பரியத் திறன்களானவை யுனெஸ்கோவின் உணர்ந்தறிய இயலாத பண்பாட்டுப் பாரம்பரியப் பட்டியலில் பொறிக்கப்பட்டன.<ref>{{Cite web |title=UNESCO – Traditional skills of carpet weaving in Fars |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-skills-of-carpet-weaving-in-fars-00382 |access-date=1 January 2024 |website=ich.unesco.org |language=en |archive-date=8 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208020730/https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-skills-of-carpet-weaving-in-fars-00382 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=UNESCO – Traditional skills of carpet weaving in Kashan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-skills-of-carpet-weaving-in-kashan-00383 |access-date=1 January 2024 |website=ich.unesco.org |language=en |archive-date=8 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208020852/https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-skills-of-carpet-weaving-in-kashan-00383 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2012 |title=Iran's carpet washing ritual registered on UNESCO representative list |url=https://en.mehrnews.com/news/53059/Iran-s-carpet-washing-ritual-registered-on-UNESCO-representative |access-date=1 January 2024 |website=Mehr News Agency |language=en |archive-date=1 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101111553/https://en.mehrnews.com/news/53059/Iran-s-carpet-washing-ritual-registered-on-UNESCO-representative |url-status=live }}</ref> "முரட்டுக் கம்பளப் பட்டை" நாடுகளால் உற்பத்தி செய்யப்படும் கிழக்கத்திய முரட்டுக் கம்பளங்களுக்குள் தன் பல வகை வடிவங்களின் வேறுபாடு மற்றும் நுணுக்கத்திற்காகப் பாரசீகக் கம்பளங்கள் தனித்து நிற்கின்றன.<ref>{{Cite web |last=Team |first=SURFIRAN Editorial |date=2016-02-06 |title=Persian Carpets Return to the US Market |url=https://surfiran.com/mag/iranian-carpet/ |access-date=2024-07-06 |website=SURFIRAN Mag |language=en-US}}</ref>
 
தப்ரீசு, கெர்மான், ரவர், [[நிசாபூர்]], [[மஸ்சாத்]], கசன், இசுபகான், நைன் மற்றும் கொம் போன்ற பட்டனங்கள் மற்றும் மாகாண மையங்களில் கம்பளங்கள் நெய்யப்பட்டன. அவற்றின் குறிப்பிடத்தக்க நெய்தல் நுட்பங்கள் மற்றும் உயர் தர மூலப்பொருட்கள், வண்ணங்கள் மற்றும் வடிவங்களின் பயன்பாடுகளை இவை இயற்பண்புகளாகக் கொண்டுள்ளன. கையால் நெய்யப்பட்ட பாரசீக முரட்டுக் கம்பளங்களும், கம்பளங்களும் உயர் கலை மதிப்பு மற்றும் பெருமையை உடைய பொருட்களாகப் [[பண்டைக் கிரேக்க மொழி]] எழுத்தாளர்கள் இவற்றைக் குறிப்பிட்டதிலிருந்து மதிக்கப்படுகின்றன.
 
=== இலக்கியம் ===
{{Main|பாரசீக இலக்கியம்}}
{{multiple image
| align = right
| image1 = Hafez 880714 095.jpg
| width1 = 160
| alt1 =
| caption1 =
| image2 = Saadi Tomb.jpg
| width2 = 150
| alt2 =
| caption2 =
| width3 = 100
| alt3 =
| footer = [[சீராசு|சீராசில்]] உள்ள [[ஹாஃபீசு]] மற்றும் சாடி ஆகிய கவிஞர்களின் கல்லறைகள்
}}
 
ஈரானின் மிகப் பழைய [[இலக்கியம்|இலக்கிய]] பாரம்பரியமானது [[அவெஸ்தான் மொழி|அவெத்தா மொழியினுடையது]] ஆகும். [[அவெத்தா|அவெத்தாவின்]] [[ஈரானிய மொழிகள்|பண்டைய ஈரானிய]] [[வழிபாட்டு மொழி]] இதுவாகும். [[சரதுசம்|சரதுச]] மற்றும் பண்டைய ஈரானிய சமயத்தின் பழங்கதை மற்றும் சமய நூல்களை இது கொண்டுள்ளது.<ref>{{cite journal |journal=Indo-Iranian Journal |title=A Glossary of Terms for Weapons and Armor in Old Iranian|first=W.W. |last=Malandra |volume=15 |issue=4|pages=264–289|year=1973 |location=Philadelphia |publisher=Brill |jstor=24651454|doi=10.1163/000000073790079071|s2cid=162194727}}</ref><ref>{{cite book |author1=David Levinson |author2=Karen Christensen |title=Encyclopedia of Modern Asia: Iaido to Malay |url=https://archive.org/details/encyclopediamode02levi_463 |url-access=limited |year=2002 |publisher=Charles Scribner's Sons |isbn=978-0-684-80617-4 |page=[https://archive.org/details/encyclopediamode02levi_463/page/n97 48]}}</ref> [[அனத்தோலியா|ஆசிய மைனர்]], [[நடு ஆசியா]] மற்றும் [[தெற்கு ஆசியா|தெற்காசியாவில்]] இருந்த பாரசீக மயமாக்கப்பட்ட சமூகங்களின் வழியாகப் பாரசீக மொழியானது பயன்படுத்தப்பட்டு, முன்னேற்றப்பட்டது. உதுமானிய மற்றும் முகலாய இலக்கியங்கள் போன்றவற்றில் விரிவான தாக்கங்களை இது விட்டுச் சென்றுள்ளது. ஈரான் பல பிரபலமான நடுக் காலக் கவிஞர்களைக் கொண்டுள்ளது. [[ரூமி|மௌலானா]], [[பிர்தௌசி]], [[ஹாஃபீசு]], சாடி, [[ஓமர் கய்யாம்]], மற்றும் [[நிசாமி காஞ்சவி]] ஆகியோர் இதில் குறிப்பிடத்தக்கவர்கள் ஆவர்.<ref>{{cite book|author=François de Blois |title=Persian Literature: A Bio-bibliographical Survey|url=https://books.google.com/books?id=F-lH8aQ9-HsC&pg=363|access-date=21 June 2013|volume=5|date=April 2004|publisher=Routledge|quote=Nizami Ganja'i, whose personal name was Ilyas, is the most celebrated native poet of the Persians after Firdausi.|isbn=978-0-947593-47-6|page=363}}</ref>
 
மனித இனத்தின் மிகச் சிறந்த இலக்கியங்களில் ஒன்றாக ஈரானிய இலக்கியம் குறிப்பிடப்படுகிறது.<ref>Arthur John Arberry, ''The Legacy of Persia'', Oxford: Clarendon Press, 1953, {{ISBN|0-19-821905-9}}, p. 200.</ref> [[யொஹான் வூல்ப்காங் ஃபொன் கேத்தா]] உலக இலக்கியத்தின் நான்கு முதன்மையான தொகுதிகளில் ஒன்று ஈரானிய இலக்கியம் என்று குறிப்பிடுகிறார்.<ref>Von David Levinson; Karen Christensen, ''Encyclopedia of Modern Asia'', Charles Scribner's Sons. 2002, vol. 4, p. 480</ref> நடு பாரசீக மற்றும் பழைய பாரசீக மொழிகளின் எஞ்சியுள்ள நூல்களில் பாரசீக இலக்கியமானது அதன் வேர்களைக் கொண்டுள்ளது. பழைய பாரசீக மொழியானது பொ. ஊ. மு. 522-ஆம் ஆண்டு வரை அதன் காலத்தைக் கொண்டுள்ளது. இதுவே [[பெஹிஸ்ட்டன் கல்வெட்டு]] எனப்படும் தொடக்க கால [[அகாமனிசியப் பேரரசு|அகாமனிசியப் பேரரசின்]] எஞ்சியுள்ள கல்வெட்டின் காலமாகும். எனினும், எஞ்சியுள்ள பாரசீக இலக்கியத்தில் பெரும்பாலானவை அண். பொ. ஊ. 650-இல் ஏற்பட்ட [[பாரசீகம் மீதான இசுலாமியப் படையெடுப்பு|முசுலிம் படையெடுப்பைத்]] தொடர்ந்த காலங்களில் இருந்து வருகின்றன. [[அப்பாசியக் கலீபகம்]] ஆட்சிக்கு (பொ. ஊ. 750) வந்ததற்குப் பிறகு [[கலீபகம்|இசுலாமியக் கலீபகத்தின்]] எழுத்தர்களாகவும், அரசு அதிகாரிகளாகவும் ஈரானியர்கள் உருவாயினர். அதிகரித்து வந்த நிலையாக அதன் எழுத்தாளர்கள் மற்றும் கவிஞர்களாகவும் ஆயினர். அரசியல் காரணங்களுக்காகக் [[குராசான்]] மற்றும் [[திரான்சாக்சியானா|திரான்சாக்சியானாவில்]] புதிய பாரசீக மொழி இலக்கியமானது வளர்ச்சியடைந்து செழித்தது. தகிரிகள் மற்றும் [[சாமனியப் பேரரசு]] போன்றவை இசுலாமுக்குப் பிந்தைய ஈரானின் தொடக்க கால ஈரானிய அரசமரபுகளாக [[குராசான் மாகாணம்|குராசானில்]] தங்களது மையத்தைக் கொண்டிருந்தால் இவ்வாறு செழித்தது.<ref>Frye, R.N., "Darī", ''The Encyclopaedia of Islam'', Brill Publications, CD version.</ref>
 
=== தத்துவம் ===
[[File:Persian Scholar pavilion in Viena UN (Rhazes&Khayyam).jpg|thumb|அறிஞர்களின் ஓய்வுக் கூடம் என்பது [[ஐக்கிய நாடுகள் வியன்னா அலுவலகம்|வியன்னாவில் உள்ள ஐ. நா. அலுவலகத்துக்கு]] ஈரானால் வழங்கப்பட்ட ஒரு நினைவுச் சின்னம் ஆகும். இது ஈரானிய நடுக் கால அறிஞர்களின் சிலைகளைக் கொண்டுள்ளது.]]
ஈரானியத் தத்துவமானது [[ஈரானிய மொழிகள்|பழைய ஈரானிய மொழித்]] தத்துவப் பாரம்பரியங்கள் மற்றும் எண்ணங்களில் அதன் தொடக்கத்தைக் கொண்டுள்ளது. பண்டைய [[இந்தோ ஈரானியர்கள்|இந்தோ-ஈரானிய]] வேர்களில் அதன் பூர்வீகத்தைக் கொண்டுள்ளது. [[சரத்துஸ்தர்|சரத்துஸ்தரின்]] போதனைகளால் இது தாக்கம் கொண்டுள்ளது. ஈரானிய வரலாறு முழுவதும் [[பாரசீகம் மீதான இசுலாமியப் படையெடுப்பு|அரபு]] மற்றும் [[நடு ஆசியா மீதான மங்கோலியப் படையெடுப்பு|மங்கோலியப்]] படையெடுப்புகள் போன்ற வழக்கத்துக்கு மாறான அரசியல் மற்றும் சமூக மாற்றங்கள் காரணமாக எண்ணங்களின் பள்ளிகளின் ஒரு பரந்த தொகுதிகள் தத்துவக் கேள்விகள் மீதான ஒரு பரவலான பார்வைகளைக் காட்டியுள்ளன. பழைய ஈரானிய மற்றும் முதன்மையாக [[சரதுசம்]] சார்ந்த பாரம்பரியங்களில் இருந்து இசுலாமுக்கு முற்காலத்தின் பிந்தைய சகாப்தத்தில் தோன்றிய பள்ளிகளான [[மானி சமயம்]] மற்றும் மசுதாக்கியம் போன்றவை மற்றும் மேலும் இசுலாமுக்குப் பிந்தைய பள்ளிகளிலும் இது விரிவடைந்துள்ளது.
 
[[சைரஸ் உருளை|சைரஸ் உருளையானது]] [[சரத்துஸ்தர்|சரத்துஸ்தரால்]] வெளிப்படுத்தப்பட்ட கேள்விகள் மற்றும் எண்ணங்களின் ஒரு பிரதிபலிப்பாகக் கருதப்படுகிறது. அகாமனிசியச் சகாப்தத்தின் சரதுசப் பள்ளிகளில் இது வளர்ச்சியடைந்தது.<ref>{{cite encyclopedia |editor=Boyce, Mary |title=The Origins of Zoroastrian Philosophy" in "Persian Philosophy |encyclopedia=Companion Encyclopedia of Asian Philosophy |first1=Brian |last1=Carr |first2=Indira |last2=Mahalingam |publisher=Routledge |year=2009}}</ref> பண்டைய ஈரானியத் தத்துவம், [[பண்டைய கிரேக்க மெய்யியல்]] மற்றும் [[இசுலாமிய மெய்யியல்|இசுலாமிய மெய்யியலின்]] வளர்ச்சி ஆகியவற்றுடனான வேறுபட்ட உறவாடல்களை இசுலாமுக்குப் பிந்தைய ஈரானியத் தத்துவமானது இயல்புகளாகக் கொண்டுள்ளது. ஒளிர்வுப் பள்ளி மற்றும் மனித அனுபவத்தைத் தாண்டிய தத்துவம் ஆகியவை ஈரானில் அச்சகாப்தத்தின் இரண்டு முக்கியமான தத்துவப் பாரம்பரியங்களாகக் கருதப்படுகின்றன. சம கால ஈரானியத் தத்துவமானது அதன் சிந்தனை இன்ப நாட்டத்தின் ஒடுக்கு முறையால் அதனளவில் வரம்புக்குட்பட்டதாகவே உள்ளது.<ref>{{Cite journal|last=Ayatollahy|first=Hamidreza|title=Philosophy in Contemporary Iran|journal=Revista Portuguesa de Filosofia|year=2006|volume=62|issue=2/4|pages=811–816|jstor=40419494}}</ref>
 
=== தொன் மரபியலும், மரபு சார் கதைகளும் ===
[[File:Rostam and Sohrab Statue 01.jpg|thumb|[[மஸ்சாத்|மஸ்சாத்தில்]] உள்ள ஈரானியத் தொன் மரபியல் கதாநாயகனான ரோசுதமின் சிலை. தன் மகன் சோரப்புடன் உள்ளார்.]]
ஈரானியத் தொன் மரபியலானது அசாதாரணமான நபர்களின் பண்டைக் கால ஈரானிய மரபு சார் கதைகளை உள்ளடக்கியுள்ளது. இவை [[நல்லதும் கெட்டதும்]] ([[அகுரா மஸ்தா]] மற்றும் அகிரிமான்), கடவுள்களின் செயல்கள், கதாநாயகர்கள் மற்றும் உயிரினங்களின் சாகசங்கள் ஆகியவற்றைப் பிரதிபலிக்கின்றன. 10-ஆம் நூற்றாண்டுப் பாரசீகக் கவிஞரான [[பிர்தௌசி]] ''[[சா நாமா]]'' ("மன்னர்களின் நூல்") என்று அறியப்படும் ஈரானின் தேசிய இதிகாசத்தின் நூலாசிரியர் ஆவார். ''சா நாமா'' நூலானது ஈரானின் மன்னர்கள் மற்றும் கதாநாயகர்களின் வரலாற்றின் ஒரு நடுக் காலப் பாரசீகத் தொகுப்பான ''சவதய்நமக்'' என்ற நூலைப் பெரும்பாலும் அடிப்படையாகக் கொண்டது.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/biography/Ferdowsi#ref69128 |title=Ferdowsī |author=Boyle, John Andrew |encyclopedia=Encyclopوdia Britannica |access-date=18 July 2017 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010062257/https://www.britannica.com/biography/Ferdowsi#ref69128 |url-status=live }}</ref> மேலும், [[சரதுசம்|சரதுசப்]] பாரம்பரியத்தின் கதைகள் மற்றும் நபர்கள், [[அவெத்தா]] குறிப்புகளில் இருந்து எடுக்கப்பட்டவை, தென்கர்து, வெந்திதத், மற்றும் புந்தகிசன் ஆகியவற்றை அடிப்படையாகக் கொண்டுள்ளது. நவீன அறிஞர்கள் தொன் மரபியலை ஆய்வு செய்து ஈரான் மட்டுமல்லாது பெரிய ஈரான் என்ற பகுதியின் சமய மற்றும் அரசியல் அமைப்புகளின் மீது வெளிச்சத்தைக் காட்ட முற்படுகின்றனர். பெரிய ஈரான் பகுதி என்பது [[மேற்கு ஆசியா]], [[நடு ஆசியா]], [[தெற்கு ஆசியா]], மற்றும் [[தென்காக்கேசியா|தென்காக்கேசியாவை]] உள்ளடக்கிய பகுதியாகும். இப்பகுதிகளில் ஈரானின் பண்பாடானது குறிப்பிடத்தக்க அளவுக்குத் தாக்கத்தை ஏற்படுத்தியுள்ளது.
 
ஈரானிய மரபு சார் கதைகள் மற்றும் பண்பாட்டில் [[கதைகூறல்|கதை கூறலானது]] ஒரு குறிப்பிடத்தக்க இருப்பைக் கொண்டுள்ளது.<ref>{{Cite web |title=UNESCO – Naqqāli, Iranian dramatic story-telling |url=https://ich.unesco.org/en/USL/naqqli-iranian-dramatic-story-telling-00535 |access-date=31 January 2024 |website=ich.unesco.org |language=en |archive-date=22 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240222215849/https://ich.unesco.org/en/USL/naqqli-iranian-dramatic-story-telling-00535 |url-status=live }}</ref> பாரம்பரிய ஈரானில் அரசவைகள் மற்றும் பொதுத் திரையரங்குகளில் தங்களது பார்வையாளர்களுக்காக இசைப் பாடகர்கள் பாடினர்.<ref>{{Cite web |date=20 January 2021 |title=Persian Poetry and Its Evolution in Pre-Islamic Royal Courts |url=https://old.saednews.com/en/post/persian-poetry-and-its-evolution-in-pre-islamic-royal-courts |access-date=31 January 2024 |website=old.saednews.com |language=fa |archive-date=31 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131115021/https://old.saednews.com/en/post/persian-poetry-and-its-evolution-in-pre-islamic-royal-courts |url-status=live }}</ref> [[கதைகூறல்|பார்த்தியர்கள்]] ஓர் இசைப் பாடகரைக் கோசான் என்றும், [[சாசானியப் பேரரசு|சாசானியர்கள்]] குனியகர் என்றும் குறிப்பிட்டனர்.<ref>{{Cite web |date=15 February 2023 |title=MYTHOLOGIES OF PERSIA (IRAN) |url=https://indigenouspeoplenet.wordpress.com/2023/02/14/mythologies-of-persia-iran/ |access-date=31 January 2024 |website=Indigenous Peoples Literature |language=en |archive-date=31 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131115020/https://indigenouspeoplenet.wordpress.com/2023/02/14/mythologies-of-persia-iran/ |url-status=live }}</ref> சபாவியப் பேரரசின் காலத்தில் இருந்து கதை கூறுபவர்கள் மற்றும் கவிதை வாசிப்பவர்கள் காபி கடைகளில் தோன்ற ஆரம்பித்தனர்.<ref name="auto6">{{Cite web |last=Foundation |first=Encyclopaedia Iranica |title=Welcome to Encyclopaedia Iranica |url=https://iranicaonline.org/ |access-date=14 January 2024 |website=iranicaonline.org |language=en-US |archive-date=10 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100410171658/https://iranicaonline.org/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Khandwala |first=Anoushka |date=30 March 2021 |title=From the Grounds Up: Coffeeshops and the History of Iranian Art |url=https://elephant.art/from-the-grounds-up-coffeeshops-and-the-history-of-iranian-art-30032021/ |access-date=31 January 2024 |website=ELEPHANT |language=en-US |archive-date=31 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131115021/https://elephant.art/from-the-grounds-up-coffeeshops-and-the-history-of-iranian-art-30032021/ |url-status=live }}</ref> [[ஈரானியப் புரட்சி|ஈரானியப் புரட்சிக்குப்]] பிறகு 1985-ஆம் ஆண்டு பண்பாட்டுப் பாரம்பரியம், சுற்றுலா மற்றும் கைவினைப் பொருட்களின் அமைச்சகமானது நிறுவப்பட்டது.<ref>{{Cite web |title=Iran Cultural Heritage, Handcraft and Tourism Organization |url=https://www.loc.gov/item/lcwaN0016051/ |access-date=14 January 2024 |website=Library of Congress |archive-date=14 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114100923/https://www.loc.gov/item/lcwaN0016051/ |url-status=live }}</ref> இது தற்போது கடுமையாக மையப்படுத்தப்பட்ட அமைப்பாக உள்ளது. அனைத்து வகையான பண்பாட்டுச் செயல்பாடுகளையும் மேற்பார்வையிடுகிறது. மானுடவியல் மற்றும் மரபு சார் கதைகள் மீதான அறிவியல் பூர்வ சந்திப்பை 1990-ஆம் ஆண்டு இது நடத்தியது.<ref>{{Cite web |title=Iran Cultural Heritage, Handcraft and Tourism Organization |url=https://www.loc.gov/item/lcwaN0016051/ |access-date=14 January 2024 |website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA}}</ref>
 
=== அருங்காட்சியகங்கள் ===
[[File:Národní muzeum Íránu.jpg|thumb|தெகுரானிலுள்ள ஈரானின் தேசிய அருங்காட்சியகம்]]
 
[[தெகுரான்|தெகுரானிலுள்ள]] ஈரானின் தேசிய அருங்காட்சியகமானது இந்நாட்டின் மிக முக்கிய பண்பாட்டு அமைப்பாக உள்ளது.<ref>{{Cite web |title=National Museum of Iran |url=https://www.letsgoiran.com/iran-travel-guide/tehran-travel-guide/national-museum-of-iran |access-date=6 January 2024 |website=letsgoiran.com |archive-date=22 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231222222428/https://www.letsgoiran.com/iran-travel-guide/tehran-travel-guide/national-museum-of-iran |url-status=live }}</ref> ஈரானில் உள்ள முதல் மற்றும் மிகப் பெரிய அருங்காட்சியகமாக இந்த அமைப்பானது பண்டைக் கால ஈரானின் அருங்காட்சியகம் மற்றும் இசுலாமிய சகாப்தத்தின் அருங்காட்சியகம் ஆகியவற்றை உள்ளடக்கியுள்ளது. பாதுகாப்பு செய்தால், ஈரானின் தொல்லியல் சேகரிப்புகளை பார்வைக்கு வைத்தல் மற்றும் ஆய்வு செய்தல் ஆகியவற்றில் உலகின் மிக முக்கியமான அருங்காட்சியமாகத் தேசிய அருங்காட்சியகம் திகழ்கிறது.<ref>{{Cite web |title=National Museum of Iran – Official Site For National Museum Of Iran |url=https://irannationalmuseum.ir/en/ |access-date=6 January 2024 |language=fa-IR |archive-date=2 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202002842/https://irannationalmuseum.ir/en/ |url-status=live }}</ref> பொருட்களின் அளவு, பல் வகைமை மற்றும் அதன் நினைவுச் சின்னங்களின் தரம் ஆகியவற்றைப் பொறுத்த வரையில் உலக அளவில் மிக மதிப்பு வாய்ந்த சில அருங்காட்சியகங்களில் ஒன்றாக இது இடத்தைப் பெறுகிறது.<ref>{{Cite web |date=7 January 2024 |title=National Museum of Iran |url=https://en.unesco.org/silkroad/content/national-museum-iran |website=UNESCO |access-date=6 January 2024 |archive-date=6 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106224054/https://en.unesco.org/silkroad/content/national-museum-iran |url-status=live }}</ref>
 
கோலேஸ்தான் அரண்மனை ([[உலகப் பாரம்பரியக் களம்]]), தேசிய ஆபரணங்களின் கருவூலம், ரெசா அப்பாசி அருங்காட்சியகம், சம காலக் கலையின் தெகுரான் அருங்காட்சியகம், சதாபாத் வளாகம், கம்பள அருங்காட்சியகம், அப்கினே அருங்காட்சியகம், பாருசு அருங்காட்சியகம், அசர்பைசான் அருங்காட்சியகம், கெக்மதனே அருங்காட்சியகம், சூசா அருங்காட்சியகம் போன்ற பல பிற பிரபலமான அருங்காட்சியங்கள் நாடு முழுவதும் காணப்படுகின்றன. 2019-ஆம் ஆண்டு அருங்காட்சியகங்களுக்கு 2.50 கோடி பேர் வருகை புரிந்தனர்.<ref>{{Cite web |date=7 January 2024 |title=25 million people visited museums last year |url=https://en.irna.ir/news/83321603/25-million-people-visit-museums-last-year |website=IRNA |access-date=6 January 2024 |archive-date=6 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106225535/https://en.irna.ir/news/83321603/25-million-people-visit-museums-last-year |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=21 May 2019 |title=25 million visited Iran's heritage museums in calendar year |url=https://www.tehrantimes.com/news/436197/25-million-visited-Iran-s-heritage-museums-in-calendar-year |access-date=6 January 2024 |website=Tehran Times |language=en |archive-date=29 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229012947/https://www.tehrantimes.com/news/436197/25-million-visited-Iran-s-heritage-museums-in-calendar-year |url-status=live }}</ref>
 
=== இசையும், நடனமும் ===
{{multiple image|
| align =
| direction = vertical
| width = 210
| image1 = Museum of Persepolis Darafsh (16) (cropped).JPG
| caption1 = கர்ணா என்பது பண்டைக் கால ஈரானிய இசைக் கருவிகளில் ஒன்றாகும். இது பொ. ஊ. மு. 6ஆம் நூற்றாண்டுக்குக் காலமிடப்படுகிறது. இது பெர்சப்பொலிஸ் அருங்காட்சியகத்தில் வைக்கப்பட்டுள்ளது.
| image2 = Dancers on a piece of ceramic from CheshmeAli, Iran, 5000 BC, Louvre.jpg
| caption2 = செசுமே அலி என்ற இடத்தைச் சேர்ந்த சுட்ட களிமண்ணின் ஒரு துண்டின் மீது நடனமாடுபவர்களின் படம். ஆண்டு பொ. ஊ. மு. 5,000.
| total_width =
| alt1 =
}}
வெளிப்படையாகத் தெரிந்த வகையிலே ஈரான் தொடக்க கால சிக்கலான இசைக் கருவிகளின் பிறப்பிடமாகும். இவை பொ. ஊ. மு. 3-ஆம் ஆயிரமாண்டு காலமிடப்படுகின்றன.<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.iranicaonline.org/articles/music-history-i-pre-islamic-iran |title=Music History |trans-title=i. Third Millennium B.C.E. |encyclopedia=Encyclopوdia Iranica |last1=Foundation |first1=Encyclopaedia Iranica |access-date=27 August 2015 |archive-date=11 May 2020 |archive-url=https://archive.today/20200511141918/http://www.iranicaonline.org/articles/music-history-i-pre-islamic-iran |url-status=live }}</ref> மதக்து மற்றும் குலே பரா ஆகிய இடங்களில் கூரிய விளிம்புகளையுடைய யாழ் வகைகளின் பயன்பாடானது ஆவணப்படுத்தப்பட்டுள்ளது. குலே பராவில் [[ஈலாம்|ஈலாமிய]] இசைக் கருவிகளின் மிகப் பெரிய தொகுப்பானது ஆவணப்படுத்தப்பட்டுள்ளது. [[செனபோன்|செனபோனின்]] ''சைரோபீடியாவானது'' [[அகாமனிசியப் பேரரசு|அகாமனிசியப் பேரரசின்]] அரசவையில் பாடும் பெண்கள் இருந்ததைக் குறிப்பிடுகிறது. [[பார்த்தியப் பேரரசு|பார்த்தியப் பேரரசின்]] கீழ் கோசான் (இசைப் பாடகருக்கான பார்த்தியச் சொல்) ஒரு முக்கியமான பங்கை ஆற்றினர்.<ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=[[Encyclopوdia Iranica]] |url=http://www.iranicaonline.org/articles/gosan |title=GŌSĀN |volume=Xi |pages=167–170 |access-date=15 July 2017 |archive-date=24 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924074942/http://www.iranicaonline.org/articles/gosan |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Farrokh |first=Dr Kaveh |title=Parthian and Central Asian Martial Music |url=https://www.kavehfarrokh.com/ancient-prehistory-651-a-d/parthian/parthian-and-central-asian-martial-music/ |access-date=2024-05-26 |website=Dr. Kaveh Farrokh |language=en-US |archive-date=26 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526112928/https://www.kavehfarrokh.com/ancient-prehistory-651-a-d/parthian/parthian-and-central-asian-martial-music/ |url-status=live }}</ref>
 
சாசானிய இசையின் வரலாறானது முந்தைய காலப் பகுதிகளின் இசை வரலாற்றை விட நல்ல முறையில் ஆவணப்படுத்தப்பட்டுள்ளது. குறிப்பாக இது அவெத்தா நூல்களில் மிக அதிகமாகக் காணப்படுகிறது.<ref name=EI-mhphi>{{harv|Lawergren|2009}} iv. First millennium C.E. (1) Sasanian music, 224–651.</ref> இரண்டாம் கோசுரோவின் காலத்தின் போது சாசானிய அரசவையானது முக்கியமானை இசைக் கலைஞர்களைக் கொண்டிருந்தது. இவர்களின் பெயர்கள் ஆசாத், பம்சாத், பர்பாத், நகிசா, ராம்தின் மற்றும் சர்காசு ஆகியவையாகும். ஈரானியப் பாரம்பரிய இசைக் கருவிகளானவை சங் (யாழ்), கனுன், சந்தூர், ரூத் (ஔத், பர்பத்), தார். தோதார், செதார், தன்பூர் மற்றும் கமாஞ்சே போன்ற நரம்பு இசைக் கருவிகளையும், சோர்னா (சுர்னா, கர்ணா), மற்றும் நே போன்ற காற்று இசைக் கருவிகளையும், தோம்பக், குஸ், தப் (தயேரே) மற்றும் [[நகரா (இசைக்கருவி)|நகரே]] போன்ற தாள இசைக் கருவிகளையும் உள்ளடக்கியதாகும்.
 
ஈரானின் முதல் இசை வரைவு இசைக் குழுவான தெகுரான் இசை வரைவு இசைக் குழுவானது 1933-ஆம் ஆண்டு நிறுவப்பட்டது. 1940களின் பிற்பகுதியில் ரூகொல்லா கலேகி நாட்டின் முதல் தேசிய இசைச் சங்கத்தை நிறுவினார். 1949-இல் தேசிய இசைப் பள்ளியை நிறுவினார்.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2006/11/061113_pm-mk-khaleghi.shtml|title=BBCPersian.com|work=BBC|access-date=26 October 2015}}</ref> ஈரானிய பெருவிருப்ப நடைப்பாணி இசையானது அதன் பூர்வீகங்களை கஜர் சகாப்தத்தின் போது கொண்டுள்ளது.<ref>{{cite web|url=http://www.iranchamber.com/music/articles/pop_music_iran.php|title=Iran Chamber Society: Music of Iran: Pop Music in Iran|work=iranchamber.com|access-date=26 October 2015|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924043026/http://www.iranchamber.com/music/articles/pop_music_iran.php|url-status=live}}</ref> 1950களில் இருந்து இது குறிப்பிடத்தக்க அளவுக்கு மேம்படுத்தப்பட்டுள்ளது. உள்நாட்டு இசைக் கருவிகள் மற்றும் வடிவங்களைப் பயன்படுத்துதல், அத்துடன் [[மின் கிதார்]] மற்றும் பிற இறக்குமதி செய்யப்பட்ட கருவிகளையும் சேர்த்துப் பயன்படுத்துதல் ஆகியவற்றால் மேம்படுத்தப்பட்டுள்ளது. ஈரான் ராக் இசையானது 1960களில் தோன்றியது. கிப் காப் இசையானது 2000களில் தோன்றியது.<ref>{{cite web |script-title=fa:'اسکورپیو' در آپارات |url=http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2013/02/130227_aprat_week_09.shtml |publisher=BBC Persian |access-date=27 August 2015 |archive-date=13 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313105726/http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2013/02/130227_aprat_week_09.shtml |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sfgate.com/news/article/Rebels-of-rap-reign-in-Iran-3287827.php|title=Rebels of rap reign in Iran|work=SFGate|date=16 April 2008|access-date=26 October 2015|archive-date=22 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151022193843/http://www.sfgate.com/news/article/Rebels-of-rap-reign-in-Iran-3287827.php|url-status=live}}</ref>
 
இசை, நாடகம், மேடை நாடகம் அல்லது சமயச் சடங்குகளின் வடிவங்களில் ஈரான் அறியப்பட்ட நடனத்தைக் குறைந்தது பொ. ஊ. மு. 6-ஆம் ஆயிரமாண்டில் இருந்தாவது கொண்டுள்ளது. வரலாற்றுக்கு முந்தைய தொல்லியல் களங்களில் நடனமாடுபவர்களின் உருவங்களையுடைய கலைப் பொருட்கள் கண்டெடுக்கப்பட்டுள்ளன.<ref>{{Cite web |last=Foundation |first=Encyclopaedia Iranica |title=Welcome to Encyclopaedia Iranica |url=https://iranicaonline.org/ |access-date=12 January 2024 |website=iranicaonline.org |language=en-US |archive-date=10 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100410171658/https://iranicaonline.org/ |url-status=live }}</ref> இடம், பண்பாடு மற்றும் உள்ளூர் மக்களின் மொழியைப் பொறுத்து நடனங்களின் வகைகள் வேறுபடுகின்றன. நவ நாகரிக, மீட்டுருவாக்கம் செய்யப்பட்ட, பண்பட்ட அரசவை நடனங்கள் முதல் ஆற்றல் மிக்க [[நாட்டுப்புற நடனம்|நாட்டுப்புற நடனங்கள்]] வரை இவை வேறுபடலாம்.<ref>{{Cite web |date=12 January 2024 |title=A Brief Introduction to Iranian Dance |url=http://www.laurelvictoriagray.com/persian-dance.html |website=Laurel Victoria Gray |access-date=12 January 2024 |archive-date=18 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121118050436/http://www.laurelvictoriagray.com/persian-dance.html |url-status=live }}</ref> ஒவ்வொரு குழு, பகுதி, வரலாற்று காலப் பகுதி ஆகியவை அதனுடன் தொடர்புடைய குறிப்பிட்ட நடன பாணிகளைக் கொண்டுள்ளன. வரலாற்று கால ஈரானின் தொடக்க கால, ஆய்வு செய்யப்பட்ட நடனமானது ஒரு வழிபாடு நடனத்தையாடும் மித்ரா ஆகும். பண்டைக் காலப் பாரம்பரிய நடனமானது குறிப்பிடத்தக்க அளவுக்கு கிரேக்க வரலாற்றாளர் [[எரோடோட்டசு|எரோடோட்டசால்]] ஆய்வு செய்யப்பட்டது. ஈரான் அயல்நாட்டுச் சக்திகளால் ஆக்கிரமிக்கப்பட்டது. பாரம்பரிய நடன மரபுகள் மெதுவாக மறைவதற்கு இது காரணமானது.
 
கஜர் காலமானது பாரசீக நடனம் மீது ஒரு முக்கியமான தாக்கத்தை ஏற்படுத்தியுள்ளது. இக்காலத்தின் போது நடனத்தின் ஒரு வகை பாணியானது "பாரம்பரிய பாரசீக நடனம்" என்று அழைக்கப்பட்டது. முடி சூட்டு விழா, திருமண விழாக்கள், மற்றும் [[நவுரூஸ்]] கொண்டாட்டங்கள் போன்றவற்றின் போது பொழுது போக்குத் தேவைகளுக்காக அரசவையில் கலை நயமிக்க நடனங்களை நடனமாடுபவர்கள் ஆடினர். 20-ஆம் நூற்றாண்டில் இசையானது இசைக் குழுக்களால் நடத்தப்பட்டது. நடன அசைவுகள் மற்றும் நடனமாடுபவர்களின் ஆடைகள் ஆகியவை மேற்குலகப் பண்பாட்டுக்கு நெருக்கமான ஒரு நவீன கால மாற்றத்தைப் பெற்றன.
 
=== புது நடைப் பாணியும், உடைகளும் ===
ஈரானில் [[நெசவுத் தொழில்நுட்பம்]] தொடங்கிய ஆண்டின் சரியான காலம் இன்னும் அறியப்படவில்லை. ஆனால், [[நாகரிகம்|நாகரிகத்தின்]] வளர்ச்சியுடன் இது ஒத்ததாகத் தோன்றியிருக்கும் என்று கருதப்படுகிறது. [[தோல்|விலங்குகளின் தோல்]] மற்றும் ரோமத்தை ஆடையாக முதன் முதலில் உடுத்தியவராக பல வரலாற்றாளர்கள் கெயுமர்சை [[பிர்தௌசி]] மற்றும் பல வரலாற்றாளர்கள் குறிப்பிடுகின்றனர். பிறர் ஊசாங்கைக் குறிப்பிடுகின்றனர்.<ref name=":02">{{Cite book|title=پوشاک در ایران باستان، فریدون پوربهمن/ت: هاجر ضیاء سیکارودی، امیرکبیر|year=2007|pages=24, 25, 57}}</ref> ஈரானில் [[துணி]] நெய்தலைத் தொடங்கி வைத்த ஒருவராக தகுமுரசுவைப் பிர்தௌசி கருதுகிறார். பண்டைய ஈரானின் ஆடையானது ஒரு முன்னேறிய வடிவத்தைப் பெற்றது. நெசவு மூலப் பொருள் மற்றும் ஆடையின் நிறம் ஆகியவை மிக முக்கியமானவையாக உருவாயின. சமூக நிலை, புகழ், ஒரு பகுதியின் வானிலை மற்றும் பருவம் ஆகியவற்றைப் பொறுத்து பாரசீக ஆடைகளானவை அகாமனிசியக் காலத்தின் போது பல்வேறு வடிவங்களைக் கொண்டிருந்தன. இந்த ஆடைகள் பயன்பாடுடன் சேர்த்து ஒரு அழகியல் சார்ந்த பங்கைக் கொண்டிருந்தன.<ref name=":02" />
 
=== திரைத்துறை, இயங்கு படம் மற்றும் திரையரங்கு ===
<!--- Caution should be taken to ensure sections are not simply a list of names or mini biographies of individuals accomplishments.--->
[[File:Vase animation.svg|thumb|upright=1.3|சகிரி சுக்தேவைச் சேர்ந்த பொ. ஊ. மு. 3-ஆம் ஆயிரமாண்டைச் சேர்ந்த ஒரு கோப்பையின் மறு உருவாக்கம். சாத்தியமான வகையிலே உலகின் மிகப் பழமையான இயங்கு படமாக இது கருதப்படுகிறது. இது தற்போது ஈரானின் தேசிய அருங்காட்சியகத்தில் உள்ளது.<ref>{{cite web|date=19 March 2017|title=کهن‌ترین انیمیشن جهان کجاست؟|url=https://www.isna.ir/news/95122817773/کهن-ترین-انیمیشن-جهان-کجاست|access-date=2 June 2020|website=ایسنا|language=fa}}</ref>]]
 
பொ. ஊ. மு. 3-ஆம் ஆயிரமாண்டைச் சேர்ந்த மணல் கோப்பையானது தென்கிழக்கு ஈரானில் உள்ள எரிந்த நகரத்தில் கண்டெடுக்கப்பட்டுள்ளது. உலகின் மிகப் பழமையான இயங்கு படத்திற்கான எடுத்துக்காட்டாக இது இருக்கலாம் என்று கருதப்படுகிறது.<ref>{{cite web|url=http://www.animationmagazine.net/article/8045|title=Oldest Animation Discovered in Iran |work=Animation Magazine|date=12 March 2008|access-date=4 August 2014|archive-date=20 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620141518/http://animationmagazine.net/article/8045|url-status=dead}}</ref> எனினும், காட்சிப் பிரதிநிதித்துவங்களின் ஈரானிய எடுத்துக்காட்டுகளின் தொடக்க காலச் சான்றுகள் பெர்சப்பொலிஸின் புடைப்புச் சிற்பங்களுக்குத் தங்களது தொடக்கத்தைக் கொண்டுள்ளன. [[அகாமனிசியப் பேரரசு|அகமானிசியப் பேரரசின்]] சடங்கு முறை மையமாக பெர்சப்பொலிஸ் இருந்தது.<ref>Honour, Hugh and John Fleming, ''The Visual Arts: A History''. New Jersey, Prentice Hall Inc., 1992. Page: 96.</ref>
 
முதல் ஈரானியத் திரைப்பட உருவாக்குநர் அநேகமாக மிர்சா எப்ராகிமாக (அக்காசு பாசி) இருந்திருக்கலாம் என்று கருதப்படுகிறது. [[குவாஜர் வம்சம்|கஜர் பேரரசின்]] மொசாபரேதினின் அரசவைப் புகைப்படக் கலைஞராக இவர் இருந்தார். கஜர் ஆட்சியாளர் ஐரோப்பாவிற்கு வருகை புரிந்த போது மிர்சா எப்ராகிம் ஒரு நிழற்படக் கருவியைப் பெற்று, படம் பிடித்தார். 1904-இல் தெகுரானில் மிர்சா எப்ராகிம் (சகப் பாசி) முதல் பொதுத் திரை அரங்கைத் திறந்தார்.<ref name="massoudmehrabi1">{{cite web|url=http://www.massoudmehrabi.com/articles.asp?id=1414606616|title=Massoud Mehrabi – Articles|work=massoudmehrabi.com|access-date=26 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623113213/http://www.massoudmehrabi.com/articles.asp?id=1414606616|archive-date=23 June 2018|url-status=dead}}</ref> முதல் ஈரானியத் திரைப்படமான ''அபி மற்றும் ரபி'' ஒரு நகைச்சுவை பேசாத திரைப்படமாகும். இதை ஓவனசு ஓகானியன் 1930-இல் இயக்கினார். முதல் பேசும் படமான ''லோர் கேர்ள்'' அர்தேசிர் ஈரானி மற்றும் அப்துல் உசைன் செபந்தா ஆகியோரால் 1930-ஆம் ஆண்டு தயாரிக்கப்பட்டது. ஈரானின் இயங்குபட தொழில் துறையானது 1950களின் போது தொடங்கியது. இதைத் தொடர்ந்து 1965-இல் குழந்தைகள் மற்றும் இளம் வயதுடையோரின் சிந்தனை இன்ப நாட்டத்தின் முன்னேற்றத்துக்கான அமைப்பு எனும் செல்வாக்குமிக்க அமைப்பு நிறுவப்பட்டது.<ref>{{cite web|url=http://www.tehran-animafest.ir/|title=Tehran International Animation Festival (1st Festival 1999 )|work=tehran-animafest.ir|access-date=17 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170928232127/http://www.tehran-animafest.ir/|archive-date=28 September 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.animation-festivals.com/festivals/tehran-international-animation-festival-tiaf |title=Tehran International Animation Festival (TIAF) |work=animation-festivals.com |access-date=26 October 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015234937/https://www.animation-festivals.com/festivals/tehran-international-animation-festival-tiaf/ |archive-date=15 October 2015 }}</ref> 1969-இல் மசூத் கிமியாய் மற்றும் தரியூசு மெகர்சுயி ஆகியோரால் இயக்கப்பட்ட முறையே கெய்சர் மற்றும் த கவ் ஆகிய திரைப்படங்களின் வெளியீட்டுடன் திரைத்துறையில் மாறுபட்ட திரைப்படங்கள் தங்களது நிலையை நிறுவத் தொடங்கின. பக்ரம் பெய்சாயின் ''டவுன்போர்'' மற்றும் நாசர் தக்வாயின் ''திராங்குயிலிட்டி இன் த பிரசன்ஸ் ஆப் அதர்ஸ்'' ஆகிய திரைப்படங்கள் தொடர்ந்து வெளியிடப்பட்டன. ஒரு திரைப்பட விழாவை ஒருங்கிணைக்கும் முயற்சிகள் 1954-இல் கோல்ரிசான் திரைப்பட விழாவுடன் தொடங்கின. 1969-இல் செபாசு விழாவில் இது முடிவடைந்தது. 1973-இல் தெகுரான் உலகத் திரைப்பட விழா அமைக்கப்படுவதிலும் கூட இது முடிவடைந்தது.<ref name="Esfandiary2012">{{cite book|author=Shahab Esfandiary|title=Iranian Cinema and Globalization: National, Transnational, and Islamic Dimensions|url=https://books.google.com/books?id=I2HpN2LohZwC&pg=PA69|year=2012|publisher=Intellect Books|isbn=978-1-84150-470-4|page=69}}</ref>
 
[[File:Asghar Farhadi in 2018-2 (cropped).jpg|thumb|upright=.7|அசுகர் பர்கதி இரண்டு முறை [[அகாதமி விருது|அகாதமி விருதுகளை]] வென்றவரும், 21-ஆம் நூற்றாண்டின் ஒரு முக்கியமான இயக்குநரும் ஆவார்<ref>{{Cite magazine |last=Corliss |first=Richard |date=2012-04-18 |title=Asghar Farhadi - The World's 100 Most Influential People: 2012 - TIME |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2111976_2112155,00.html |access-date=2024-05-24 |magazine=Time |language=en-US |issn=0040-781X}}</ref>]]
 
பண்பாட்டுப் புரட்சியைத் தொடர்ந்து ஈரானியத் திரைத் துறையில் ஒரு புதிய காலம் தொடங்கியது. கோசுரோவ் சினாயின் ''லாங் லிவ்!'' திரைப்படத்தில் இருந்து இது தொடங்கியது. [[அப்பாஸ் கியரோஸ்தமி]] மற்றும் [[சாபர் பனாகி]] போன்ற பிற இயக்குநர்களால் இது தொடரப்பட்டது. கியரோஸ்தமி ஒரு புகழ் பெற்ற இயக்குநர் ஆவார். உலகத் திரைப்பட வரைபடத்தில் ஈரானை உறுதியாகப் பதித்தார். 1997-இல் ''டேஸ்ட் ஆப் செர்ரி'' திரைப்படத்திற்காக இவர் கேன்சு திரைப்பட விழாவில் மிகச் சிறந்த இயக்குநருக்குக் கொடுக்கப்படும் பால்மே டி'ஓர் விருதை வென்றார்.<ref name="Dabashi2007">{{cite book|author=Hamid Dabashi|title=Masters & Masterpieces of Iranian Cinema|year=2007|publisher=Mage Publishers|isbn=978-0-934211-85-7|page=intro}}</ref> [[கான் திரைப்பட விழா|கேன்சு]], வெனிசு மற்றும் [[பெர்லின் சர்வதேசத் திரைப்பட விழா|பெர்லின்]] போன்ற புகழ் பெற்ற சர்வதேசத் திரைப்பட விழாக்களில் ஈரானியத் திரைப்படங்களின் திரையிடலானது அவற்றின் மீது கவனத்தை ஈர்த்தது.<ref name="DecherneyAtwood2014">{{cite book|author1=Peter Decherney|author2=Blake Atwood|title=Iranian Cinema in a Global Context: Policy, Politics, and Form|url=https://books.google.com/books?id=p0ODBAAAQBAJ&pg=PA193|year=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-67520-4|page=193}}</ref> 2006-இல் பெர்லினில் ஆறு திரைப்படங்கள் ஈரானியத் திரைத்துறையின் சார்பில் பிரதிநிதித்துவப்படுத்தப்பட்டன. ஈரானின் திரைத் துறையில் இது ஒரு தனிச் சிறப்புக்குரிய நிகழ்வு என்று விமர்சகர்கள் கருதுகின்றனர்.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2006/02/060209_pm-berlin-film-festival.shtml|title=Iran's strong presence in 2006 Berlin International Film Festival|work=BBC|access-date=1 November 2014|archive-date=12 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140412155027/http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2006/02/060209_pm-berlin-film-festival.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4726682.stm|title=BBC NEWS – Entertainment – Iran films return to Berlin festival|work=BBC|access-date=26 October 2015|archive-date=15 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015234934/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4726682.stm|url-status=live}}</ref> அசுகர் பர்காதி என்ற ஈரானிய இயக்குநர் ஒரு [[கோல்டன் குளோப் விருது]] மற்றும் இரண்டு [[அகாதமி விருது|அகாதமி விருதுகளைப்]] பெற்றுள்ளார். 2012 மற்றும் 2017-இல் சிறந்த அயல்நாட்டு மொழித் திரைப்படத்திற்காக ஈரானை முறையே ''[[எ செபரேஷன் (திரைப்படம்)|எ செபரேஷன்]]'' மற்றும் ''த சேல்ஸ்மென்'' ஆகிய திரைப்படங்களின் மூலம் பிரநிதித்துவப்படுத்தினார்.<ref>{{Cite web |last=Coates |first=Tyler |date=11 December 2021 |title=Hollywood Flashback: Asghar Farhadi's 'A Separation' Won Iran's First Oscar in 2012 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/asghar-farhadi-a-separation-iran-first-oscar-1235059723/ |access-date=9 January 2024 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US |archive-date=9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109181357/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/asghar-farhadi-a-separation-iran-first-oscar-1235059723/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Shoard |first=Catherine |date=27 February 2017 |title=The Salesman wins best foreign language Oscar |url=https://www.theguardian.com/film/2017/feb/27/the-salesman-wins-best-foreign-language-oscar-asghar-farhadi |access-date=9 January 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301020902/https://www.theguardian.com/film/2017/feb/27/the-salesman-wins-best-foreign-language-oscar-asghar-farhadi |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=The Salesman |url=https://goldenglobes.com/film/the-salesman/ |access-date=9 January 2024 |website=Golden Globes |language=en-US |archive-date=9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109181356/https://goldenglobes.com/film/the-salesman/ |url-status=live }}</ref> 2020-இல் அசுகான் ரகோசரின் "த லாஸ்ட் பிக்சன்" [[அகாதமி விருது]] வழங்கும் விழாவில் [[சிறந்த அசைவூட்டத் திரைப்படத்திற்கான அகாதமி விருது|சிறந்த இயங்கு படம்]] மற்றும் [[சிறந்த திரைப்படத்திற்கான அகாதமி விருது|சிறந்த திரைப்படம்]] ஆகிய பிரிவுகளின் கீழ் போட்டியிடும் பிரிவில் ஈரானிய இயங்கு படத் திரைப்படங்களின் முதல் பிரதிநிதியாக உருவாகியது.<ref>{{Cite web |title='The Last Fiction' qualified for Oscar |url=https://en.ifilmtv.ir/Iran/Content/24813/ |access-date=9 January 2024 |website=ifilm-آیفیلم |language=en |archive-date=9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109174043/https://en.ifilmtv.ir/Iran/Content/24813/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=21 December 2019 |title=Iran to contend for 2020 Best Picture Oscar with 'The Last Fiction' |url=https://en.mehrnews.com/news/153551/Iran-to-contend-for-2020-Best-Picture-Oscar-with-The-Last-Fiction |access-date=9 January 2024 |website=Mehr News Agency |language=en |archive-date=9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109174042/https://en.mehrnews.com/news/153551/Iran-to-contend-for-2020-Best-Picture-Oscar-with-The-Last-Fiction |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 October 2019 |title=Oscars 2020: 'Last Fiction' First Iranian Film To Run For Best Animated Feature – Iran Front Page |url=https://ifpnews.com/oscars-2020-last-fiction-first-iranian-film-to-run-for-best-animated-feature/ |access-date=9 January 2024 |website=ifpnews.com |language=en-US |archive-date=9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109174042/https://ifpnews.com/oscars-2020-last-fiction-first-iranian-film-to-run-for-best-animated-feature/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=mhfard |date=1 October 2019 |title='The Last Fiction' is First Iranian Animated Feature to Qualify for Oscars |url=https://hoorakhshstudios.com/the-last-fiction-is-first-iranian-animated-feature-to-qualify-for-oscars/ |access-date=9 January 2024 |website=Hoorakhsh Studios |language=en-US |archive-date=9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109174048/https://hoorakhshstudios.com/the-last-fiction-is-first-iranian-animated-feature-to-qualify-for-oscars/ |url-status=live }}</ref>
 
மிகப் பழைய ஈரானியத் திரையரங்கின் தொடக்கமானது பண்டைய கால இதிகாச விழாத் திரையரங்குகளான ''சுக்-இ சியாவு'' ("சியாவாவின் துக்கம்"), மேலும் [[எரோடோட்டசு]] மற்றும் [[செனபோன்|செனபோனால்]] குறிப்பிடப்பட்ட ஈரானிய இதிகாசக் கதைகளின் நடனங்கள் மற்றும் திரையரங்கு விவரிப்புகளுக்கு அதன் பூர்வீகத்தைக் கொண்டுள்ளன. ஈரானியப் பாரம்பரியத் திரையரங்கு நாடக வகைகளாக பக்கல்-பசி ("மளிகைக் கடைக்காரர் நாடகம்", உடல் சார்ந்த சிரிப்பூட்டும் செயல்களை அடிப்படையாகக் கொண்ட ஒரு வகை நகைச்சுவை), ருகோவ்சி (அல்லது ''தக்சத்-கோவ்சி'', பலகைகளால் மூடப்பட்ட அரசவை நீர்மத் தேக்கத்தில் நடத்தப்படும் நகைச்சுவை), சியா-பசி (மையமான நகைச்சுவை நடிகர் கருப்பு முகத்துடன் தோன்றுவார்), சயே-பசி ([[நிழற் பொம்மலாட்டம்]]), செய்மே-சப்-பசி (பொம்மலாட்டம்), மற்றும் அருசக்-பசி (பொம்மைகளை நூல்களாலோ அல்லது கைகளாலோ இயக்குதல்), மற்றும் தசியே (சமய துன்பியல் நாடகங்கள்).<ref>{{cite encyclopedia |title=DRAMA |encyclopedia=Encyclopوdia Iranica |url=http://www.iranicaonline.org/articles/drama |access-date=20 July 2017 |volume=VII |pages=529–535 |archive-date=17 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517035351/http://www.iranicaonline.org/articles/drama |url-status=live }}</ref>
 
ரௌதாகி மண்டபமானது தெகுரான் இசை வரைவு இசைக்குழு, தெகுரான் இசை நாடக இசைக்குழு மற்றும் ஈரானிய தேசிய பாலட் நடன நிறுவனம் ஆகியவற்றுக்கு இருப்பிடமாக உள்ளது. புரட்சிக்குப் பிறகு இது அதிகாரப்பூர்வமாக ''வகுதத் மண்டபம்'' என்று பெயர் மாற்றப்பட்டது.
 
=== ஊடகம் ===
[[File:IRIB Building.jpg|thumb|ஐ. ஆர். ஐ. பி. என்பது ஈரானிய அரசால் கட்டுப்படுத்தப்படும் ஊடக நிறுவனமாகும்]]
 
ஈரானின் மிகப் பெரிய ஊடக நிறுவனமானது அரசால் நடத்தப்படும் ஐ. ஆர். ஐ. பி. ஆகும். பண்பாட்டுக் கொள்கைக்குப் பொறுப்புடையதாக பண்பாடு மற்றும் இசுலாமிய வழிகாட்டி அமைச்சகமானது உள்ளது. இக்கொள்கையில் தொடர்புகள் மற்றும் தகவல் சார்ந்த செயல்பாடுகளும் அடங்கும்.<ref>{{cite web |url=http://www.unesco.org/new/en/tehran/about-this-office/single-view/news/irans_minister_of_culture_and_islamic_guidance_calls_for |title=Iran's Minister of Culture and Islamic Guidance calls for expansion of ties with UNESCO |work=UNESCO |access-date=2 December 2018 |date=15 December 2014 |archive-date=8 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208183653/http://www.unesco.org/new/en/tehran/about-this-office/single-view/news/irans_minister_of_culture_and_islamic_guidance_calls_for |url-status=live }}</ref> ஈரானில் பதிப்பிக்கப்படும் பெரும்பாலான பத்திரிக்கைகள் பாரசீக மொழியில் உள்ளன. இம்மொழியே நாட்டின் அதிகாரப்பூர்வ மற்றும் தேசிய மொழியாக உள்ளது. இந்நாட்டில் மிகப் பரவலாக விற்பனை செய்யப்படும் பருவ இதழ்கள் தெகுரானை அடிப்படையாகக் கொண்டவையாகும். இவற்றில் ''எதேமத்'', ''எத்தேலாத்'', ''கய்கான்'', ''கம்சகிரி'', ''ரெசாலத்'', மற்றும் ''சார்க்'' ஆகியவை அடங்கும்.<ref name=BYI /> ''தெகுரான் டைம்ஸ்'', ''ஈரான் டெய்லி'' மற்றும் ''பைனான்சியல் டிரிபியூன்'' ஆகியவை ஈரானை அடிப்படையாகக் கொண்ட புகழ் பெற்ற ஆங்கில மொழிப் பத்திரிக்கைகளில் சிலவாகும்.
 
[[இணைய இணைப்புகள் தொகையில் நாடுகளின் பட்டியல்|இணையம் பயன்படுத்துவோரின் எண்ணிக்கை அடிப்படையிலான நாடுகளில்]] ஈரான் 17வது இடத்தைப் பெறுகிறது. ஈரானில் மிகப் பரவலாக பயன்படுத்தப்படும் தேடு பொறியாக [[கூகிள் தேடல்|கூகிள் தேடலும்]], மிகப் பிரபலமான [[சமூக வலைத் தளம்|சமூக வலைத்தளமாக]] [[இன்ஸ்ட்டாகிராம்|இன்ஸ்ட்டாகிராமும்]] உள்ளன.<ref name="Alexa Internet">{{cite web |work=Alexa Internet |url=http://www.alexa.com/topsites/countries/IR |title=Top Sites in Iran |access-date=2 December 2018 |archive-date=10 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101210145701/http://www.alexa.com/topsites/countries/ir |url-status=dead }}</ref> 2009-ஆம் ஆண்டில் இருந்து தடை செய்யப்பட்ட [[முகநூல்]] போன்ற பல உலக அளவிலான முதன்மையான இணையங்களுக்கான நேரடி அனுமதியானது ஈரானில் தடை செய்யப்பட்டுள்ளது. ஈரானின் [[இணைய வணிகம்|இணைய வணிகத்தில்]] சுமார் 90% ஈரானிய இணையக் கடையான டிஜிகலாவில் நடைபெறுகிறது. இந்த இணையத்தை ஒரு நாளைக்கு 7.50 இலட்சம் பேர் பயன்படுத்துகின்றனர். மத்திய கிழக்கில் மிக அதிகமாகப் பார்க்கப்படும் இணையமாக இது உள்ளது.<ref>{{cite news |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/may/31/amazon-iranian-style-digikala-other-startups-aparat-hamijoo-takhfifan |title=From Digikala to Hamijoo: the Iranian startup revolution, phase two |last=Kamali Dehghan |first=Saeed |date=13 May 2015 |access-date=14 December 2016 |archive-date=12 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412095014/https://www.theguardian.com/technology/2015/may/31/amazon-iranian-style-digikala-other-startups-aparat-hamijoo-takhfifan |url-status=live }}</ref>
 
=== உணவு ===
[[File:Kebab Bakhtyari.jpg|thumb|ஈரானின் தேசிய உணவுகளில் ஒன்றான செலோவ் கெபாப் (சோறு மற்றும் கெபாப்)]]
 
ஈரானிய முதன்மையான உணவுகளில் கெபாப், பிலாப், குழம்பு (கோரேஷ்), [[சூப்]] மற்றும் ஆஷ், மற்றும் ஆம்லெட் ஆகிய வகைகள் உள்ளடங்கியுள்ளன. மதிய உணவும், இரவு உணவும் எளிமையான [[இன் தயிர்]] அல்லது [[தாட்சிகி|மஸ்த்-ஓ-கியார்]], காய்கறிகள், சீராசி சாலட், மற்றும் தோர்ஷி போன்ற பக்கவாட்டு உணவுகளுடன் பொதுவாக உண்ணப்படுகின்றன. போரானி, மிர்சா காசேமி, அல்லது காசுக் இ பதேம்ஜான் போன்ற உணவுகளையும் கொண்டிருக்கலாம். ஈரானியப் பண்பாட்டில் டீயானது பரவலாக எடுத்துக் கொள்ளப்படுகிறது.<ref>{{cite book |author=Williams, Stuart. |title=Iran – Culture Smart!: The Essential Guide to Customs & Culture |date=October 2008 |publisher=Kuperard |isbn=978-1-85733-598-9 |chapter=DRINKING |quote=Iranians are obsessive tea drinkers |chapter-url=https://books.google.com/books?id=YXYFAQAAQBAJ}}</ref><ref>{{cite book |author=Maslin, Jamie. |url=https://archive.org/details/iranianrapperspe0000masl |title=Iranian Rappers and Persian Porn: A Hitchhiker's Adventures in the New Iran |publisher=Skyhorse Publishing Inc. |year=2009 |isbn=978-1-60239-791-0 |page=[https://archive.org/details/iranianrapperspe0000masl/page/58 58] |quote=Iran is a nation of obsessive tea drinkers |url-access=registration}}</ref> உலகின் ஏழாவது முதன்மையான டீ உற்பத்தி செய்யும் நாடு ஈரான் ஆகும்.<ref name="FAOSTAT2">Food and Agriculture Organization of the United Nations—Production [http://faostat.fao.org/DesktopDefault.aspx?PageID=567&lang=en FAOSTAT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115042315/http://faostat.fao.org/DesktopDefault.aspx?PageID=567&lang=en |date=15 November 2011 }}. Retrieved 30 April 2010.</ref> ஈரானின் மிகப் பிரபலமான இனிப்பு வகைகளில் பலூடேவும் ஒன்றாகும்.<ref>{{cite book |author=Foodspotting |title=The Foodspotting Field Guide |date=18 March 2014 |publisher=Chronicle Books |isbn=978-1-4521-3008-8 |chapter=24 / Dessert: Faloodeh |chapter-url=https://books.google.com/books?id=PswWAgAAQBAJ}}</ref> ''பசுதானி சொன்னட்டி'' ("பாரம்பரிய ஐஸ்க்ரீம்") என்று அறியப்படும் குங்குமப்பூ நிற பிரபலமான ஐஸ்கிரீமும் கூட உள்ளது.<ref>{{cite web |author=Henninger, Danya |date=7 February 2017 |title=Franklin Fountain has an ImPeach sundae with 'nuts from the cabinet' |url=https://billypenn.com/2017/02/07/franklin-fountain-has-an-impeach-sundae-with-nuts-from-the-cabinet |website=BillyPenn.com |access-date=20 July 2017 |archive-date=19 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819144151/https://billypenn.com/2017/02/07/franklin-fountain-has-an-impeach-sundae-with-nuts-from-the-cabinet/ |url-status=live }}</ref> [[கேரட் சாறு|கேரட் சாறுடன்]] சில நேரங்களில் இது உட்கொள்ளப்படுகிறது.<ref>{{Cite book |author=Duguid, Naomi |url=https://books.google.com/books?id=v-GACwAAQBAJ |title=Taste of Persia: A Cook's Travels Through Armenia, Azerbaijan, Georgia, Iran, and Kurdistan |date=6 September 2016 |publisher=Artisan |isbn=978-1-57965-727-7 |page=353 |quote=...{{nbsp}}havij bastani, a kind of ice cream float, made with Persian ice cream and carrot juice}}</ref> ஈரான் அதன் மீன் முட்டைகளுக்காகவும் கூட பிரபலமாக உள்ளது.<ref>{{cite web |title=Sturgeon Stocks Slump |url=http://www.iran-daily.com/1383/2228/html/focus.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20050716074736/http://www.iran-daily.com/1383/2228/html/focus.htm |archive-date=16 July 2005 |access-date=21 June 2013 |publisher=Iran-daily.com}}</ref>
 
பொதுவான ஈரானிய முதன்மையான உணவுகளானவை [[இறைச்சி]], [[காய்கறி|காய்கறிகள்]] மற்றும் [[கொட்டை|கொட்டைகளுடனான]] [[நெல்|சோற்றின்]] இணைவுகளாக உள்ளன. [[மூலிகைகள் பட்டியல்|மூலிகைகளும்]] அடிக்கடிப் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. இவை [[கொத்துப்பேரி|கொத்துப்பேரிகள்]], [[மாதுளை|மாதுளைகள்]], குயின்சுகள், உலர்த்திய பிளம் பழங்கள், [[சர்க்கரை பாதாமி|சர்க்கரைப் பாதாமிகள்]] மற்றும் [[உலர்திராட்சை|உலர் திராட்சைகள்]] போன்ற பழங்களுடன் சேர்த்து உண்ணப்படுகின்றன. [[குங்குமப்பூ]], [[ஏலம் (தாவரம்)|ஏலம்]] மற்றும் உலர்த்தப்பட்ட எலுமிச்சை போன்றவை ஈரானிய நறுமணப் பொருட்களின் இயல்புகளாக உள்ளன. பிற ஆதாரங்களாக [[இலவங்கப்பட்டை]], [[மஞ்சள் (மூலிகை)|மஞ்சள்]] மற்றும் [[வோக்கோசு]] ஆகியவை கலக்கப்பட்டு பல்வேறு உணவுகளில் பயன்படுத்தப்படுகின்றன.
 
=== விளையாட்டுகள் ===
{{multiple image|
| align = right
| direction = vertical
| width =
| image1 = Dizin ski resort.jpg
| alt1 =
| caption1 = [[மத்திய கிழக்கு|மத்திய கிழக்கில்]] உள்ள மிகப் பெரிய பனிச் சறுக்கு இடமாக திசின் உள்ளது
| image2 = Azadi Stadium in the final week of the 39th League.jpg
| alt2 =
| caption2 = [[தெகுரான்|தெகுரானிலுள்ள]] ஆசாதி மைதானம் [[மேற்கு ஆசியா]]வின் மிகப் பெரிய கால்பந்து மைதானம் ஆகும்
}}
 
[[செண்டாட்டம்]] தோன்றிய அநேகமான இடமாக ஈரான் குறிப்பிடப்படுகிறது.<ref>{{cite web |url=http://www.polomuseum.com/history_of_polo.htm |title=The History of Polo |publisher=Polomuseum.com |access-date=27 March 2015 |archive-date=17 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130717015002/http://www.polomuseum.com/history_of_polo.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.historic-uk.com/CultureUK/The-Origins-of-Polo/ |title=The origins and history of Polo |publisher=Historic-uk.com |author=Ben Johnson |access-date=27 March 2015 |archive-date=28 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150228012509/http://www.historic-uk.com/CultureUK/The-Origins-of-Polo/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Iran Chamber Society: Sport in Iran: History of Chogân (Polo) |url=https://www.iranchamber.com/sport/chogan/chogan_history.php |access-date=2024-05-26 |website=www.iranchamber.com |archive-date=26 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526112927/https://www.iranchamber.com/sport/chogan/chogan_history.php |url-status=live }}</ref> இது உள்ளூர் அளவில் சோகன் என்று அறியப்பட்டது. இவ்விளையாட்டின் தொடக்கக் காலப் பதிவுகள் பண்டைக் கால [[மீடியாப் பேரரசு|மீடியாப் பேரரசில்]] உள்ளன.<ref>{{Cite book|author=Singh, Jaisal|year=2007|title=Polo in India|location=London |publisher=New Holland|page=[https://books.google.com/books?id=2ZF5EIfX9VwC&pg=PA10 10]|isbn=978-1-84537-913-1}}</ref> இயல்பான மல்யுத்தமானது பாரம்பரியமாக தேசிய விளையாட்டாகக் கருதப்படுகிறது. பல முறை உலக வெற்றியாளர்களாக ஈரானிய மல்யுத்த வீரர்கள் இருந்துள்ளனர். ஈரானின் பாரம்பரிய மல்யுத்தமானது ''கொதி இ பகுலேவனி'' ("கதாநாயக மல்யுத்தம்") ஆகும். இது யுனெஸ்கோவின் உணர்ந்தறிய இயலாத பண்பாட்டுப் பாரம்பரியப் பட்டியலில் பதிவிடப்பட்டுள்ளது.<ref>{{Cite web |title=Zurkhaneh Traditional Sports |url=https://traditionalsportsgames.org/index.php/sport/35-traditional-sports-recognized/214-zurkhaneh |access-date=2 May 2024 |website=traditionalsportsgames.org |archive-date=2 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502163840/https://traditionalsportsgames.org/index.php/sport/35-traditional-sports-recognized/214-zurkhaneh |url-status=live }}</ref> ஈரானின் தேசிய ஒலிம்பிக் சங்கமானது 1947-ஆம் ஆண்டு தொடங்கப்பட்டது. மல்யுத்த வீரர்களும், [[பாரம் தூக்குதல்|பளு தூக்குபவர்களும்]] நாட்டின் மிக உயர்ந்த சாதனைகளை ஒலிம்பிக் போட்டிகளில் சாதித்துள்ளனர். 1974-இல் மேற்காசியாவில் [[ஆசிய விளையாட்டுப் போட்டிகள்|ஆசிய விளையாட்டுப் போட்டிகளை]] நடத்திய முதல் நாடாக ஈரான் உருவானது.<ref>{{Cite web |title=History of Asian Games |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1059784/history-of-asian-games |access-date=28 January 2024 |website=www.insidethegames.biz |archive-date=18 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118004949/https://www.insidethegames.biz/articles/1059784/history-of-asian-games |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Iranian Great Power Ambitions and China's Return to the Olympic Movement, 1973–74 {{!}} Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/article/iranian-great-power-ambitions-and-chinas-return-to-the-olympic-movement-1973-74 |access-date=28 January 2024 |website=www.wilsoncenter.org |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128122610/https://www.wilsoncenter.org/article/iranian-great-power-ambitions-and-chinas-return-to-the-olympic-movement-1973-74 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Teenagers won titles in the Tehran 1974 Asian Games where South Korea and Iran were the bests |url=http://www.asbcnews.org/teenagers-won-titles-in-the-tehran-1974-asian-games-where-south-korea-and-iran-were-the-bests/ |access-date=28 January 2024 |website=ASBCNEWS |language=en-US |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128122610/http://www.asbcnews.org/teenagers-won-titles-in-the-tehran-1974-asian-games-where-south-korea-and-iran-were-the-bests/ |url-status=live }}</ref>
 
மலைப் பாங்கான நாடாக ஈரான் [[பனிச்சறுக்கு|பனிச் சறுக்கு]], பனிக் கால் பலகை விளையாட்டு, [[நடைப் பிரயாணம்]], பாறை ஏறுதல்<ref>{{cite web |url=http://www.rockclimbing.com/ |title=Rock Climbing Routes, Gear, Photos, Videos & Articles |publisher=Rockclimbing.com |date=27 October 2009 |access-date=18 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615152628/http://www.rockclimbing.com/ |archive-date=15 June 2011 |url-status=dead }}</ref> மற்றும் [[மலையேற்றம்]] ஆகியவற்றுக்கான ஓர் இடமாக உள்ளது.<ref>{{cite web |url=http://www.mountainzone.ir/ |title=Iran Mountain Zone (IMZ) |publisher=Mountainzone.ir |date=11 June 1966 |access-date=18 June 2011 |archive-date=9 December 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021209175412/http://www.mountainzone.ir/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.abc-of-mountaineering.com/middle-east/iran/ |title=Mountaineering in Iran |publisher=Abc-of-mountaineering.com |access-date=18 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707072811/https://www.abc-of-mountaineering.com/middle-east/iran/ |archive-date=7 July 2011 }}</ref> பனிச்சறுக்கு இடங்களுக்கு இது இருப்பிடமாக உள்ளது. இதில் மிகப் பிரபலமானவையாக தோச்சல், திசின் மற்றும் செம்சக் ஆகியவை உள்ளன.<ref name="Snowseasoncentral.com_November_29_2015c">{{cite web |url=http://www.snowseasoncentral.com/work-a-winter-snow-season-iran |title=Iran – Guide to Skiing and Snowboarding |publisher=Snowseasoncentral.com |date=2015 |access-date=29 November 2015 |archive-date=8 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108113156/http://www.snowseasoncentral.com/work-a-winter-snow-season-iran |url-status=live }}</ref> திசின் இதில் மிகப் பெரியதாகும். சர்வதேசப் போட்டிகளை நிர்வகிக்க எப். ஐ. எஸ்.ஸிடமிருந்து இது அதிகாரம் பெற்றுள்ளது.<ref>{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Dizi (IRI) |url=https://www.fis-ski.com/DB/general/event-details.html?eventid=47908&sectorcode=AL&seasoncode=2021 |website=FIS |access-date=15 December 2023 |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215183320/https://www.fis-ski.com/DB/general/event-details.html?eventid=47908&sectorcode=AL&seasoncode=2021 |url-status=live }}</ref>
 
ஈரானில் மிகப் பிரபலமான விளையாட்டாகக் கால்பந்து உள்ளது. இந்நாட்டின் [[ஈரான் தேசிய காற்பந்து அணி|ஆண்கள் தேசியக் கால்பந்து அணியானது]] [[ஆசியக் கோப்பை (காற்பந்து)|ஆசியக் கோப்பையை]] மூன்று முறை வென்றுள்ளது. ஆசியாவில் ஆண்கள் கால்பந்து அணியானது 2-ஆம் இடத்தையும், ஏப்ரல் 2024 நிலவரப்படி [[பிஃபா உலகத் தரவரிசை|பிபா உலகத் தரவரிசையில்]] 20வது இடத்தையும் பெற்றுள்ளது.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association/IRN/men/|title=Iran: FIFA/Coca-Cola World Ranking|publisher=FIFA.com|access-date=4 May 2020|archive-date=14 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414135244/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association/IRN/men/|url-status=live}}</ref> தெகுரானிலுள்ள ஆசாதி மைதானமானது மேற்கு ஆசியாவில் உள்ள மிகப் பெரிய கால்பந்து மைதானமாகும். உலகின் முதல் 20 மைதானங்களில் பட்டியலில் இது உள்ளது.<ref>{{Cite web |last=Hayward |first=Joshua |title=Ranking the Top 20 Stadiums in World Football |url=https://bleacherreport.com/articles/1804430-ranking-the-top-20-stadiums-in-world-football |access-date=26 December 2023 |website=Bleacher Report |language=en |archive-date=29 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229064950/https://bleacherreport.com/articles/1804430-ranking-the-top-20-stadiums-in-world-football |url-status=live }}</ref> கைப்பந்து இரண்டாவது மிகப் பிரபலமான விளையாட்டாக உள்ளது.<ref>{{cite web|url=http://www.aipsmedia.com/index.php?page=news&cod=16859&tp=n|title=AIPS Web Site – USA Volleyball president tips Iran to qualify for Rio|date=2 December 2011|work=aipsmedia.com|access-date=26 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015234936/http://www.aipsmedia.com/index.php?page=news&cod=16859&tp=n|archive-date=15 October 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.worldofvolley.com/News/Latest_news/170/volleyball-pioneer-ahmad-masajedi-says-irans-rise-to-the-top-wont-stop-.html|title=WorldofVolley :: Volleyball pioneer Ahmad Masajedi says Iran's rise to the top won't stop|work=worldofvolley.com|date=2 December 2011|access-date=26 October 2015|archive-date=15 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015234934/http://www.worldofvolley.com/News/Latest_news/170/volleyball-pioneer-ahmad-masajedi-says-irans-rise-to-the-top-wont-stop-.html|url-status=live}}</ref> 2011 மற்றும் 2013-ஆம் ஆண்டிற்கான ஆசிய ஆண்கள் கைப்பந்துக் கோப்பைகளை ஈரான் வென்றுள்ளது. ஆண்கள் தேசியக் கைப்பந்து அணியானது ஆசியாவிலேயே 2வது மிக வலிமையானதாக உள்ளது. சனவரி 2024 நிலவரப்படி கைப்பந்து உலகத் தரவரிசையில் 15வது இடத்தைப் பெற்றுள்ளது. [[பிஃபா உலகத் தரவரிசை|கூடைப்பந்தாட்டமும்]] கூட பிரபலமானதாக உள்ளது. 2007லிலிருந்து ஆண்கள் தேசியக் கூடைப்பந்தாட்ட அணியானது மூன்று முறை ஆசியக் கோப்பையை வென்றுள்ளது.<ref>{{cite news |url=https://www.espn.com/espnmag/story?id=3671265 |access-date=21 April 2012 |work=ESPN |first=Sam |last=Alipour |title=Mission Improbable |date=21 April 2012 |archive-date=24 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121124115828/http://sports.espn.go.com/espnmag/story?id=3671265 |url-status=live }}</ref>
 
=== கடைப்பிடிப்புகள் ===
[[File:7SEEN 89.jpg|thumb|upright=.9|ஈரானியப் புத்தாண்டான [[நவுரூஸ்|நவுரூஸின்]] ஒரு பழக்க வழக்கமான அப்த்-சீன்<ref>{{Cite web |last1=parisa |last2=Bakhtiari |first2=Parisa |date=24 August 2019 |title=All About Haft-Sin: The 7 'S' of Iranian New Year |url=https://surfiran.com/mag/all-about-haft-sin-the-7-s-of-iranian-new-year/ |access-date=26 December 2023 |website=SURFIRAN Mag |language=en-US}}</ref>]]
 
ஈரானின் அதிகாரப்பூர்வ [[புத்தாண்டு]] [[நவுரூஸ்|நவுரூஸில்]] இருந்து தொடங்குகிறது. [[சம இரவு நாள்|சம இரவு நாளில்]] ஆண்டு தோறும் கொண்டாடப்படும் ஒரு பண்டைக் கால ஈரானியப் பாரம்பரியம் இதுவாகும். இது ''பாரசீகப் புத்தாண்டு'' என்று குறிப்பிடப்படுகிறது.<ref>{{cite web|url=https://www.britishmuseum.org/whats_on/events_calendar/march_2010/norouz_persian_new_year.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20100306060954/https://www.britishmuseum.org/whats_on/events_calendar/march_2010/norouz_persian_new_year.aspx|archive-date=6 March 2010|title=Norouz Persian New Year|publisher=British Museum|date=25 March 2010|access-date=6 April 2010}}</ref> 2009-இல் வாய் வழி மற்றும் உணர்ந்தறிய இயலாத மனிதத்தின் பாரம்பரிய தலை சிறந்த படைப்புகளின் யுனெஸ்கோ பட்டியலில் இது பதிவிடப்பட்டது.<ref name="Unesco.org_November_29_2015c">{{cite web |url=http://www.unesco.org/culture/ich/en/proclamation-of-masterpieces-00103 |title=Proclamation of the Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity (2001–2005) – intangible heritage – Culture Sector – UNESCO |newspaper=Unesco.org |date=2000 |access-date=29 November 2015 |archive-date=28 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170128153729/http://www.unesco.org/culture/ich/en/proclamation-of-masterpieces-00103 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/s/time/20100317/wl_time/08599197278600|archive-url=https://web.archive.org/web/20100322222922/http://news.yahoo.com/s/time/20100317/wl_time/08599197278600|archive-date=22 March 2010|title=Nowrooz, a Persian New Year Celebration, Erupts in Iran – Yahoo!News|publisher=News.yahoo.com|date=16 March 2010|access-date=6 April 2010}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.un.org/spanish/aboutun/organs/ga/55/verbatim/a55pv94e.pdf |title=General Assembly Fifty-fifth session 94th plenary meeting Friday, 9 March 2001, 10 a.m. New York |publisher=United Nations General Assembly |date=9 March 2001 |access-date=6 April 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060805065511/http://www.un.org/spanish/aboutun/organs/ga/55/verbatim/a55pv94e.pdf |archive-date=5 August 2006 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://washingtontimes.com/news/2010/mar/19/us-mulls-persian-new-year-outreach-to-iran/|title=US mulls Persian New Year outreach|work=Washington Times|date=19 March 2010|access-date=6 April 2010|archive-date=29 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429190624/http://www.washingtontimes.com/news/2010/mar/19/us-mulls-persian-new-year-outreach-to-iran/|url-status=live}}</ref> முந்தைய ஆண்டின் கடைசி புதன் கிழமை மாலையில் நவுரூஸுக்கு முந்திய விழாவாக சகர்சன்பே சூரி என்ற பண்டைக் கால விழாவானது அடாரை ("நெருப்பு") பெரு நெருப்பு மீது தாவுதல் மற்றும் [[வாணவெடி|வாணவெடிகளைக்]] கொளுத்துதல் போன்ற சடங்குகளைச் செய்வதன் மூலம் கொண்டாடுகிறது.<ref>{{cite news |url=http://financialtribune.com/articles/people/61234/call-for-safe-yearend-celebration |title=Call for Safe Yearend Celebration |date=12 March 2017 |newspaper=Financial Tribune |quote=The ancient tradition has transformed over time from a simple bonfire to the use of firecrackers{{nbsp}}... |access-date=20 July 2017 |archive-date=6 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180806054618/https://financialtribune.com/articles/people/61234/call-for-safe-yearend-celebration |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/news/world/north-korea-fires-ballistic-missile-toward-east-sea-official-says-n779401 |title=Light It Up! Iranians Celebrate Festival of Fire |date=19 March 2014 |work=NBC News |access-date=20 July 2017 |archive-date=4 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704014053/https://www.nbcnews.com/news/world/north-korea-fires-ballistic-missile-toward-east-sea-official-says-n779401 |url-status=live }}</ref>
 
மற்றொரு பண்டைக் காலப் பாரம்பரியமான யல்தா பண்டைக் கால பெண் கடவுள் மித்ராவை நினைவுபடுத்துகிறது.<ref>{{cite news |url=http://en.mehrnews.com/news/112907/Yalda-Iranian-celebration-of-winter-solstice |author=Rezaian, Lachin |publisher=[[Mehr News Agency]] |date=20 December 2015 |title=Yalda: Iranian celebration of winter solstice |access-date=20 July 2017 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423204417/https://en.mehrnews.com/news/112907/Yalda-Iranian-celebration-of-winter-solstice |url-status=live }}</ref> [[குளிர்காலக் கதிர்த்திருப்பம்|குளிர்காலக் கதிர்த்திருப்பத்தின்]] மாலையில் ஆண்டின் மிக நீண்ட இரவை (பொதுவாக 20 அல்லது 21 திசம்பர்)<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=yonOicJi5BEC |title=No More "us" and "them": Classroom Lessons and Activities to Promote Peer Respect |author=Roessing, Lesley |date=2012 |page=89|publisher=R&L Education |isbn=978-1-61048-812-9 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/local/la-me-adv-persian-winter-solstice-20131221-story.html |title=In ancient tradition, Iranians celebrate winter solstice |author=Hamedy, Saba |newspaper=Los Angeles Times |date=20 December 2013 |access-date=20 July 2017 |archive-date=21 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221040108/http://articles.latimes.com/2013/dec/20/local/la-me-adv-persian-winter-solstice-20131221 |url-status=live }}</ref> இது குறிப்பிடுகிறது. இந்நிகழ்வின் போது குடும்பங்கள் கவிதை வாசிக்கவும், பழங்களை உண்ணவும் ஒன்று கூடுகின்றன.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Ti24AwAAQBAJ |title=Religions of Iran: From Prehistory to the Present |author=Foltz, Richard |publisher=Oneworld Publications |date=2013 |page=29|isbn=978-1-78074-307-3 |author-link=Foltz, Richard }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OUtoJovyjMI |title=We Are Iran: The Persian Blogs |author=Alavi, Nasrin |date=8 November 2015 |publisher=Soft Skull Press |page=135 }}{{dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[மாசாந்தரான் மாகாணம்|மாசாந்தரான்]] மற்றும் [[மர்கசி மாகாணம்|மர்கசியின்]] சில பகுதிகளில்<ref>{{cite web |url=http://english.irib.ir/radioculture/iran/history/item/149883-historical-ceremonies-of-iran |title=Historical ceremonies of Iran |publisher=[[IRIB World Service|IRIB English Radio]] |date=29 April 2013 |quote=...{{nbsp}}people in Mazandaran province celebrate Tirgan. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010055806/http://english.irib.ir/radioculture/iran/history/item/149883-historical-ceremonies-of-iran |archive-date=10 October 2017 }}</ref><ref>{{cite journal |url=http://kutaksam.karabuk.edu.tr/index.php/ilk/article/viewFile/774/582 |journal=Journal of History Culture and Art Research |title=Examining the Social Function of Dramatic Rituals of Mazandaran with Emphasis on Three Rituals of tir mā sizeŝu, bisto ڑeڑe aydimā, and èake se mā |last1=Ahmadzadeh |first1=Fatemeh |last2=Mohandespour |first2=Farhad |date=February 2017 |page=839 |quote=...{{nbsp}}Tirgan called tir mā sizeŝu (thirteen night of Tir) is still held in Mazandaran. |access-date=20 July 2017 |archive-date=30 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170730111934/http://kutaksam.karabuk.edu.tr/index.php/ilk/article/viewFile/774/582 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.destinationiran.com/ceremonies-iran.htm |title=Ceremonies in Iran |date=22 March 2010 |author=Mehraby, Rahman |website=DestinationIran.com |quote=...{{nbsp}}people in Mazandaran province celebrate Tirgan. |access-date=20 July 2017 |archive-date=30 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170730193205/https://www.destinationiran.com/ceremonies-iran.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://old.iran-daily.com/1390/4/1/MainPaper/3986/Page/6/MainPaper_3986_6.pdf |date=22 June 2011 |title=Tirgan Festival in Markazi Province |newspaper=[[Iran (newspaper)|Iran Daily]] |access-date=20 July 2017 |archive-date=30 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170730115718/http://old.iran-daily.com/1390/4/1/MainPaper/3986/Page/6/MainPaper_3986_6.pdf |url-status=live }}</ref> கோடைக் காலத்தின் நடுவில் ஒரு விழாவாக திர்கான்<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=IhhOBAAAQBAJ |title=The Mertowney Mountain Interviews |publisher=[[iUniverse]] |author=Leviton, Richard |date=16 July 2014 |page=252 |quote=...{{nbsp}}the summer solstice festival, called ''Tiregan'',{{nbsp}}...|isbn=978-1-4917-4129-0 }}</ref> கொண்டாடப்படுகிறது. இது நீரைக் கொண்டாடும் ஒரு விழாவாக திர் 13 (2 அல்லது 3 சூலை) அன்று கடைபிடிக்கப்படுகிறது.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=hPAnDwAAQBAJ |title=Revelation and the Environment, AD 95-1995 |author1=Hobson, Sarah |author2=Lubchenco, Jane |page=151 |date=5 August 1997 |publisher=[[வேர்ல்டு சயின்டிபிக்]] |quote=''Tirgan'', is a joyous celebration of water in the height of summer,{{nbsp}}...|isbn=978-981-4545-69-3 }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ulb9CQAAQBAJ |title=Emotional Schema Therapy |author=Leahy, Robert L. |publisher=[[Guilford Press|Guilford Publications]] |date=2015 |page=212 |quote=...{{nbsp}}, Tirgan (thanksgiving for water),{{nbsp}}...|isbn=978-1-4625-2054-1 }}</ref>
 
[[ரமலான்|ரம்சான்]], [[ஈகைத் திருநாள்|எயித் இ பெத்ர்]], மற்றும் [[ஆஷுரா தினம்|ருஸ் இ அசுரா]] போன்ற இசுலாமிய ஆண்டு நிகழ்வுகள் இந்நாட்டின் மக்களால் கடைபிடிக்கப்படுகின்றன. [[நத்தார்|நோவெல்]],<ref>{{cite news |url=http://observers.france24.com/en/20131223-iran-muslim-youth-christmas-christians |title=In Iran, Muslim youth are 'even more excited about Christmas than Christians' |publisher=[[France 24]] |date=23 December 2013 |access-date=20 July 2017 |archive-date=19 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619132125/http://observers.france24.com/en/20131223-iran-muslim-youth-christmas-christians |url-status=live }}</ref> [[தவக் காலம்|எல்லே யே ருசே]] மற்றும் [[உயிர்ப்பு ஞாயிறு|எயித் இ பக்]] போன்ற கிறித்தவப் பாரம்பரியங்களும் கிறித்தவ சமூகங்களால் கடைபிடிக்கப்படுகின்றன. [[அனுக்கா|அனுகா]]<ref>{{cite news |url=http://www.al-monitor.com/pulse/galleries/iran-photo-of-the-day.html?displayTab=iranian-jews-observe-hanukkah |title=Iranian Jews observe Hanukkah |date=28 November 2013 |publisher=[[Al-Monitor]] |access-date=6 July 2017 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010062829/http://www.al-monitor.com/pulse/galleries/iran-photo-of-the-day.html?displayTab=iranian-jews-observe-hanukkah |url-status=live }}</ref> மற்றும் [[பாஸ்கா|எயித் இ பதிர்]] (பெசா)<ref>{{cite news |url=http://www.haaretz.com/jewish/iran-jews-celebrate-passover-persian-style-1.358018 |title=Iran Jews Celebrate Passover, Persian-style |newspaper=[[Haaretz]] |date=25 April 2011 |access-date=20 July 2017 |archive-date=29 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529234901/http://www.haaretz.com/jewish/iran-jews-celebrate-passover-persian-style-1.358018 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://washingtonjewishweek.com/1107/persian-passover/special-focuses/holiday-calendar |author=Holzel, David |title=Persian Passover |date=24 May 2013 |publisher=[[Washington Jewish Week]] |access-date=20 July 2017 |archive-date=31 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731023719/http://washingtonjewishweek.com/1107/persian-passover/special-focuses/holiday-calendar/ |url-status=dead }}</ref> போன்ற யூதப் பாரம்பரியங்களும் யூத சமூகங்களால் கடைபிடிக்கப்படுகின்றன. சதே<ref>{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna35170156 |title=Iranians celebrate ancient Persian fire fest |date=31 January 2010 |author=Dareini, Ali Akbar |work=NBC News |access-date=20 July 2017 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010070334/http://www.nbcnews.com/id/35170156/ns/technology_and_science-science/t/iranians-celebrate-ancient-persian-fire-fest |url-status=live }}</ref> மற்றும் மெக்ரான் போன்ற சரதுசப் பாரம்பரியங்களும் சரதுச சமூகங்களால் கடைபிடிக்கப்படுகின்றன.
 
==== பொது விடுமுறைகள் ====
26 பொது விடுமுறை நாட்களுடன் உலகிலேயே மிக அதிகமான எண்ணிக்கையிலான பொது விடுமுறை நாட்களைக் கொண்ட ஒரு நாடாக ஈரான் திகழ்கிறது.<ref>{{Cite web |title=Ranking of the countries with the most public holidays |url=https://www.hrdive.com/press-release/20190625-ranking-of-the-countries-with-the-most-public-holidays-1/ |access-date=3 May 2024 |website=HR Dive |language=en-US |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503134859/https://www.hrdive.com/press-release/20190625-ranking-of-the-countries-with-the-most-public-holidays-1/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=soheil |date=9 February 2022 |title=The Total Count of Public Holidays in Iran |url=https://iranamaze.com/public-holidays-iran/ |access-date=3 May 2024 |website=Iran Tours IranAmaze |language=en-US |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503134859/https://iranamaze.com/public-holidays-iran/ |url-status=live }}</ref> உலகிலேயே மிக அதிக சம்பளத்துடன் கூடிய விடுமுறை நாட்களையுடைய நாடுகளில் முதலாமிடத்தை ஈரான் பெறுகிறது. இவ்வாறாக 52 நாட்களுக்கு சம்பளத்துடன் கூடிய விடுமுறை அளிக்கப்படுகிறது.<ref>{{Cite web |title=Which countries have the most vacation days? |url=https://www.hcamag.com/us/news/general/which-countries-have-the-most-vacation-days/480443 |access-date=3 May 2024 |website=www.hcamag.com |language=en |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503134859/https://www.hcamag.com/us/news/general/which-countries-have-the-most-vacation-days/480443 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Soltani |first=Zahra |date=23 March 2023 |title=Iran Holiday: National & Public Holidays in Iran (Persian Holidays) |url=https://iranontour.com/festivals/iran-holiday-national-public-holidays-in-iran/ |access-date=3 May 2024 |website=IranOnTour |language=en-US |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503134859/https://iranontour.com/festivals/iran-holiday-national-public-holidays-in-iran/ |url-status=live }}</ref> ஈரானின் அதிகாரப்பூர்வ நாட்காட்டி சூரிய ஹிஜ்ரி நாட்காட்டியாகும். [[வடக்கு அரைக்கோளம்|வடக்கு அரைக் கோளத்தின்]] சம இரவு நாளிலிலிருந்து இது தொடங்குகிறது.<ref name="Calenica">{{cite encyclopedia |url=http://www.iranicaonline.org/articles/calendars |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |title=Calendars |trans-title=The solar Hejrī (ٹ. = ٹamsī) and ٹāhanڑāhī calendars |access-date=4 July 2017 |archive-date=17 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517021434/http://www.iranicaonline.org/articles/calendars |url-status=live }}</ref> சூரிய ஹிஜ்ரி நாட்காட்டியின் ஒவ்வொரு 12 மாதங்களும் ஓர் [[இராசி|இராசியுடன்]] தொடர்புபடுத்தப்படுகின்றன. ஒவ்வொரு ஆண்டின் நீளமும் சூரியனை அடிப்படையாகக் கொண்டுள்ளது.<ref name="Calenica" /> மாறாக [[இசுலாமிய நாட்காட்டி|சந்திர ஹிஜ்ரி நாட்காட்டியானது]] இசுலாமிய நிகழ்வுகளைக் காட்டுவதற்குப் பயன்படுத்தப்படுகிறது. [[கிரெகொரியின் நாட்காட்டி|கிரெகொரியின் நாட்காட்டியானது]] சர்வதேச நிகழ்வுகளைக் குறிப்பிடப் பயன்படுத்தப்படுகிறது.
 
நவுரூசு பண்பாட்டுக் கொண்டாட்டங்கள் (பர்வர்தின் 1-4; 21-24 மார்ச்சு), சிசுதேபெதார் (பர்வர்தின் 13; 2 ஏப்பிரல்), மற்றும் இசுலாமியக் குடியரசு நாளின் அரசியல் கொண்டாட்டங்கள் (பர்வர்தின் 12; 1 ஏப்பிரல்), [[ரூகொல்லா கொமெய்னி|ரூகொல்லா கொமெய்னியின்]] இறப்பு (கோர்தத் 14; 4 சூன்), கோர்தத் 15 நிகழ்வு (கோர்தத் 15; 5 சூன்), [[ஈரானியப் புரட்சி|ஈரானியப் புரட்சியின்]] ஆண்டு விழா (பக்மன் 22; 10 பெப்பிரவரி), மற்றும் எண்ணெய்த் தொழிற்துறை தேசியமயமாக்கப்பட்ட நாள் (எசுபந்த் 29; 19 மார்ச்சு) ஆகியவற்றை உள்ளடக்கிய சட்டப்பூர்வ பொது விடுமுறைகள் ஈரானிய சூரிய நாட்காட்டியை அடிப்படையாகக் கொண்டுள்ளன.<ref name="irmys">{{cite web |url=https://www.mysteryofiran.com/holidays-in-iran |title=Iran Public Holidays 2017 |publisher=Mystery of Iran |access-date=6 July 2017 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010060510/https://www.mysteryofiran.com/holidays-in-iran |url-status=dead }}</ref>
 
தசுவா ([[இசுலாமிய நாட்காட்டி|முகர்ரம்]] 9), அசுரா ([[இசுலாமிய நாட்காட்டி|முகர்ரம்]] 10), அர்பயீன் ([[இசுலாமிய நாட்காட்டி|சபர்]] 20), முகம்மதுவின் இறப்பு ([[இசுலாமிய நாட்காட்டி|சபர்]] 28), அலி அல்-ரிதாவின் இறப்பு ([[இசுலாமிய நாட்காட்டி|சபர்]] 29 அல்லது 30), முகம்மதுவின் பிறந்த நாள் ([[இசுலாமிய நாட்காட்டி|ரபி-அல்-அவ்வல்]] 17), பாத்திமாவின் இறப்பு ([[இசுலாமிய நாட்காட்டி|சுமாதா-அல்-தானி]] 3), அலியின் பிறந்த நாள் ([[இசுலாமிய நாட்காட்டி|ரஜப்]] 13), முகம்மதுவுக்குக் கிடைத்த முதல் வெளிப்பாடு ([[இசுலாமிய நாட்காட்டி|ரஜப்]] 27), முகம்மது அல் மகுதியின் பிறந்த நாள் ([[இசுலாமிய நாட்காட்டி|சபன்]] 15), அலியின் இறப்பு ([[இசுலாமிய நாட்காட்டி|ரமதான்]] 21), எயித்-அல்-பித்ர் ([[இசுலாமிய நாட்காட்டி|சவ்வல்]] 1-2), சாபர் அல்-சாதிக்கின் இறப்பு ([[இசுலாமிய நாட்காட்டி|சவ்வல்]] 25), எயித் அல்-குர்பான் ([[இசுலாமிய நாட்காட்டி|சுல்ஹிஜ்ஜா]] 10) மற்றும் எயித் அல்-காதிர் ([[இசுலாமிய நாட்காட்டி|சுல்ஹிஜ்ஜா]] 18) ஆகியவற்றை உள்ளடக்கியவையாக சந்திர இசுலாமிய பொது விடுமுறைகள் உள்ளன.<ref name="irmys" />
== விளக்கக் குறிப்புகள் ==
<div class="reflist reflist-lower-alpha"><references group="lower-alpha" /></div>
 
== மேற்கோள்கள் ==
 
=== அடிக் குறிப்புகள் ===
{{reflist|group=n}}
 
=== உசாத்துணை ===
<references />
 
== நூற்பட்டியல் ==
{{Refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Axworthy |first=Michael |title=A History of Iran: Empire of the Mind |url=https://archive.org/details/historyofiranemp0000axwo_n7v2 |publisher=Basic Books |year=2008 |isbn=978-0-465-09876-7}}
* {{cite book |last=Foltz |first=Richard |title=Iran in World History |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=978-0-19-933550-3}}
* {{cite book | last=Hamzeh'ee | first=M. Reza | title=The Yaresan: a sociological, historical, and religio-historical study of a Kurdish community | publisher=K. Schwarz | publication-place=Berlin | year=1990 | isbn=3-922968-83-X | oclc=23438701 | url=http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/iud/content/structure/1330754 | access-date=26 March 2024 | archive-date=13 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231013042354/https://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/iud/content/structure/1330754 | url-status=live }}
* ''[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Iran.pdf Iran: A Country Study] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150622105658/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Iran.pdf |date=22 June 2015 }}''. 2008, Washington, DC: [[அமெரிக்கக் காங்கிரசு நூலகம்]], 354 pp.
* {{cite encyclopedia |last=Lawergren |first=Bo |author-link=Bo Lawergren |year=2009 |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |title=Music History i. Pre-Islamic Iran |publisher=[[Brill Publishers]] |location=Leiden |url=https://www.iranicaonline.org/articles/music-history-i-pre-islamic-iran |access-date=5 March 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326033715/https://www.iranicaonline.org/articles/music-history-i-pre-islamic-iran |url-status=live }}
* {{Cite encyclopedia |year=1998 |title=Ērān, Ērānڑahr |encyclopedia=Encyclopedia Iranica |publisher=Mazda |location=Costa Mesa |url=http://www.iranicaonline.org/articles/eran-eransah |last=MacKenzie |first=David Niel |volume=8 |access-date=8 August 2011 |archive-date=13 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170313095654/http://www.iranicaonline.org/articles/eran-eransah |url-status=live }}
*{{cite book |last=Mikaberidze |first=Alexander |title=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia |volume=1 |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-59884-336-1}}
* {{Cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=Thomas Dunne Books |year=2000 |isbn=0-312-26490-9 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin }}
* {{cite book |last1=Fisher |first1=William Bayne |last2=Avery |first2=P. |last3=Hambly |first3=G.R.G |last4=Melville |first4=C. |title=The Cambridge History of Iran |volume=7 |url=https://books.google.com/books?id=H20Xt157iYUC |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1991 |isbn=978-0-521-20095-0 }}
* {{cite book |last1=Roisman |first1=Joseph |last2=Worthington |first2=Ian |title=A Companion to Ancient Macedonia |publisher=John Wiley and Sons |year=2011 |isbn=978-1-4443-5163-7 |url=https://books.google.com/books?id=QsJ183uUDkMC |access-date=22 August 2017 |archive-date=15 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115223538/https://books.google.com/books?id=QsJ183uUDkMC |url-status=live }}
* {{Cite encyclopedia |year=1987 |title=Aryans |encyclopedia=Encyclopedia Iranica |publisher=Routledge & Kegan Paul |location=New York |url=http://www.iranicaonline.org/articles/aryans |last=Schmitt |first=Rüdiger |volume=2 |pages=684–687 |access-date=11 March 2016 |archive-date=20 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420222159/http://www.iranicaonline.org/articles/aryans |url-status=live }}
*{{Cite encyclopedia |title=IRAJ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/iraj |last=Shahbazi |first=Alireza Shapour |date=2004 |access-date=26 January 2024 |archive-date=24 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224030714/https://www.iranicaonline.org/articles/iraj |url-status=live }}
*{{Cite book |title=Contemporary Iran: Economy, Society, Politics |last=Tohidi |first=Nayareh |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-537849-8 |editor-last=Gheissari |editor-first=Ali |chapter=Ethnicity and Religious Minority Politics in Iran}}
{{Refend}}
 
== வெளி இணைப்புகள் ==
* [http://www.leader.ir/langs/en/ The e-office of the Supreme Leader of Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206120424/http://www.leader.ir/langs/en/ |date=6 February 2016 }}
* [http://president.ir/en/ The President of Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180627010455/http://president.ir/en/ |date=27 June 2018 }}
* [http://en.iran.ir/ Iran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090517064110/http://en.iran.ir/ |date=17 May 2009 }} {{in lang|fa}}
* [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/ Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240505102855/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/ |date=5 May 2024 }}. ''[[த வேர்ல்டு ஃபக்ட்புக்]]''. [[நடுவண் ஒற்று முகமை]].
* {{Wikiatlas|Iran}}
{{#invoke:Sister project links|main|bar=1}}
{{#invoke:Authority control|authorityControl}}
 
{{#invoke:Coordinates|coord|32|N|53|E|dim:1000km_type:country_region:IR|format=dms|display=title}}
 
[[பகுப்பு:ஈரான்| ]]
[[பகுப்பு:ஆசிய நாடுகள்]]
[[பகுப்பு:ஐக்கிய நாடுகள் சபையின் உறுப்பு நாடுகள்]]
[[பகுப்பு:மேற்கு ஆசிய நாடுகள்]]
[[பகுப்பு:சமயமும் அரசியலும்]]
"https://tamilar.wiki/w/ஈரான்" இலிருந்து மீள்விக்கப்பட்டது